Με αφορμή τις μεγάλες πυρκαγιές που ήδη δοκιμάζουν τη χώρα, ο καλεσμένος αποκάλυψε τις σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό, τις αστοχίες στον σχεδιασμό της Πολιτείας και την ανάγκη να αξιοποιηθεί το έμπειρο ανθρώπινο δυναμικό που έχει αδικαιολόγητα τεθεί εκτός υπηρεσίας.
Η συζήτηση ξεκίνησε από ένα απλό αλλά καίριο ερώτημα. Γιατί κάθε χρόνο η Ελλάδα βιώνει τις ίδιες τραγωδίες; Γιατί κάθε καλοκαίρι θρηνούμε ανθρώπινες ζωές, βλέπουμε περιουσίες να χάνονται και τεράστιες δασικές εκτάσεις να γίνονται στάχτη, χωρίς να φαίνεται ότι το κράτος έχει διδαχθεί από τα λάθη του;
Ο Ευάγγελος Κύρκος ήταν ξεκάθαρος. Όπως τόνισε, στην πυρόσβεση ισχύει περισσότερο από οπουδήποτε αλλού η αρχή ότι «το προλαμβάνειν είναι καλύτερο του θεραπεύειν». Αντί όμως η Πολιτεία να επενδύει στην πρόληψη και να αξιοποιεί το προσωπικό που έχει αποκτήσει πολύτιμη εμπειρία μέσα από πραγματικές επιχειρήσεις, προχώρησε στην απομάκρυνση εκατοντάδων εποχικών πυροσβεστών, οι οποίοι είχαν ήδη δώσει εξετάσεις στο πεδίο της μάχης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η τελευταία προκήρυξη άφησε εκτός υπηρεσίας ανθρώπους με πέντε και έξι χρόνια πραγματικής εμπειρίας, αποκλειστικά λόγω ηλικιακών κριτηρίων. Πρόκειται για πυροσβέστες που είχαν υπηρετήσει σε δύσκολες περιοχές, γνώριζαν κάθε μονοπάτι, κάθε αντιπυρική ζώνη, κάθε κρουνό και κάθε σημείο ανεφοδιασμού. Αυτή η εμπειρία, όπως είπε, δεν αντικαθίσταται μέσα σε λίγους μήνες εκπαίδευσης. Χτίζεται με αμέτρητες ώρες στο πεδίο, με πραγματικές επιχειρήσεις και με καθημερινή τριβή απέναντι σε δύσκολες καταστάσεις.
Ένας πυροσβέστης που έχει υπηρετήσει επί σειρά ετών στην ίδια περιοχή γνωρίζει με ακρίβεια πώς θα κινηθεί όταν ξεσπάσει μια πυρκαγιά. Ξέρει ποιος δρόμος είναι προσβάσιμος, πού μπορεί να αναπτυχθεί το όχημα, από ποιο σημείο μπορεί να γίνει ασφαλής προσέγγιση και ποια είναι τα επικίνδυνα σημεία. Αυτές οι γνώσεις σώζουν ζωές και περιορίζουν τις καταστροφές στα πρώτα κρίσιμα λεπτά.
Ο κ. Κύρκος υποστήριξε ακόμη ότι η Πυροσβεστική εξακολουθεί να παρουσιάζει περίπου 4.000 οργανικά κενά. Παρά τις κυβερνητικές ανακοινώσεις για 18.800 πυροσβέστες σε όλη τη χώρα, μεγάλο μέρος του προσωπικού δεν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, καθώς υπηρετεί σε διοικητικές ή άλλες υποστηρικτικές θέσεις. Έτσι, οι πραγματικά μάχιμες δυνάμεις είναι πολύ λιγότερες από όσες παρουσιάζονται επίσημα.
Παράλληλα, όπως επισήμανε, οι μόνιμοι πυροσβέστες εργάζονται κάτω από εξαντλητικές συνθήκες. Οι βάρδιες δεν επαρκούν, τα οφειλόμενα ρεπό συσσωρεύονται και πολλοί αναγκάζονται να επιχειρούν χωρίς τον απαιτούμενο χρόνο ξεκούρασης. Αυτό, εκτός από την αποτελεσματικότητα της υπηρεσίας, επηρεάζει και την ασφάλεια των ίδιων των πυροσβεστών.
Αναφορικά με τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζονται οι πυροσβέστες, ο κ. Κύρκος τόνισε ότι πολλές υπηρεσίες λειτουργούν με οριακό προσωπικό, ενώ αρκετά οχήματα στελεχώνονται με λιγότερους πυροσβέστες από όσους προβλέπεται επιχειρησιακά. Αυτό σημαίνει ότι την ώρα που δίνεται μάχη με τις φλόγες, το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό δεν επαρκεί για να καλύψει όλα τα μέτωπα.
Ο Γρηγόρης Σερέτης στάθηκε ιδιαίτερα στα όσα διαπίστωσε ο ίδιος κατά την παρουσία του στις πρόσφατες πυρκαγιές της Θεσσαλονίκης. Περιέγραψε εικόνες όπου οι κάτοικοι, οι εθελοντές και κυρίως οι αγρότες έδιναν πραγματική μάχη για να προστατεύσουν τα σπίτια και τις περιουσίες τους. Με τρακτέρ, μπουλντόζες, υδροφόρες, λάστιχα και γεωργικά μηχανήματα προσπαθούσαν να δημιουργήσουν αντιπυρικές ζώνες και να ανακόψουν την πορεία της φωτιάς.
Ο δημοσιογράφος δεν παρέλειψε να αποδώσει τα εύσημα στη νέα γενιά των εθελοντών, η οποία βρέθηκε στην πρώτη γραμμή, βοηθώντας όπου υπήρχε ανάγκη. Όπως είπε χαρακτηριστικά, χωρίς τη συμβολή των κατοίκων και των ανθρώπων της περιοχής, οι συνέπειες πιθανότατα θα ήταν ακόμη πιο τραγικές.
Από την πλευρά του, ο Ευάγγελος Κύρκος συμφώνησε ότι η προσφορά των εθελοντών είναι πολύτιμη, διευκρίνισε όμως ότι ο εθελοντισμός δεν μπορεί να υποκαταστήσει ένα οργανωμένο κράτος. Όπως είπε, οι πολίτες μπορούν να βοηθήσουν μόνο όταν υπάρχει συντονισμός από εκπαιδευμένους πυροσβέστες, οι οποίοι γνωρίζουν πώς πρέπει να κινηθούν οι ομάδες, ποια σημεία πρέπει να προστατευθούν κατά προτεραιότητα και πότε πρέπει να απομακρυνθούν όσοι κινδυνεύουν.
Ο Γρηγόρης Σερέτης επισήμανε ακόμη αναφορικά με την μεγάλη πυρκαγιά που έπληξε πρόσφατα περιοχή της Θεσσαλονίκης, ότι παρά την άμεση κινητοποίηση εναέριων και επίγειων μέσων, η φωτιά ξέφυγε από τον έλεγχο, έφτασε σε κατοικημένες περιοχές, κατέστρεψε σπίτια και κόστισε ανθρώπινες ζωές.
Ο Ευάγγελος Κύρκος εξήγησε ότι το πρώτο πεντάλεπτο είναι καθοριστικό. Αν η φωτιά αντιμετωπιστεί αμέσως, υπάρχουν πολλές πιθανότητες να περιοριστεί πριν πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Αν όμως χαθεί πολύτιμος χρόνος, ιδιαίτερα όταν επικρατούν ισχυροί άνεμοι, τότε ακόμη και οι μεγαλύτερες δυνάμεις δυσκολεύονται να την αναχαιτίσουν.
Κατά τον ίδιο, η αποτελεσματική πυρόσβεση βασίζεται σε τρεις θεμελιώδεις προϋποθέσεις: επαρκές προσωπικό, εμπειρία και σωστή οργάνωση. Χωρίς αυτά, ακόμη και ο πιο σύγχρονος εξοπλισμός δεν μπορεί να αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στους περίπου 2.500 εποχικούς πυροσβέστες που συνεχίζουν να υπηρετούν χωρίς καμία εργασιακή ασφάλεια, γνωρίζοντας ότι σε λίγα χρόνια μπορεί να βρεθούν και οι ίδιοι εκτός υπηρεσίας. Όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε, δεν μπορεί ένας άνθρωπος να δίνει καθημερινά μάχη με τις φλόγες όταν δεν γνωρίζει αν η Πολιτεία θα του επιτρέψει να συνεχίσει να προσφέρει.
Ένα ακόμη σοβαρό θέμα που αναδείχθηκε ήταν η έλλειψη ολοκληρωμένου σχεδιασμού. Ο κ. Κύρκος υποστήριξε ότι κάθε περιοχή της χώρας θα έπρεπε να διαθέτει χαρτογραφημένους δασικούς δρόμους, επαρκείς πυροσβεστικούς κρουνούς, δεξαμενές νερού και συγκεκριμένα επιχειρησιακά σχέδια που να εφαρμόζονται άμεσα μόλις ξεσπάσει μια φωτιά.
Στη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα της αξιοποίησης της τεχνολογίας. Ο Γρηγόρης Σερέτης εξέφρασε την απορία του γιατί δεν χρησιμοποιούνται περισσότερο τα drones, τα οποία θα μπορούσαν να προσφέρουν συνεχή εικόνα του μετώπου, να εντοπίζουν νέες εστίες και να κατευθύνουν αποτελεσματικότερα τις επίγειες και εναέριες δυνάμεις.
Ο Ευάγγελος Κύρκος εξήγησε ότι ήδη χρησιμοποιούνται ορισμένα συστήματα επιτήρησης, όμως εκτίμησε ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης. Όπως είπε, η τεχνολογία πρέπει να αξιοποιείται στο έπακρο, ώστε κάθε νέα εστία να εντοπίζεται μέσα σε ελάχιστα λεπτά, πριν εξελιχθεί σε ανεξέλεγκτη πυρκαγιά.
Ξεχωριστή μνεία έγινε και για τις αεροπυροσβεστικές δυνάμεις. Ο Γρηγόρης Σερέτης εξέφρασε τον προβληματισμό του για την παλαιότητα μεγάλου μέρους του στόλου των πυροσβεστικών αεροσκαφών, επισημαίνοντας ότι οι πιλότοι καλούνται να επιχειρούν κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, πολλές φορές με μέσα που έχουν συμπληρώσει δεκαετίες υπηρεσίας.
Ο Ευάγγελος Κύρκος χαρακτήρισε ήρωες τους πιλότους που καθημερινά επιχειρούν για να προστατεύσουν ανθρώπινες ζωές και περιουσίες, τονίζοντας όμως ότι η Πολιτεία οφείλει να επενδύσει σε νέο εξοπλισμό, σύγχρονα αεροσκάφη και καλύτερα μέσα πυρόσβεσης, καθώς η κλιματική αλλαγή καθιστά κάθε χρόνο τις πυρκαγιές ακόμη πιο επικίνδυνες.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η χώρα δεν μπορεί να βασίζεται κάθε καλοκαίρι αποκλειστικά στη βοήθεια άλλων κρατών, αλλά οφείλει να αποκτήσει τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις μεγάλες καταστροφές με τις δικές της δυνάμεις.
Η κοινή διαπίστωση των δύο συνομιλητών ήταν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη προσωπικού ή εξοπλισμού. Είναι κυρίως η απουσία ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου, το οποίο θα αξιοποιεί την εμπειρία, την τεχνολογία και τους διαθέσιμους πόρους, ώστε κάθε αντιπυρική περίοδος να βρίσκει τη χώρα πραγματικά προετοιμασμένη και όχι να επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο τα ίδια λάθη με τραγικές συνέπειες για τον τόπο και τους πολίτες.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στο ζήτημα της πολιτικής βούλησης. Ο Ευάγγελος Κύρκος υποστήριξε ότι η Ελλάδα διαθέτει τους ανθρώπους, τις δυνατότητες αλλά και τα ευρωπαϊκά κονδύλια που απαιτούνται για να δημιουργηθεί ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό σύστημα πυροπροστασίας. Εκείνο που λείπει, όπως είπε, είναι η απόφαση να δοθεί πραγματική προτεραιότητα στην προστασία της ανθρώπινης ζωής, του φυσικού περιβάλλοντος και της περιουσίας των πολιτών.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, δεν είναι δυνατόν κάθε χρόνο να συζητούνται τα ίδια προβλήματα, να γίνονται οι ίδιες διαπιστώσεις και τελικά να μην αλλάζει τίποτα. Κάθε καλοκαίρι οι εικόνες επαναλαμβάνονται: καμένα σπίτια, καμένες καλλιέργειες, τεράστιες δασικές εκτάσεις που χάνονται, οικογένειες που βλέπουν τους κόπους μιας ζωής να καταστρέφονται μέσα σε λίγες ώρες.
Ο Γρηγόρης Σερέτης στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη να υπάρξει ένας συνολικός επανασχεδιασμός της πολιτικής προστασίας. Όπως τόνισε, δεν αρκεί να αντιμετωπίζεται κάθε φωτιά όταν πλέον έχει λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Η ουσία βρίσκεται στην πρόληψη, στον σωστό σχεδιασμό, στην άμεση επέμβαση και στην αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου μέσου πριν η κατάσταση ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην ανάγκη ανανέωσης του στόλου των πυροσβεστικών αεροσκαφών, στην προμήθεια περισσότερων σύγχρονων εναέριων μέσων, στην καλύτερη αξιοποίηση των drones, στη δημιουργία νέων αντιπυρικών ζωνών, στην εγκατάσταση περισσότερων πυροσβεστικών κρουνών και στη διαρκή εκπαίδευση τόσο των πυροσβεστών όσο και των εθελοντών.
Ο Ευάγγελος Κύρκος συμφώνησε απόλυτα, επισημαίνοντας ότι όλα αυτά δεν αποτελούν ουτοπία, αλλά μπορούν να υλοποιηθούν εφόσον υπάρξει σωστός σχεδιασμός. Όπως είπε, τα απαραίτητα χρηματοδοτικά εργαλεία υπάρχουν και θα έπρεπε ήδη να είχαν αξιοποιηθεί, ώστε η χώρα να μην βρίσκεται κάθε χρόνο στην ίδια δυσάρεστη θέση.
Ο ίδιος απέδωσε ιδιαίτερη σημασία και στην ψυχολογία των πυροσβεστών. Ένας άνθρωπος που καθημερινά θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του πρέπει να αισθάνεται ότι η Πολιτεία τον στηρίζει, τον σέβεται και αναγνωρίζει την προσφορά του. Αντίθετα, όταν ζει μέσα στην αβεβαιότητα και γνωρίζει ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να βρεθεί εκτός υπηρεσίας, είναι αναπόφευκτο να δημιουργείται απογοήτευση και ανασφάλεια.
Ο καλεσμένος υπενθύμισε ότι οι πυροσβέστες, μόνιμοι και εποχικοί, έχουν δώσει όρκο να υπηρετούν την πατρίδα και τους πολίτες. Για τον λόγο αυτό, η Πολιτεία οφείλει να ανταποκρίνεται με τον ίδιο σεβασμό απέναντι σε εκείνους που βρίσκονται κάθε χρόνο στην πρώτη γραμμή της μάχης με τις φλόγες.
Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με μια ιδιαίτερα απαισιόδοξη εκτίμηση για τη φετινή αντιπυρική περίοδο. Ο Ευάγγελος Κύρκος δήλωσε ότι, με τα σημερινά δεδομένα, θεωρεί πως η χώρα δύσκολα θα μπορέσει να ανταποκριθεί σε ένα μεγάλο κύμα ταυτόχρονων πυρκαγιών, ιδιαίτερα εάν επικρατήσουν ακραίες καιρικές συνθήκες.
Η εκτίμησή του βασίζεται τόσο στις ελλείψεις προσωπικού όσο και στις επιχειρησιακές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι πυροσβεστικές υπηρεσίες. Όπως εξήγησε, όταν μία βάρδια λειτουργεί με οριακό αριθμό πυροσβεστών, αρκούν δύο ή τρεις μεγάλες πυρκαγιές για να εξαντληθούν άμεσα οι διαθέσιμες δυνάμεις.
Ο Γρηγόρης Σερέτης, κλείνοντας τη συνέντευξη, υπογράμμισε ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με λογικές κόστους και αριθμών. Οι πολίτες απαιτούν ένα κράτος που θα προλαμβάνει τις καταστροφές και δεν θα περιορίζεται μόνο στη διαχείριση των συνεπειών τους.
Το βασικό μήνυμα που προέκυψε από τη συζήτηση ήταν ξεκάθαρο. Η Ελλάδα διαθέτει ανθρώπους με εμπειρία, γνώση και διάθεση να προσφέρουν. Διαθέτει επίσης την τεχνολογία και τις δυνατότητες να οργανώσει αποτελεσματικότερα την πολιτική προστασία. Εκείνο που απαιτείται είναι να ληφθούν οι σωστές αποφάσεις, να αξιοποιηθεί το έμπειρο προσωπικό, να καλυφθούν τα κενά του Πυροσβεστικού Σώματος και να εφαρμοστεί ένας σοβαρός, μακροπρόθεσμος σχεδιασμός.
Γιατί κάθε χαμένο δάσος μπορεί να ξαναγεννηθεί έπειτα από πολλά χρόνια. Μια ανθρώπινη ζωή όμως δεν επιστρέφει ποτέ. Και αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα που οφείλει να κρατήσει τόσο η Πολιτεία όσο και κάθε Έλληνας πολίτης.