Η Γιορτή των Θεοφανείων ή αλλιώς Φώτα είναι μία από τις σημαντικότερες χριστιανικές εορτές, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 6 Ιανουαρίου.
Την παραμονή Θεοφανίων, κατά τις πρώτες πρωινές ώρες, ψάλλεται στους ναούς η ακολουθία των Μεγάλων Ωρών, με αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη και στη συνέχεια η ακολουθία του Μεγάλου Αγιασμού, που ονομάζεται και Πρώτος Αγιασμός, Πρωτάγιαση ή Μικρός Αγιασμός, περιλαμβάνοντας ποιητικούς ύμνους και ευχές λογοτεχνικού ύφους. Με την ολοκλήρωση της λειτουργίας, ο ιερέας, κυρίως σε μικρά χωριά, επισκεπτόταν τις οικίες και τις ευλογούσε με ένα κλαδάκι βασιλικού βουτηγμένο σε αγιασμό.
Τα κάλαντα των Φώτων
Τα κάλαντα των Φώτων ή αλλιώς κάλαντα των Θεοφανείων, αποτελούν τα τρίτα κατά σειρά κάλαντα που ακούμε κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων.
Κάλαντα Φώτων:
Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός,
η χαρά μεγάλη κι ο αγιασμός.
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό,
κάθετ’ η κυρά μας η Παναγιά.
Όργανο βαστάει, κερί κρατεί,
και τον Αϊ-Γιάννη παρακαλεί.
Αϊ-Γιάννη αφέντη και βαπτιστή,
βάπτισε κι εμένα Θεού παιδί.
Ν’ ανεβώ επάνω στον ουρανό,
να μαζέψω ρόδα και λίβανο.
Καλημέρα, καλημέρα,
Καλή σου μέρα αφέντη με την κυρά.
Η νηστεία Θεοφανίων
Την Παραμονή Θεοφανείων 5 Ιανουαρίου νηστεύουμε από λάδι για να πιούμε την επομένη των Φώτων τον Μεγάλο Αγιασμό.
Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης στο “Ιερό Πηδάλιο” έγραψε ότι, “ο λόγος που νηστεύουμε την Παραμονή των Θεοφανείων, αντίστοιχα και την Παραμονή των Χριστουγέννων, είναι προκειμένου να αναπληρώσουμε τη Νηστεία που χάνουμε, όταν οι εορτές αυτές πέφτουν Τετάρτη ή Παρασκευή, ημέρες δηλαδή κατά τις οποίες η νηστεία καταλύεται λόγων των Μεγάλων αυτών Εορτών.”
Την ημέρα των Φώτων, στα Θεοφάνεια, τρώμε τα πάντα καθόσον δεν είναι ημέρα νηστείας. Είθισται την ημέρα των Φώτων, σε πολλά μέρη της Ελλάδας να τρώνε ψάρι.
Την παραμονή των Θεοφανείων τηρούμε αλάδωτη νηστεία. Η μόνη περίπτωση να καταλύσουμε το λάδι είναι εάν πέσει Σάββατο ή Κυριακή.
