Η συζήτηση που άνοιξε στον αέρα δεν ήταν μία ακόμα «αντιπολιτευτική υπερβολή». Ήταν μία κατάθεση ψυχής από την πρώτη γραμμή του δημόσιου συστήματος υγείας. Ήταν μια μαρτυρία ανθρώπου που εφημερεύει, που χειρουργεί, που βλέπει ασθενείς να περιμένουν, να αγωνιούν, να ταλαιπωρούνται, και που αρνείται να σιωπήσει.
Ο Πάνος Παπανικολάου περιέγραψε μια εικόνα που δεν χωρά ωραιοποιήσεις: δραματικές ελλείψεις προσωπικού, κλινικές που κινδυνεύουν με λουκέτο, ειδικευόμενοι γιατροί που αφαιρούνται από οργανικές θέσεις, ΜΕΘ που λειτουργούν στα όρια της κατάρρευσης. Όπως καταγγέλθηκε, δεκάδες θέσεις ειδικευόμενων γιατρών αφαιρέθηκαν από νοσοκομείο της Αττικής, με αποτέλεσμα τρεις παθολογικές κλινικές να κινδυνεύουν με αναστολή λειτουργίας.
Και όλα αυτά την ώρα που επιχειρείται, όπως ειπώθηκε, να «εγκαινιάζονται ντουβάρια». Ημιτελή έργα, Τμήματα Επειγόντων που πλημμυρίζουν όταν βρέχει, αξονικοί τομογράφοι κάτω από ορόφους που μπάζουν νερά. Είκοσι μήνες καθυστερήσεις, πρόχειρη διαχείριση, έργα που αντί να αναβαθμίζουν το νοσοκομείο, το αποσταθεροποιούν.
Η βίαιη εικόνα και το ερώτημα
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η περιγραφή της παρουσίας ισχυρής αστυνομικής δύναμης κατά τη διάρκεια κινητοποίησης υγειονομικών, με επεισόδια, τραυματισμούς γιατρών και χρήση δακρυγόνων στον χώρο του νοσοκομείου. Εικόνες που, όπως τονίστηκε, δεν συνάδουν με ένα κράτος που σέβεται τον δημόσιο λειτουργό.
Το πολιτικό ερώτημα τέθηκε ευθέως: ποιος δίνει τις εντολές; Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν γιατροί συλλαμβάνονται, όταν υγειονομικοί τραυματίζονται, όταν το προσωπικό που κρατά όρθιο το ΕΣΥ αντιμετωπίζεται σαν εχθρός;
Τα νούμερα που δεν «είναι κομμουνιστικά»
Η κυβέρνηση συχνά αποδίδει τις επικρίσεις σε «ιδεολογικές εμμονές». Όμως τα στοιχεία δεν είναι κομματικά. Είναι ευρωπαϊκά. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, οι νέοι γιατροί στην Ελλάδα εργάζονται πολύ πάνω από το ανώτατο όριο των 48 ωρών εβδομαδιαίως που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, φτάνοντας ή ξεπερνώντας τις 72 ώρες.
Η χώρα μας βρίσκεται σταθερά χαμηλά στις δημόσιες δαπάνες υγείας ως ποσοστό του ΑΕΠ σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Την ίδια ώρα, η θνησιμότητα, ένας απλός αλλά αμείλικτος δείκτης, παραμένει σε ανησυχητικά επίπεδα, με τους ειδικούς να συνδέουν την εικόνα με τη διαχρονική υποχρηματοδότηση και αποδυνάμωση της δημόσιας περίθαλψης.
Οι αριθμοί που παρουσιάστηκαν στον αέρα είναι αποκαλυπτικοί:
•Περίπου 3 γιατροί ανά 1.000 κατοίκους στο δημόσιο σύστημα.
•Περίπου 3 νοσηλευτές ανά 1.000 κατοίκους.
•12 κλίνες ΜΕΘ ανά 100.000 κατοίκους.
•Αναμονές 6 έως 12 μηνών για χειρουργεία.
Και πίσω από τα νούμερα; Άνθρωποι. Καρκινοπαθείς που περιμένουν. Διαβητικοί που δυσκολεύονται να βρουν αναλώσιμα. Ασθενείς που βλέπουν το κόστος συμμετοχής σε φάρμακα και εξετάσεις να αυξάνεται.
Από τη λίστα αναμονής στο «νόμιμο φακελάκι»
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο σύστημα voucher για χειρουργεία σε ιδιωτικές κλινικές. Όπως καταγγέλθηκε, ασθενείς που αρνούνται να δεχθούν μεταφορά σε ιδιωτικό πάροχο ενδέχεται να διαγράφονται από τη λίστα αναμονής. Έτσι, η λίστα «μικραίνει» τεχνητά.
Το ερώτημα που τέθηκε είναι απλό: όταν ο πολίτης έχει ήδη πληρώσει ασφαλιστικές εισφορές και φόρους για δημόσια υγεία, γιατί καλείται να ξαναπληρώσει; Και αν η πληρωμή γίνεται θεσμοθετημένα, μήπως το παλιό «φακελάκι» απλώς άλλαξε όνομα;
Ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις: η αλήθεια της ΜΕΘ
Η Ελλάδα παραμένει, σύμφωνα με τα στοιχεία, σε υψηλές θέσεις στην Ευρώπη ως προς τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και τη σήψη (sepsis). Ο λόγος; Όχι κάποιο «ελληνικό γονίδιο». Αλλά η αναλογία προσωπικού.
Η διεθνής οδηγία μιλά για έναν νοσηλευτή ανά ασθενή σε ΜΕΘ, συν έναν επιπλέον νοσηλευτή υποστήριξης. Στην πράξη, όμως, συχνά ένας νοσηλευτής φροντίζει τέσσερις ασθενείς. Όταν το αλάρμ χτυπά ταυτόχρονα, ποιος προλαβαίνει να αλλάξει γάντια, ρούχα, εξοπλισμό όπως απαιτούν τα πρωτόκολλα; Τα μικρόβια δεν «πετούν». Μεταδίδονται. Και η έλλειψη προσωπικού δημιουργεί τις συνθήκες για διασπορά.
Η ευθύνη και η σιωπή
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο της συζήτησης ήταν η μετακύλιση ευθύνης. Όταν κάτι πάει στραβά, στο εδώλιο κάθεται ο γιατρός ή ο νοσηλευτής. Όμως ποιος λογοδοτεί για την υποστελέχωση; Για τις εξαντλητικές εφημερίες; Για το γεγονός ότι δύο νοσηλεύτριες μπορεί να βρίσκονται μόνες με 35 ασθενείς;
Η πολιτική ηγεσία, ειπώθηκε, δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τον τελευταίο τροχό της αμάξης. Αν η υγεία μετατρέπεται σε εμπόρευμα, αν το δημόσιο σύστημα «στεγνώνει» για να ανθίσει ο ιδιωτικός τομέας, τότε η ευθύνη είναι συλλογική και κυβερνητική.
Φόβος ή δικαιολογία;
Στο τέλος τέθηκε ένα ερώτημα που αγγίζει όλους: «Φοβάμαι να πάω στο νοσοκομείο». Ο φόβος αυτός είναι πραγματικός για πολλούς πολίτες. Όμως, όπως ειπώθηκε, η αναβολή και η άρνηση δεν σώζουν ζωές. Η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση, η προσφυγή στην πρωτοβάθμια φροντίδα είναι κρίσιμες.
Το πρόβλημα δεν λύνεται με αποχή. Λύνεται με πίεση. Με έλεγχο της εξουσίας. Με απαίτηση για ενίσχυση του ΕΣΥ, για προσλήψεις, για αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας.
40 χρόνια ΕΣΥ: γιορτή ή μνημόσυνο;
Σαράντα χρόνια μετά την ίδρυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας, το ερώτημα είναι αμείλικτο: το ενισχύουμε ή το αποχαιρετούμε; Το μετατρέπουμε σε δίχτυ προστασίας για όλους ή σε διάδρομο προς την ιδιωτική κλινική;
Η εκπομπή «Κόντρα στο Σύστημα» δεν μάσησε τα λόγια της. Αν η ιδιωτικοποίηση προχωρά «μπάντελ», όπως ειπώθηκε, τότε η κοινωνία οφείλει να απαντήσει. Όχι μόνο με ψήφο κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά με καθημερινό έλεγχο, με συμμετοχή, με διεκδίκηση.
Διότι η υγεία δεν είναι προνόμιο. Είναι δικαίωμα. Και όταν το δικαίωμα γίνεται προϊόν, τότε η δημοκρατία δοκιμάζεται.
