Σην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη «Κόντρα στο Σύστημα» στον Focus FM 103,6 και ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – βρέθηκε σήμερα καλεσμένος ο Πατήρ Ευάγγελος Παπανικολάου, ιερέας και γιατρός, και μίλησε για την πνευματική κρίση της κοινωνίας, την απώλεια της πίστης, τον υλισμό της εποχής και την ανάγκη επιστροφής στις αξίες της Ορθοδοξίας.
Η συζήτηση που ακολούθησε δεν ήταν μια τυπική θεολογική ανάλυση. Ήταν ένα καμπανάκι κινδύνου για μια κοινωνία που, όπως περιέγραψε ο πατήρ Ευάγγελος, έχει χάσει τον προσανατολισμό της. Μια κοινωνία που πνίγεται στον υλισμό, στην φιλαργυρία και στην ψευδαίσθηση της τεχνολογικής παντοδυναμίας, ξεχνώντας το βασικότερο στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης: την πνευματική ζωή.
Η Ορθοδοξία δεν είναι ιδεολογία αλλά τρόπος ζωής
Ο πατήρ Ευάγγελος έθεσε από την αρχή ένα κρίσιμο ερώτημα: Τι σημαίνει πραγματικά Ορθοδοξία; Όπως εξήγησε, η Ορθοδοξία δεν είναι μια θεωρητική διδασκαλία ούτε μια πολιτιστική ταυτότητα. Είναι τρόπος ζωής. Είναι η πράξη της πίστης μέσα στην καθημερινότητα του ανθρώπου.
Η αυθεντική ορθόδοξη ζωή βασίζεται σε δύο άξονες:
•την ειλικρινή αγάπη προς τον Θεό
•την αγάπη προς τον άνθρωπο
Όμως η αγάπη αυτή δεν είναι συναισθηματική ρητορική. Είναι ευθύνη. Είναι στάση ζωής. Ο ίδιος έφερε ως παράδειγμα μια παραβολή του Αγίου Παϊσίου: όπως ένα μικρό δέντρο χρειάζεται στήριγμα για να μην σπάσει στον άνεμο, έτσι και ο άνθρωπος χρειάζεται καθοδήγηση, ακόμη και αν αυτή μερικές φορές είναι αυστηρή. Η αληθινή αγάπη πολλές φορές πονά, αλλά σώζει.
Η κοινωνία της οθόνης και η εξαφάνιση της ανθρώπινης σχέσης
Ένα από τα πιο σκληρά σημεία της παρέμβασης του πατέρα Ευαγγέλου ήταν η κριτική του στη σύγχρονη ψηφιακή κοινωνία. Όπως είπε χαρακτηριστικά, ο άνθρωπος σήμερα έχει αντικαταστήσει την πραγματική εμπειρία με εικόνες σε μια οθόνη. Οι νέοι μεγαλώνουν μέσα σε έναν εικονικό κόσμο, χωρίς να βιώνουν την αληθινή ζωή.
«Θα σου δείξει κάποιος μια τριανταφυλλιά στο διαδίκτυο, αλλά δεν θα ξέρεις ποτέ πώς μυρίζει το λουλούδι το πρωί με τη δροσιά πάνω του», σημείωσε χαρακτηριστικά. Η τεχνολογία, όπως εξήγησε, δεν είναι το πρόβλημα από μόνη της. Το πρόβλημα είναι ότι ο άνθρωπος έχει αντικαταστήσει την ανθρώπινη σχέση με την ψηφιακή επικοινωνία.
Καμία οθόνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει:
•την αγκαλιά μιας μητέρας
•το άγγιγμα ενός ανθρώπου
•την παρουσία δίπλα σε έναν ασθενή
Κι όμως, αυτή η ψευδαίσθηση κυριαρχεί πλέον στην κοινωνία.
Ο υλισμός που δηλητηριάζει τον άνθρωπο
Στη συνέχεια, ο πατήρ Ευάγγελος μίλησε για το μεγαλύτερο ίσως πρόβλημα της εποχής: τον υλισμό. Οι άνθρωποι, όπως είπε, έχουν αυξήσει τεχνητά τις ανάγκες τους. Θέλουν όλο και περισσότερα. Ζουν μέσα στη σύγκριση και στον φθόνο. Το αποτέλεσμα είναι μια κοινωνία γεμάτη άγχος, ζήλια και εσωτερική κενότητα.
Ο ίδιος ανέφερε ένα συγκλονιστικό στοιχείο: σε έρευνες που έγιναν σε λύματα πόλεων καταγράφηκε τεράστια αύξηση των ψυχιατρικών φαρμάκων, γεγονός που αποδεικνύει τη δραματική επιδείνωση της ψυχικής υγείας των κοινωνιών.
Οι άνθρωποι σήμερα, όπως είπε, είναι θυμωμένοι. Στα φανάρια των δρόμων βλέπει κανείς την ένταση και την επιθετικότητα. Γιατί; Γιατί λείπει η πνευματική βάση της ζωής.
Χωρίς τον Χριστό η κοινωνία χτίζεται στην άμμο
Ο πατήρ Ευάγγελος ήταν ξεκάθαρος: μια κοινωνία χωρίς πνευματικές βάσεις δεν μπορεί να σταθεί. Θύμισε τα λόγια του Χριστού ότι όποιος χτίζει το σπίτι του πάνω στην άμμο, το χάνει όταν έρθει η καταιγίδα.
Κατά την άποψή του, η Δύση αφαίρεσε τον Χριστό από το κέντρο της ζωής και στη θέση του έβαλε τον άνθρωπο ως απόλυτο μέτρο. Αυτό, όμως, είναι μια μεγάλη πλάνη. Ο άνθρωπος μόνος του, όπως είπε, είναι ένα εύθραυστο ον γεμάτο αδυναμίες. Χωρίς πνευματική καθοδήγηση οδηγείται στην αυτοκαταστροφή.
Η κρίση μέσα στην ίδια την Εκκλησία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αυτοκριτική που έκανε για την ίδια την Εκκλησία. Ο πατήρ Ευάγγελος παραδέχθηκε ότι πολλοί νέοι άνθρωποι απομακρύνονται από την Εκκλησία γιατί βλέπουν φαινόμενα υποκρισίας. Όταν ένας νέος βλέπει έναν ιερέα να ζει με πολυτέλεια, δυσκολεύεται να τον εμπιστευτεί.
Ωστόσο τόνισε ότι δεν πρέπει να γενικεύονται τα φαινόμενα. Υπάρχουν πολλοί ιερείς που εργάζονται σιωπηλά και προσφέρουν τεράστιο έργο. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά η Εκκλησία λειτουργεί γραφειοκρατικά και χάνει την ουσία της ποιμαντικής.
Έφερε μάλιστα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: Ένας ιερέας βαπτίζει ένα παιδί και μετά δεν ενδιαφέρεται ποτέ ξανά για την οικογένεια. Κι όμως, όπως είπε, ο πραγματικός ποιμένας πρέπει να παρακολουθεί την πνευματική πορεία των ανθρώπων που τον εμπιστεύονται.
Η ανάγκη της εσωτερικής σιωπής
Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της συζήτησης ήταν η έννοια της «ησυχίας». Σύμφωνα με τον πατέρα Ευάγγελο, ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίσει τον εαυτό του αν δεν μάθει να σιωπά. Η συνεχής φασαρία της εποχής, τηλεόραση, κινητά, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν αφήνει χώρο για αυτογνωσία.
Η σιωπή είναι το πρώτο βήμα για την πνευματική αφύπνιση. Μόνο όταν ο άνθρωπος σταματήσει και κοιτάξει μέσα του μπορεί να αναρωτηθεί:
•τι έκανε λάθος
•τι πρέπει να διορθώσει
•πώς θα αλλάξει πορεία
Η αλήθεια που ο άνθρωπος φοβάται να δει
Ο πατήρ Ευάγγελος έκλεισε τη συζήτηση με ένα βαθιά υπαρξιακό μήνυμα. Κάθε άνθρωπος, όπως είπε, γνωρίζει μέσα του την αλήθεια για τον εαυτό του. Αλλά συχνά φοβάται να την αντιμετωπίσει.
Η μεγαλύτερη πνευματική ασθένεια της εποχής είναι η υποκρισία. Ο άνθρωπος θέλει να δείχνει κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι. Η πραγματική πνευματική πορεία, όμως, ξεκινά όταν κάποιος έχει το θάρρος να δει τα λάθη του. Τότε μόνο μπορεί να ξεκινήσει η αλλαγή.
Το ερώτημα της εποχής
Η συζήτηση αυτή άφησε ένα μεγάλο ερώτημα: Ζούμε σε μια εποχή τεχνολογικής προόδου, αλλά μήπως ταυτόχρονα βιώνουμε μια βαθιά πνευματική παρακμή;
Αν η κοινωνία συνεχίσει να χτίζει τη ζωή της πάνω στον υλισμό και στον ατομισμό, το μέλλον της θα είναι εύθραυστο. Αν όμως ο άνθρωπος ξαναβρεί την πνευματική του ρίζα, τότε υπάρχει ελπίδα.
Γιατί, όπως είπε ο πατήρ Ευάγγελος, η πίστη δεν είναι μια θεωρία. Είναι μια εμπειρία που μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη ζωή του ανθρώπου.
