Η συζήτηση άνοιξε με το καυτό ερώτημα που απασχολεί ολόκληρο τον πλανήτη: γιατί η τιμή του πετρελαίου ανεβαίνει και ποιος πραγματικά ωφελείται από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Ο καθηγητής ήταν ξεκάθαρος. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, ο πόλεμος που παρακολουθούμε δεν είναι απλώς γεωπολιτικός. Είναι ένας πόλεμος για τον έλεγχο της ενέργειας και των υδρογονανθράκων. Οπως εξήγησε, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν βλέπουν την αύξηση της τιμής του πετρελαίου ως πρόβλημα – αντιθέτως τη θεωρούν ευκαιρία.
Με την τιμή του βαρελιού να πλησιάζει τα 100 δολάρια και να εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 120, η αμερικανική παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου γίνεται εξαιρετικά κερδοφόρα. Το κόστος παραγωγής του συγκεκριμένου πετρελαίου φτάνει περίπου τα 60 δολάρια το βαρέλι, πράγμα που σημαίνει ότι κάθε άνοδος της τιμής μεταφράζεται σε τεράστια κέρδη για τις ΗΠΑ. Με απλά λόγια, όπως τόνισε ο Ζελελίδης, «η Αμερική αυτή τη στιγμή γιορτάζει».
Το παιχνίδι του πετρελαίου
Η ενεργειακή σκακιέρα είναι εξαιρετικά σύνθετη. Ο ΟΠΕΚ, δηλαδή οι μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ, για χρόνια κρατούσαν τις τιμές χαμηλές αυξάνοντας την παραγωγή όταν η τιμή ανέβαινε. Αυτό όμως δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στην αμερικανική παραγωγή.
Σήμερα όμως τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Οι εξαγωγές πολλών χωρών έχουν περιοριστεί, οι γεωπολιτικές εντάσεις αυξάνονται και η αγορά ενέργειας βρίσκεται σε κατάσταση αβεβαιότητας. Αυτό επιτρέπει στην τιμή του πετρελαίου να ανεβαίνει σε επίπεδα που ευνοούν την αμερικανική οικονομία.
Η στρατηγική είναι απλή: όσο το βαρέλι βρίσκεται πάνω από τα 90-100 δολάρια, η παραγωγή των ΗΠΑ γίνεται εξαιρετικά επικερδής και μπορεί να καλύψει τεράστιο μέρος της παγκόσμιας αγοράς.
Το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα περάσματα πετρελαίου στον κόσμο. Ο Ζελελίδης εξήγησε ότι καμία πλευρά δεν θέλει πραγματικά να καταστρέψει πετρελαϊκές πηγές. Ο λόγος είναι απλός: αν καταστραφούν, δεν θα μπορούν να αξιοποιηθούν στο μέλλον.
Γι’ αυτό οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στοχεύουν κυρίως υποδομές και όχι τις ίδιες τις πηγές υδρογονανθράκων. Η τακτική αυτή έχει έναν σκοπό: να μειωθεί η παραγωγή και να αυξηθεί η τιμή του πετρελαίου χωρίς να χαθεί ο πλούτος των κοιτασμάτων.
Ο μεγάλος χαμένος: η Ευρώπη
Στην ενεργειακή αυτή αναμέτρηση υπάρχει ένας μεγάλος χαμένος. Η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρώπη δεν διαθέτει επαρκείς δικές της πηγές ενέργειας. Η μοναδική χώρα με σημαντικά κοιτάσματα είναι η Νορβηγία, η οποία όμως δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες ολόκληρης της ηπείρου. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη εξαρτάται πλήρως από εισαγωγές.
Και εδώ εμφανίζεται το νέο ενεργειακό μοντέλο: η Ευρώπη θα αγοράζει αμερικανικό LNG και αμερικανικό πετρέλαιο. Με άλλα λόγια, όπως είπε χαρακτηριστικά ο καθηγητής, δημιουργείται ένα «ενεργειακό μονοπώλιο».
Η Κίνα περιμένει στη γωνία
Στο παιχνίδι όμως υπάρχει και ένας σιωπηλός παίκτης: η Κίνα. Η ασιατική υπερδύναμη συνεχίζει να αγοράζει πετρέλαιο από το Ιράν και παράλληλα προμηθεύεται ενέργεια από τη Ρωσία.
Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει τον ίδιο βαθμό εξάρτησης από τη Δύση. Ο Ζελελίδης εκτιμά ότι η Κίνα κρατά τα χαρτιά της κλειστά και περιμένει τη σωστή στιγμή για να κινηθεί οικονομικά, ακόμη και μέσω των αμερικανικών ομολόγων που κατέχει.
Ο αγωγός EastMed και η ελληνική ευκαιρία
Στο σημείο αυτό η συζήτηση πέρασε στην Ελλάδα. Και εδώ ο καθηγητής ήταν κατηγορηματικός. Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα υδρογονανθράκων τα οποία όμως δεν έχουν αξιοποιηθεί.
Αν η χώρα είχε προχωρήσει εγκαίρως σε εξορύξεις, θα μπορούσε σήμερα να αποτελεί βασικό τροφοδότη ενέργειας της Ευρώπης. Κομβικό ρόλο σε αυτό το σενάριο παίζει ο αγωγός EastMed, ο οποίος θα μπορούσε να μεταφέρει φυσικό αέριο από τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη μέσω Ελλάδας.
Ο αγωγός αυτός θα μπορούσε να συνδέσει τα κοιτάσματα της Κύπρου, του Ισραήλ και της Αιγύπτου με την ευρωπαϊκή αγορά. Το έργο έχει χαρακτηριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως έργο προτεραιότητας, όμως ακόμη δεν έχει υλοποιηθεί.
Ο φόβος της Τουρκίας
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συζήτησης αφορούσε την Τουρκία. Σύμφωνα με την εκτίμηση του Ζελελίδη, η Τουρκία φοβάται τον διαμελισμό της λόγω του κουρδικού ζητήματος.
Ένα ενδεχόμενο κουρδικό κράτος που θα δημιουργηθεί από περιοχές του Ιράν, της Συρίας και του Ιράκ θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες στην περιοχή. Γι’ αυτό η Άγκυρα επιδιώκει εγγυήσεις για την εδαφική της ακεραιότητα.
Η Ελλάδα μπροστά σε ιστορική επιλογή
Το πιο αιχμηρό σημείο της συζήτησης ήταν ίσως το τελευταίο. Ο καθηγητής προειδοποίησε ότι η Ελλάδα πρέπει να αλλάξει το οικονομικό της μοντέλο. Μέχρι σήμερα η οικονομία στηρίχθηκε κυρίως στον τουρισμό. Όμως μια ισχυρή χώρα, όπως είπε, χρειάζεται ενεργειακή αυτάρκεια και παραγωγική δύναμη. Και αυτό σημαίνει αξιοποίηση των φυσικών πόρων.
Αν η Ελλάδα ξεκινήσει τις εξορύξεις υδρογονανθράκων και αξιοποιήσει τον ορυκτό της πλούτο, μπορεί να αποκτήσει οικονομική ισχύ και στρατηγικό ρόλο στην Ευρώπη. Αν δεν το κάνει, θα παραμείνει εξαρτημένη από άλλους.
Το μήνυμα της εκπομπής
Η συζήτηση στον Focus FM άφησε ένα ξεκάθαρο συμπέρασμα. Ο ενεργειακός πόλεμος που εξελίσσεται δεν είναι απλώς μια γεωπολιτική κρίση. Είναι μια τεράστια ανακατανομή ισχύος. Οι μεγάλες δυνάμεις παίζουν σκάκι με την ενέργεια, τις τιμές του πετρελαίου και τους αγωγούς.
Και μέσα σε αυτό το παιχνίδι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική επιλογή: είτε θα παραμείνει θεατής, είτε θα αξιοποιήσει τον πλούτο της και θα μετατραπεί σε ενεργειακή δύναμη της Μεσογείου.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπάρχουν κοιτάσματα. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει η πολιτική βούληση να αξιοποιηθούν.
