Η κοινωνία της οθόνης και η εξαφάνιση του ανθρώπου
Ζούμε σε μια εποχή όπου ο άνθρωπος επικοινωνεί περισσότερο με μια οθόνη παρά με τον διπλανό του. Η τεχνολογία, που υποτίθεται ότι ήρθε για να ενώσει τους ανθρώπους, έχει καταφέρει σε πολλές περιπτώσεις να τους απομονώσει. Ο Γρηγόρης Σερέτης και ο Άγγελος Αγραφιώτης περιέγραψαν με μελανά χρώματα μια κοινωνία που χάνει σταδιακά τον ανθρώπινο χαρακτήρα της και μετατρέπεται σε μια κοινωνία εξαρτημένων χρηστών.
Το διαδίκτυο δεν αποτελεί πλέον απλώς εργαλείο ενημέρωσης ή ψυχαγωγίας. Έχει μετατραπεί σε υποκατάστατο της πραγματικής ζωής. Παιδιά, έφηβοι αλλά και ενήλικες περνούν αμέτρητες ώρες μπροστά σε μια οθόνη, εγκαταλείποντας την προσωπική επαφή, τη φυσική δραστηριότητα, την οικογένεια και την κοινωνική συναναστροφή.
Όπως επισημάνθηκε στη συζήτηση, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις ανηλίκων που περνούν δεκάδες ώρες εβδομαδιαίως στο διαδίκτυο. Μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει περισσότερο με το κινητό τηλέφωνο παρά με τους γονείς του, τότε δεν πρέπει να εκπλήσσεται κανείς για τα κοινωνικά προβλήματα που εμφανίζονται αργότερα.
Η νέα γενιά χωρίς πρότυπα
Η σημερινή νεολαία βομβαρδίζεται καθημερινά από ψεύτικα πρότυπα. Τα κορίτσια βομβαρδίζονται από την εικόνα της «influencer» που αποκτά εύκολα χρήματα και δημοσιότητα. Τα αγόρια βομβαρδίζονται από ιστορίες εύκολου πλουτισμού, startup εκατομμυρίων και εικονικών επιτυχιών. Η πραγματική ζωή όμως δεν είναι ούτε Instagram ούτε TikTok.
Οι νέοι μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι η επιτυχία έρχεται χωρίς κόπο. Ότι η αναγνώριση είναι θέμα likes. Ότι η προσωπική αξία μετριέται σε ακολούθους και προβολές. Το αποτέλεσμα είναι μια γενιά που συχνά δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα, τις δυσκολίες, τις αποτυχίες και τις προκλήσεις της ζωής.
Η απομόνωση που γεννά βία
Η κοινωνική απομόνωση δεν είναι ένα αθώο φαινόμενο. Όταν οι άνθρωποι απομακρύνονται ο ένας από τον άλλον, χάνεται η αλληλεγγύη, η συμπόνια και η αίσθηση κοινότητας. Ο Έλληνας κάποτε ξεχώριζε για το φιλότιμο και την αλληλοβοήθεια. Σήμερα όμως παρατηρείται όλο και συχνότερα μια λογική αδιαφορίας. Ο καθένας κοιτάζει τη δική του πόρτα, το δικό του κινητό, το δικό του πρόβλημα.
Αυτό έχει συνέπειες. Όταν πολίτες βλέπουν περιστατικά βίας και δεν επεμβαίνουν. Όταν παιδιά πέφτουν θύματα εκφοβισμού και κανείς δεν τα υπερασπίζεται. Όταν ολόκληρες γειτονιές φοβούνται να αντιδράσουν μπροστά στην παραβατικότητα. Μια κοινωνία που σταματά να ενδιαφέρεται για τον διπλανό της είναι μια κοινωνία που χάνει την ψυχή της.
Η εγκληματικότητα και το αίσθημα ανασφάλειας
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στην αύξηση της εγκληματικότητας και στην αίσθηση ανασφάλειας που βιώνουν πολλοί πολίτες. Οι καθημερινές ειδήσεις περιλαμβάνουν ληστείες, επιθέσεις, συμμορίες ανηλίκων, ναρκωτικά, τηλεφωνικές απάτες και περιστατικά βίας που πριν από λίγα χρόνια θα προκαλούσαν σοκ. Σήμερα όμως φαίνεται να αντιμετωπίζονται σχεδόν ως φυσιολογικά γεγονότα.
Οι πολίτες αναρωτιούνται αν το κράτος μπορεί πραγματικά να τους προστατεύσει. Αναρωτιούνται αν οι αρμόδιες υπηρεσίες λειτουργούν αποτελεσματικά ή αν η επικοινωνιακή διαχείριση έχει αντικαταστήσει την ουσιαστική αντιμετώπιση των προβλημάτων. Η αίσθηση ανασφάλειας δεν προκύπτει μόνο από τα στατιστικά στοιχεία. Προκύπτει κυρίως από την καθημερινή εμπειρία των ανθρώπων.
Το μεταναστευτικό και η Ευρώπη που αλλάζει
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις μεγάλες μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη και ειδικότερα προς την Ελλάδα. Η Κρήτη βρίσκεται πλέον στην πρώτη γραμμή μιας κρίσης που φαίνεται να εντείνεται συνεχώς. Οι αφίξεις παράνομων μεταναστών αυξάνονται, ενώ οι τοπικές κοινωνίες εκφράζουν ολοένα και μεγαλύτερη ανησυχία για τη δυνατότητα διαχείρισης της κατάστασης.
Το ερώτημα που τέθηκε είναι αν οι ευρωπαϊκές κοινωνίες διαθέτουν τους μηχανισμούς και τη βούληση να ενσωματώσουν τόσο μεγάλους πληθυσμούς ανθρώπων με διαφορετικές πολιτισμικές καταβολές. Η εμπειρία χωρών όπως η Σουηδία, η Δανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι το ζήτημα είναι πολύ πιο σύνθετο από όσο παρουσιάζεται συχνά στον δημόσιο διάλογο.
Η φτωχοποίηση και η ψυχολογική εξάντληση
Ένα ακόμη στοιχείο που αναδείχθηκε είναι η ψυχολογική πίεση που βιώνει η ελληνική κοινωνία. Οικογένειες δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες. Νέοι άνθρωποι εγκαταλείπουν την επαρχία αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες στο εξωτερικό. Εργαζόμενοι παλεύουν καθημερινά για να τα βγάλουν πέρα.
Η οικονομική πίεση μετατρέπεται σταδιακά σε ψυχολογική εξάντληση. Δεν είναι τυχαίο ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι καταφεύγουν σε ηρεμιστικά, αντικαταθλιπτικά ή άλλες μορφές «φυγής» από την πραγματικότητα. Όμως η φυγή δεν λύνει τα προβλήματα. Τα προβλήματα παραμένουν εκεί και περιμένουν.
Κρίση πολιτικής εμπιστοσύνης
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της συζήτησης ήταν η βαθιά κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και πολιτικού συστήματος. Πολλοί πολίτες αισθάνονται ότι οι κυβερνήσεις αλλάζουν αλλά τα προβλήματα παραμένουν ίδια. Ακρίβεια, εγκληματικότητα, υποβάθμιση της περιφέρειας, δημογραφικό πρόβλημα και αδυναμία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού συνεχίζουν να ταλανίζουν τη χώρα.
Η απογοήτευση αυτή οδηγεί πολλούς στην πολιτική αδιαφορία και άλλους στην οργή. Όμως καμία κοινωνία δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς εμπιστοσύνη στους θεσμούς της.
Η Ελλάδα χρειάζεται επανεκκίνηση
Το κεντρικό μήνυμα της συζήτησης ήταν ότι η Ελλάδα χρειάζεται μια βαθιά επανεκκίνηση. Όχι μόνο στο επίπεδο της πολιτικής. Αλλά και στο επίπεδο των αξιών. Χρειάζεται να ξαναβρούμε την οικογένεια. Να ξαναβρούμε την κοινωνική συνοχή. Να ξαναβρούμε την αλληλεγγύη. Να ξαναβρούμε τον σεβασμό στον συνάνθρωπο.
Χρειάζεται να βγάλουμε τα παιδιά από την ψηφιακή απομόνωση και να τα επαναφέρουμε στην πραγματική ζωή. Χρειάζεται να δώσουμε ξανά νόημα στις έννοιες της πατρίδας, της κοινότητας, της ευθύνης και της συμμετοχής.
Γιατί καμία τεχνολογία, κανένα κινητό και κανένα κοινωνικό δίκτυο δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον άνθρωπο. Και όσο πιο γρήγορα το καταλάβουμε, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουμε να ξαναχτίσουμε μια κοινωνία ανθρώπινη, ασφαλή και ελεύθερη.
Διότι η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι το διαδίκτυο από μόνο του. Η μεγαλύτερη απειλή είναι να ξεχάσουμε ποιοι είμαστε και να αποδεχθούμε ως φυσιολογική μια κοινωνία όπου οι άνθρωποι ζουν μαζί, αλλά στην πραγματικότητα είναι μόνοι.