Στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη «Κόντρα στο Σύστημα» στον Focus FM 103,6 και ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – φιλοξενήθηκε ο κάτοικος της Φιλοθέης Θεσσαλονίκης, Αλέξανδρος, ο οποίος περιέγραψε λεπτό προς λεπτό τις δραματικές στιγμές που έζησαν οι κάτοικοι κατά τη διάρκεια της μεγάλης πυρκαγιάς. Η μαρτυρία του δεν αποτελεί απλώς μία προσωπική εξομολόγηση. Αποτελεί ένα κατηγορώ απέναντι σε ένα κράτος που, σύμφωνα με όσα περιέγραψε, γνώριζε εδώ και χρόνια ένα σοβαρό πρόβλημα και δεν έκανε τίποτε για να το λύσει.
Η εικόνα που μετέφερε είναι συγκλονιστική. Το απόγευμα του Σαββάτου, λίγο πριν φύγει από το σπίτι του μαζί με την τεσσάρων μηνών έγκυο σύζυγό του, αντιλήφθηκε έντονη μυρωδιά καπνού. Σε μικρή απόσταση είχε ήδη ξεσπάσει πυρκαγιά. Αρχικά οι κάτοικοι πίστεψαν ότι οι πυροσβεστικές δυνάμεις θα την έθεταν γρήγορα υπό έλεγχο. Όμως οι ισχυροί άνεμοι άλλαξαν ξαφνικά κατεύθυνση και μέσα σε λίγα λεπτά οι φλόγες άρχισαν να κινούνται απειλητικά προς τις κατοικίες.
Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε ένας πραγματικός αγώνας επιβίωσης. Οι κάτοικοι προσπαθούσαν να σώσουν τα σπίτια τους, να απομακρύνουν ηλικιωμένους, παιδιά και ζώα, να βοηθήσουν τους γείτονές τους και να περιορίσουν τη φωτιά με όποιο μέσο διέθεταν. Μόνο που υπήρχε ένα τεράστιο πρόβλημα. Δεν υπήρχε νερό.
Αυτό ήταν ίσως το πιο σοκαριστικό στοιχείο της συνέντευξης. Σύμφωνα με τον κάτοικο, η περιοχή αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια σοβαρό πρόβλημα ύδρευσης. Οι κάτοικοι, όπως είπε, προμηθεύονται νερό μόνο για λίγες ώρες το πρωί και το απόγευμα, γεμίζοντας ιδιωτικές δεξαμενές ώστε να καλύψουν τις καθημερινές τους ανάγκες. Την ώρα όμως που ξέσπασε η φωτιά, δεν υπήρχε τρεχούμενο νερό για να μπορέσουν να υπερασπιστούν τα σπίτια τους.
Το ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι, σύμφωνα με όσα καταγγέλλονται, το πρόβλημα ήταν γνωστό. Οι κάτοικοι είχαν επισκεφθεί επανειλημμένα τον δήμο ζητώντας λύση. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, είχαν προειδοποιήσει ότι κάποια στιγμή θα εκδηλωθεί πυρκαγιά και τότε δεν θα υπάρχει τρόπος να προστατευθούν οι περιουσίες τους. Δυστυχώς, όπως υποστηρίζουν, αυτό ακριβώς συνέβη.
Η εικόνα μιας περιοχής της Θεσσαλονίκης, με εκατοντάδες κατοικίες, χωρίς επαρκή ύδρευση σε περίοδο υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς, γεννά εύλογα ερωτήματα. Πώς είναι δυνατόν μία τόσο πυκνοκατοικημένη περιοχή να εξαρτάται από ένα παλιό σύστημα ύδρευσης που, σύμφωνα με τη μαρτυρία, είχε σχεδιαστεί για ελάχιστα σπίτια πριν από δεκαετίες; Και γιατί, παρά τις συνεχείς διαμαρτυρίες, δεν προχώρησαν οι απαραίτητες παρεμβάσεις;
Παράλληλα, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο έργο της Πυροσβεστικής και της Ελληνικής Αστυνομίας. Ο κάτοικος δεν έκρυψε την ευγνωμοσύνη του προς τους πυροσβέστες, τους οποίους χαρακτήρισε «αγγέλους». Όπως περιέγραψε, οι άνθρωποι αυτοί έδωσαν υπεράνθρωπη μάχη κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, προσπαθώντας να προστατεύσουν ανθρώπινες ζωές και κατοικίες.
Οι πυροσβέστες, σύμφωνα με τη μαρτυρία, έδιναν κουράγιο στους κατοίκους, διαβεβαιώνοντάς τους ότι θα κάνουν ό,τι είναι δυνατόν για να μην περάσουν οι φλόγες μέσα στον οικισμό. Η εικόνα ανθρώπων που επιχειρούν αδιάκοπα επί ώρες, με αντίξοες καιρικές συνθήκες και συνεχείς αναζωπυρώσεις, αποδεικνύει για ακόμη μία φορά το υψηλό επίπεδο επαγγελματισμού και αυτοθυσίας των στελεχών του Πυροσβεστικού Σώματος.
Την ίδια ώρα όμως, οι φλόγες επεκτάθηκαν προς βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με όσα περιγράφηκαν, εργοστάσια με απορρυπαντικά, λάδια και άλλα υλικά παραδόθηκαν στις φλόγες ή κινδύνευσαν άμεσα. Οι συνεχείς εκρήξεις δημιουργούσαν σκηνές πραγματικού πολέμου, ενώ το τοξικό νέφος που σχηματίστηκε προκαλούσε έντονη ανησυχία στους κατοίκους για τις πιθανές επιπτώσεις στην υγεία τους.
Το πρόβλημα δεν σταμάτησε μόνο στην πυρκαγιά. Η διακοπή ηλεκτροδότησης δημιούργησε επιπλέον κινδύνους. Ο Αλέξανδρος περιέγραψε πως ο πατέρας του, ο οποίος αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας και εξαρτάται από οξυγόνο, χρειάστηκε να μεταφερθεί άμεσα σε άλλο σπίτι, καθώς χωρίς ρεύμα η κατάστασή του γινόταν επικίνδυνη.
Παράλληλα, η ψυχολογική πίεση ήταν τεράστια. Η έγκυος σύζυγός του υπέστη έντονο σοκ, ενώ οι κάτοικοι έβλεπαν τις περιουσίες τους να απειλούνται χωρίς να μπορούν να αντιδράσουν ουσιαστικά.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί και η καταγγελία περί πιθανών προσπαθειών πλιάτσικου κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς. Σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, άγνωστα άτομα κινούνταν στην περιοχή την ώρα που οι κάτοικοι προσπαθούσαν να σώσουν τις οικογένειές τους. Αν οι καταγγελίες αυτές επιβεβαιωθούν, πρόκειται για μία ακόμη θλιβερή διάσταση που συνοδεύει συχνά μεγάλες φυσικές καταστροφές.
Ένα ακόμη στοιχείο που αναδείχθηκε είναι η ανάγκη ουσιαστικού σχεδιασμού πρόληψης. Οι πυρκαγιές των τελευταίων ετών δείχνουν ότι δεν αρκεί η καταστολή όταν η φωτιά έχει ήδη ξεσπάσει. Απαιτούνται σύγχρονα δίκτυα ύδρευσης, πυροσβεστικοί κρουνοί, καθαρισμοί οικοπέδων, συντήρηση δασικών δρόμων, σχέδια εκκένωσης και συνεχής ενημέρωση των κατοίκων.
Η πρόληψη είναι πάντοτε οικονομικότερη από την αποκατάσταση των ζημιών. Κυρίως όμως σώζει ζωές. Κανένας πολίτης δεν θα πρέπει να αισθάνεται ότι η τύχη του εξαρτάται αποκλειστικά από το αν ο άνεμος θα αλλάξει κατεύθυνση.
Η περίπτωση της Φιλοθέης δεν αφορά μόνο μία τοπική κοινωνία. Αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα προβλημάτων που συναντώνται σε πολλές περιοχές της χώρας. Οικισμοί που έχουν αναπτυχθεί σημαντικά εξακολουθούν να εξυπηρετούνται από υποδομές περασμένων δεκαετιών, χωρίς να έχουν γίνει οι απαραίτητες επενδύσεις για να ανταποκριθούν στις σημερινές ανάγκες.
Οι πολίτες ζητούν κάτι αυτονόητο: να μπορούν να αισθάνονται ασφαλείς στα σπίτια τους. Να υπάρχει νερό όταν το χρειάζονται. Να υπάρχουν υποδομές που θα επιτρέψουν στις πυροσβεστικές δυνάμεις να επιχειρήσουν αποτελεσματικά. Να μην χρειάζεται κάθε φορά μία μεγάλη καταστροφή για να ξεκινήσει η συζήτηση γύρω από προβλήματα που είναι γνωστά εδώ και πολλά χρόνια.
Η μαρτυρία του κατοίκου της Φιλοθέης αναδεικνύει ότι πίσω από κάθε μεγάλη πυρκαγιά δεν υπάρχουν μόνο οι φλόγες. Υπάρχουν άνθρωποι που αγωνιούν για τα παιδιά τους, για τους ηλικιωμένους γονείς τους, για τα ζώα τους, για τον κόπο μιας ολόκληρης ζωής. Υπάρχουν οικογένειες που βλέπουν μέσα σε λίγες ώρες να κινδυνεύουν όλα όσα έχτισαν επί δεκαετίες.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο να αποδοθούν ευθύνες, όπου αυτές υπάρχουν. Είναι να ληφθούν άμεσα μέτρα ώστε καμία άλλη περιοχή να μη βρεθεί αντιμέτωπη με το ίδιο πρόβλημα. Γιατί όταν οι πολίτες προειδοποιούν επί χρόνια ότι δεν υπάρχει νερό και η προειδοποίηση επιβεβαιώνεται μέσα σε μία μεγάλη πυρκαγιά, τότε η συζήτηση δεν αφορά πλέον την ατυχία. Αφορά την ευθύνη, τον σχεδιασμό και την υποχρέωση της Πολιτείας να προνοεί και να προλαμβάνει.