Στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη «Κόντρα στο Σύστημα» στον Focus FM 103,6 και ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – βρέθηκε καλεσμένος ο καθηγητής Σπύρος Σπυρόπουλος σε μία συζήτηση που δεν αφορά απλώς σχολικές αίθουσες, διορισμούς και κτιριακές εγκαταστάσεις.
.
Αφορά το ίδιο το μέλλον της Ελλάδας. Γιατί όταν ένα κράτος εγκαταλείπει την Παιδεία, εγκαταλείπει τα παιδιά του. Και όταν κλείνει ένα σχολείο στην παραμεθόριο, δεν κατεβάζει απλώς ένα ρολό. Σβήνει ακόμη ένα φως από τον εθνικό χάρτη.
«Πρέπει να επενδύσουμε στον κλάδο της Παιδείας», ήταν το κεντρικό μήνυμα της συζήτησης. Και ίσως η λέξη «επένδυση» να είναι σήμερα πιο αναγκαία από ποτέ. Όχι επένδυση στα χαρτιά, στα προγράμματα και στις κυβερνητικές ανακοινώσεις. Επένδυση στον δάσκαλο, στον καθηγητή, στο σχολείο του χωριού, στον μαθητή του ακριτικού νησιού, στην οικογένεια που επιμένει να ζει στον Έβρο, στη Θράκη, στο Καστελόριζο, στα νησιά και στην ελληνική επαρχία.
Ο κ. Σπυρόπουλος το είπε ξεκάθαρα: τα σχολεία στα χωριά πρέπει να διατηρούνται ακόμη και με έναν δάσκαλο και έναν μαθητή, για λόγους εθνικούς.
Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία. Γιατί ένα σχολείο στην Αθήνα είναι εκπαιδευτική μονάδα. Ένα σχολείο όμως σε ένα ακριτικό χωριό είναι ταυτόχρονα εκπαιδευτική μονάδα, κοινωνικός πυρήνας και δήλωση παρουσίας. Είναι η απόδειξη ότι εκεί υπάρχει ακόμη οικογένεια, υπάρχει παιδί, υπάρχει δάσκαλος, υπάρχει ζωή.
Το κλείσιμο ενός σχολείου δεν είναι ένας αριθμός
Έχουμε συνηθίσει να ακούμε αριθμούς. Τόσοι μαθητές. Τόσοι εκπαιδευτικοί. Τόσες συγχωνεύσεις. Τόσες καταργήσεις. Τόσα κενά. Πίσω όμως από κάθε αριθμό υπάρχει μια πραγματικότητα.
Όταν λες σε μια οικογένεια που κατοικεί σε ένα χωριό ότι το σχολείο του παιδιού της κλείνει επειδή «δεν υπάρχουν αρκετοί μαθητές», ουσιαστικά της δίνεις ακόμη έναν λόγο να φύγει.
Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί ερημώνουν τα χωριά. Αναρωτιόμαστε γιατί μειώνεται ο πληθυσμός της περιφέρειας. Αναρωτιόμαστε γιατί οι νέοι φεύγουν. Μα όταν εξαφανίζεις σχολείο, υπηρεσίες, γιατρούς, δουλειές και βασικές υποδομές, τι ακριβώς περιμένεις να κάνει ένας νέος άνθρωπος;
Να μείνει μόνο και μόνο από πατριωτισμό; Ο πατριωτισμός δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την κρατική εγκατάλειψη. Το κράτος οφείλει να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε ο Έλληνας να μπορεί να παραμείνει στον τόπο του.
Ο εκπαιδευτικός που διορίζεται και δεν έχει που να κοιμηθεί
Από τα σοβαρότερα ζητήματα που αναδείχθηκαν στη συζήτηση είναι η κατάσταση των εκπαιδευτικών που διορίζονται στα νησιά. Νέοι άνθρωποι καλούνται να αφήσουν τον τόπο τους και να υπηρετήσουν σε μια νησιωτική περιοχή. Φτάνουν εκεί και πολλές φορές ξεκινά ένας δεύτερος Γολγοθάς: η στέγαση.
Στη συζήτηση περιγράφεται το παράδειγμα εκπαιδευτικού που μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος ακόμη και με ενοίκιο της τάξεως των 700 ευρώ για ένα απλό δωμάτιο. Γίνεται επίσης αναφορά σε εκπαιδευτικούς που φτάνουν στο σημείο ακόμη και να κοιμούνται στα αυτοκίνητά τους ή αναγκάζονται να εγκαταλείπουν καταλύματα όταν αρχίζει η τουριστική περίοδος.
Και μετά ζητάμε από αυτόν τον άνθρωπο να μπει χαμογελαστός στην τάξη. Να διδάξει. Να εμπνεύσει. Να μορφώσει τα παιδιά μας. Πώς; Όταν ο ίδιος δεν ξέρει πού θα κοιμηθεί;
Η λύση δεν χρειάζεται καν ιδιαίτερη πολιτική ευφυΐα. Στις ακριτικές και νησιωτικές περιοχές όπου υπάρχει πραγματικό στεγαστικό πρόβλημα, το κράτος και η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να διαθέτουν κατοικίες για εκπαιδευτικούς και γιατρούς.
Δωρεάν ή με συμβολικό αντίτιμο. Θέλεις δάσκαλο στο Καστελόριζο; Θέλεις γιατρό; Δώσε του σπίτι. Δώσε του κίνητρα. Κάνε τον άνθρωπο να αισθανθεί ότι η Πολιτεία τον στέλνει εκεί για να επιτελέσει αποστολή και όχι για να τον τιμωρήσει.
Καστελόριζο: Εκεί δεν χωράει η αδιαφορία
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο Καστελόριζο. Και σωστά. Υπάρχουν περιοχές της Ελλάδας στις οποίες η παρουσία του κράτους δεν μπορεί να υπολογίζεται αποκλειστικά με λογιστικούς όρους. Δεν μπορείς να λες «τόσοι κάτοικοι, άρα τόσο προσωπικό».
Το Καστελόριζο χρειάζεται σχολείο. Χρειάζεται εκπαιδευτικούς. Χρειάζεται γιατρούς. Χρειάζεται υποδομές. Χρειάζεται ένα κράτος που να δηλώνει καθημερινά και έμπρακτα «είμαστε εδώ».
Στη συνέντευξη υπογραμμίζεται ακριβώς αυτή η ανάγκη, με πρόταση ακόμη και για δωρεάν κατοικία σε γιατρούς και εκπαιδευτικούς που υπηρετούν εκεί. Αυτό λέγεται εθνικός σχεδιασμός. Όχι εγκατάλειψη και μετά δάκρυα μπροστά στις κάμερες επειδή ερημώνει η περιφέρεια.
Σχολεία που πέφτουν σοβάδες
Υπάρχει όμως και η άλλη εικόνα της ελληνικής Παιδείας. Τα κτίρια. Σχολεία γερασμένα. Υποδομές που χρειάζονται συντήρηση. Περιπτώσεις όπου η αμέλεια γίνεται επικίνδυνη.
Στη συζήτηση τέθηκε ευθέως το ζήτημα της ευθύνης των δήμων για τα σχολικά κτίρια και επισημάνθηκε ότι δεν είναι δυνατόν να φτάνουμε στο σημείο να πέφτουν σοβάδες και ταβάνια επειδή δεν έχει προηγηθεί ο απαραίτητος έλεγχος.
Δεν χρειάζεται να τραυματιστεί ένα παιδί για να θυμηθούμε ότι ένα σχολείο χρειάζεται συντήρηση. Ο έλεγχος πρέπει να είναι προληπτικός. Κάθε χρόνο. Με συγκεκριμένες προδιαγραφές. Με υπογραφή υπευθύνου. Γιατί η ασφάλεια των παιδιών δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν ο κάθε δήμος είναι «νοικοκύρης».
Η Παιδεία θέλει χτίσιμο από την αρχή
«Η Παιδεία χρειάζεται πολύ δουλειά. Ο κλάδος της Παιδείας χρειάζεται πολύ δουλειά. Πρέπει ξανά από την αρχή να τον χτίσουμε με σωστό τρόπο», τονίζεται στη συζήτηση. Αυτή ίσως είναι και η σημαντικότερη φράση.
Γιατί το πρόβλημα δεν διορθώνεται με ένα βάψιμο. Ούτε με ένα τάμπλετ. Ούτε με μία πλατφόρμα. Ούτε με ακόμη μία μεγαλόστομη μεταρρύθμιση. Χρειάζεται συνολικό σχέδιο. Από το νηπιαγωγείο μέχρι το πανεπιστήμιο. Από το κτίριο μέχρι τον εκπαιδευτικό. Από το ακριτικό χωριό μέχρι το κέντρο της Αθήνας.
Και κυρίως χρειάζεται να ξαναθυμηθούμε τι σημαίνει Παιδεία. Δεν είναι μόνο η μετάδοση γνώσεων. Είναι η δημιουργία ανθρώπων με κρίση. Με ιστορική γνώση. Με συνείδηση. Με ικανότητα να ξεχωρίζουν την πληροφορία από την προπαγάνδα και το επιχείρημα από την ανοησία.
Η νέα γενιά δεν φταίει από μόνη της
Η συζήτηση έφτασε αναπόφευκτα και στη νέα γενιά. Στα παιδιά που περνούν ώρες μπροστά σε κινητά και υπολογιστές. Είναι πολύ εύκολο να τα κατηγορήσουμε. Είναι ακόμη ευκολότερο να πούμε «εμείς στην ηλικία σας…».
Αλλά υπάρχει μια σκληρή αλήθεια. Εμείς δημιουργήσαμε τον κόσμο μέσα στον οποίο μεγαλώνουν. Στη συζήτηση ο κ. Σπυρόπουλος το διατυπώνει ξεκάθαρα : «Τα παιδιά δεν φταίνε. Φταίμε εμείς οι μεγαλύτεροι», επισημαίνοντας ότι δεν τους δίνουμε διεξόδους στα αδιέξοδά τους.
Ακριβώς. Δεν μπορείς να αφαιρείς από έναν νέο την προοπτική και μετά να τον κατηγορείς επειδή αποσύρεται σε μια οθόνη. Δεν μπορείς να του λες ότι πρέπει να σπουδάσει και μετά να του προσφέρεις έναν μισθό που δεν φτάνει ούτε για το νοίκι.
Δεν μπορείς να του ζητάς να δημιουργήσει οικογένεια όταν δεν ξέρει αν τον επόμενο μήνα θα μπορεί να πληρώσει το σπίτι του. Και κυρίως δεν μπορείς να αφήνεις μια γενιά χωρίς ιστορική γνώση και μετά να εκπλήσσεσαι όταν πιστεύει τον πρώτο «σωτήρα» που εμφανίζεται στην οθόνη της.
Η Ελλάδα χρειάζεται Παιδεία – Όχι διαχείριση παρακμής
Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει την Παιδεία σαν έναν ακόμη κωδικό του προϋπολογισμού. Η Παιδεία είναι άμυνα. Είναι οικονομία. Είναι δημογραφικό. Είναι κοινωνική συνοχή. Είναι εθνική επιβίωση.
Κάθε σχολείο που παραμένει ανοικτό σε ένα ακριτικό χωριό είναι ένας λόγος για μια οικογένεια να παραμείνει εκεί. Κάθε εκπαιδευτικός που στηρίζεται αξιοπρεπώς είναι μια επένδυση στα παιδιά μας. Κάθε νέος που αποκτά πραγματική μόρφωση είναι ένας πολίτης δυσκολότερο να χειραγωγηθεί.
Και εδώ βρίσκεται ίσως ο πυρήνας ολόκληρης της συζήτησης του Γρηγόρη Σερέτη με τον Σπύρο Σπυρόπουλο.
Η χώρα δεν χρειάζεται άλλα συνθήματα περί «αναβάθμισης». Χρειάζεται πράξεις. Σχολεία ασφαλή. Εκπαιδευτικούς στις τάξεις από την πρώτη ημέρα. Στέγη για τους εκπαιδευτικούς των νησιών. Ειδικά κίνητρα για τις παραμεθόριες περιοχές. Ενίσχυση της ελληνικής Περιφέρειας.
Και πάνω απ’ όλα, μια Παιδεία που θα μαθαίνει στα παιδιά να σκέφτονται και όχι απλώς να αποστηθίζουν. Γιατί η χώρα που κλείνει τα σχολεία της σήμερα, αύριο θα ψάχνει να βρει τους κατοίκους της. Και τότε θα είναι αργά.
«Αν θέλεις να καταλάβεις ποιο μέλλον ετοιμάζει ένα κράτος για τον λαό του, μην κοιτάξεις τα λόγια των υπουργών του. Κοίταξε τα σχολεία που αφήνει πίσω του».
