Στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη «Κόντρα στο Σύστημα» στον Focus FM 103,6 και ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – άνοιξε ένας φάκελος που εξακολουθεί, περισσότερα από 20 χρόνια μετά, να γεννά ερωτήματα: η συντριβή του στρατιωτικού ελικοπτέρου Σινούκ που μετέφερε τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής Πέτρο Ζ΄ στο Άγιον Όρος.
Μια υπόθεση με 17 νεκρούς. Ένα δυστύχημα του οποίου η κύρια αιτία, σύμφωνα με το πόρισμα των εμπειρογνωμόνων, δεν κατέστη δυνατό να εξακριβωθεί. Και μια σειρά ισχυρισμών που διατύπωσε στην εκπομπή ως καλεσμένος του Γρηγόρη Σερέτη ο Τραπεζικός, ζητώντας ουσιαστικά να επανεξεταστεί ολόκληρος ο φάκελος.
Γιατί όταν χάνονται 17 ανθρώπινες ζωές, η κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει όσα μπορούν να αποδειχθούν. Και όταν υπάρχουν ερωτήματα, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η λήθη.
Η 11η Σεπτεμβρίου 2004
Το πρωί της 11ης Σεπτεμβρίου 2004, το στρατιωτικό CH-47D Chinook της Αεροπορίας Στρατού μετέφερε τον Πατριάρχη Πέτρο Ζ΄ και τη συνοδεία του στις Καρυές του Αγίου Όρους.
Στο ελικόπτερο βρίσκονταν συνολικά 17 άνθρωποι: το πενταμελές πλήρωμα και δώδεκα επιβάτες. Λίγο πριν φτάσει στον προορισμό του, το Σινούκ εξαφανίστηκε από τα ραντάρ και συνετρίβη στη θαλάσσια περιοχή της Σιθωνίας. Κανείς δεν επέζησε.
Χρειάστηκε να περάσουν περισσότερα από δύο χρόνια μέχρι να εκδοθεί η έκθεση πραγματογνωμοσύνης. Η επιτροπή δεν κατόρθωσε να προσδιορίσει με βεβαιότητα την κύρια αιτία της συντριβής, ενώ ως πιθανό αίτιο εξετάστηκε απώλεια πίεσης σε υδραυλικό σύστημα ελέγχου πτήσης σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες.
Αυτό ακριβώς το κενό της οριστικής απάντησης είναι που, δύο δεκαετίες αργότερα, εξακολουθεί να τροφοδοτεί ερωτήματα και διαφορετικές θεωρίες.
Οι καταγγελίες στον αέρα
Ο καλεσμένος του Γρηγόρη Σερέτη δεν περιορίστηκε στην επίσημη εκδοχή. Έθεσε μια σειρά από βαριά ερωτήματα για τον σχεδιασμό της πτήσης, τις διαδικασίες ασφαλείας, τον τρόπο παρακολούθησης του ελικοπτέρου και την επιχείρηση έρευνας και διάσωσης.
Και προχώρησε ακόμη περισσότερο. Υποστήριξε ότι η πτώση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως αεροπορικό δυστύχημα, αλλά ότι πρέπει να ερευνηθεί ξανά το ενδεχόμενο εγκληματικής ενέργειας.
Πρόκειται για ισχυρισμό εξαιρετικά σοβαρό, ο οποίος δεν αποτελεί δικαστικά αποδεδειγμένο γεγονός. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα τεκμηριωμένα ερωτήματα γύρω από μια τραγωδία πρέπει να εξαφανίζονται από τον δημόσιο διάλογο.
Το ακριβώς αντίθετο. Σε μια δημοκρατία, η απάντηση σε ένα ερώτημα δεν είναι «μη ρωτάς». Είναι τα έγγραφα, τα πορίσματα, τα στοιχεία και η πλήρης διαφάνεια.
Ο Πατριάρχης Πέτρος Ζ΄
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε και η προσωπικότητα του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Πέτρου Ζ΄. Ο Κύπριος Πατριάρχης είχε αναπτύξει έντονη ιεραποστολική και ανθρωπιστική δράση στην Αφρική. Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας είχε παρουσία σε μια τεράστια γεωγραφική περιοχή και η δράση του δεν περιοριζόταν αποκλειστικά στα εκκλησιαστικά καθήκοντα.
Στην εκπομπή συνδέθηκε επίσης η στάση του Πατριάρχη απέναντι στο Σχέδιο Ανάν με τη μετέπειτα τραγωδία. Εδώ απαιτείται απόλυτη διάκριση ανάμεσα στο ερώτημα και στο αποδεδειγμένο γεγονός.
Το ότι κάποιος είχε πολιτικές ή εθνικές θέσεις δεν αποδεικνύει ότι η πτώση του ελικοπτέρου αποτέλεσε οργανωμένη δολοφονία. Όποιος υποστηρίζει κάτι τέτοιο οφείλει να παρουσιάσει αποδείξεις. Και όποιος διαθέτει αποδείξεις οφείλει να τις καταθέσει στις αρμόδιες αρχές.
Ένας φάκελος που έφτασε ξανά στη Δικαιοσύνη
Η υπόθεση πάντως δεν έμεινε χωρίς δικαστική συνέχεια. Οικογένειες θυμάτων προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη και η υπόθεση έφτασε επανειλημμένα μέχρι το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Χρόνια μετά την τραγωδία, οικογένειες θυμάτων δικαιώθηκαν από το Διοικητικό Εφετείο σε υπόθεση αποζημιώσεων, ενώ η δικαστική διαδρομή συνεχίστηκε μετά από αίτηση αναίρεσης του Δημοσίου.
Άρα το Σινούκ δεν αποτελεί απλώς μια ξεχασμένη ιστορία του 2004. Οι συνέπειές του έφτασαν δικαστικά μέχρι τις μέρες μας. Και εδώ γεννιέται το ουσιαστικό ερώτημα: Έχει μάθει πραγματικά η ελληνική κοινωνία όλα όσα μπορεί να μάθει για εκείνη την πτήση;
Από τις αποδείξεις στις θεωρίες
Στη συζήτηση διατυπώθηκαν ακόμη βαρύτεροι ισχυρισμοί. Έγινε αναφορά σε ξένες μυστικές υπηρεσίες, στο ΝΑΤΟ, σε άλλους θανάτους πολιτικών και εκκλησιαστικών προσώπων και επιχειρήθηκε να συνδεθούν διαφορετικά γεγονότα μεταξύ τους.
Αυτές οι συνδέσεις δεν μπορούν να παρουσιαστούν δημοσιογραφικά ως δεδομένα χωρίς ανεξάρτητη τεκμηρίωση. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η πραγματική δύναμη μιας έρευνας. Δεν χρειάζεται να βαφτίσεις κάτι «δολοφονία» για να απαιτήσεις απαντήσεις. Δεν χρειάζεται να γνωρίζεις εκ των προτέρων τον ένοχο για να απαιτήσεις να μάθεις τι συνέβη. Χρειάζεται να επιμένεις στα στοιχεία.
Ποια ήταν η πραγματική κατάσταση του ελικοπτέρου; Τηρήθηκαν όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες; Υπήρξαν καθυστερήσεις στην έρευνα και διάσωση; Γιατί η επιτροπή δεν μπόρεσε να καταλήξει με βεβαιότητα στην κύρια αιτία της πτώσης; Υπάρχουν σήμερα τεχνικά ή άλλα στοιχεία που θα μπορούσαν, με τις σύγχρονες δυνατότητες, να επανεξεταστούν;
Αυτά είναι ερωτήματα που μπορούν να τεθούν χωρίς κραυγές και χωρίς καταδίκες από μικροφώνου. Και ακριβώς γι’ αυτό είναι ακόμη πιο ισχυρά.
Το Αιγαίο και η μεγάλη συζήτηση
Ο καλεσμένος συνέδεσε επίσης την υπόθεση με το FIR Αθηνών, τις διαδικασίες έρευνας και διάσωσης και τις ελληνοτουρκικές διαφορές στο Αιγαίο.
Εδώ η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Διότι το Αιγαίο δεν είναι πεδίο για εύκολες κουβέντες. Κάθε διαδικασία, κάθε διεθνής κανόνας και κάθε επίσημη ελληνική θέση μπορεί να αποκτήσει διπλωματικές συνέπειες.
Γι’ αυτό ακριβώς χρειάζεται τεκμηρίωση και όχι συνθήματα. Όπου υπάρχουν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και αρμοδιότητες, πρέπει να υπερασπίζονται με συνέπεια. Και όπου υπάρχουν αποφάσεις, παραλείψεις ή χειρισμοί που δημιουργούν ερωτήματα, αυτά πρέπει να εξετάζονται θεσμικά και δημόσια.
Η αλήθεια δεν φοβάται τον έλεγχο
Η εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη άνοιξε έναν φάκελο φορτισμένο, δύσκολο και γεμάτο βαριές καταγγελίες. Δεν είναι δουλειά της δημοσιογραφίας να μετατρέπει έναν ισχυρισμό σε καταδικαστική απόφαση. Είναι όμως δουλειά της να ρωτά. Να ψάχνει. Να ξεχωρίζει το αποδεδειγμένο από το καταγγελλόμενο. Και να μην επιτρέπει στον χρόνο να μετατρέπει τις εκκρεμότητες σε λήθη.
Δεκαεπτά άνθρωποι μπήκαν εκείνο το πρωινό στο Σινούκ. Δεκαεπτά άνθρωποι δεν επέστρεψαν ποτέ. Περισσότερα από είκοσι χρόνια αργότερα, το βασικό πόρισμα παραμένει βαρύ: η κύρια αιτία της πτώσης δεν εξακριβώθηκε με βεβαιότητα.
Αυτό από μόνο του είναι αρκετό για να δικαιολογεί το ενδιαφέρον. Όχι για να κατασκευάζονται ένοχοι χωρίς αποδείξεις. Αλλά για να απαιτούνται απαντήσεις όπου αυτές μπορούν ακόμη να δοθούν. Γιατί ένα κράτος που σέβεται τους νεκρούς του δεν φοβάται τους φακέλους. Τους ανοίγει. Δεν φοβάται τα στοιχεία. Τα δημοσιοποιεί. Δεν φοβάται τις ερωτήσεις. Τις απαντά.
Και αν υπάρχουν νέα πραγματικά στοιχεία που μπορούν να αλλάξουν όσα γνωρίζουμε για την τραγωδία του Σινούκ, τότε αυτά πρέπει να βρεθούν μπροστά στη Δικαιοσύνη και όχι να μείνουν σε ένα μικρόφωνο ή στις σελίδες ενός βιβλίου. Γιατί η αλήθεια δεν χρειάζεται θεωρίες για να σταθεί όρθια. Χρειάζεται στοιχεία – και το φως δεν φοβήθηκε ποτέ την έρευνα.
