Καταστρέφουν τις νέες γενιές – Και μετά αναρωτιόμαστε ποιος φταίει
Καλεσμένος του Γρηγόρη Σερέτη ήταν ο Απόστολος Πετράκης και η κουβέντα γρήγορα ξέφυγε από τα συνηθισμένα.
Social media, TikTok, βία, ναρκωτικά, τζόγος, εύκολο χρήμα, κοινωνική παρακμή, πολιτικές ευθύνες και μια ολόκληρη γενιά που μεγαλώνει μέσα σε μια πραγματικότητα όπου πολλές φορές η εικόνα φαίνεται να αξίζει περισσότερο από την ίδια τη ζωή. Και το ερώτημα είναι αμείλικτο: Τι κοινωνία παραδίδουμε στα παιδιά μας;
Μια γενιά που έμαθε να ζει μπροστά σε μια οθόνη
Ο Σερέτης στάθηκε σε κάτι που βλέπουμε καθημερινά αλλά συχνά αρνούμαστε να παραδεχθούμε.
Η νέα γενιά δεν χρησιμοποιεί απλώς τα social media. Ένα μέρος της, έχει μάθει να μετρά την κοινωνική αποδοχή μέσα από αυτά. Likes. Followers. Views. Stories. Live μεταδόσεις. Την έξοδο δεν αρκεί να τη ζήσεις. Πρέπει να τη φωτογραφίσεις. Η χαρά πρέπει να γίνει story. Η λύπη πρέπει να γίνει post. Ακόμη και μια ανθρώπινη τραγωδία μπορεί να μετατραπεί σε περιεχόμενο.
Στη συζήτηση έγινε ιδιαίτερη αναφορά σε εικόνες ανθρώπων που, ακόμη και σε στιγμές πένθους, σηκώνουν κινητά και μεταδίδουν live. Ο Πετράκης μίλησε με αγανάκτηση για τη μετατροπή ακόμη και του θανάτου σε θέαμα και για την απώλεια του σεβασμού που παραδοσιακά συνόδευε τέτοιες στιγμές. Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εποχής μας. Όταν όλα γίνονται εικόνα, στο τέλος κινδυνεύει να χαθεί το συναίσθημα.
Ο Σερέτης περιέγραψε αυτή την κατάσταση ως μια «εικονική πραγματικότητα»: να βγαίνει κάποιος όχι για να περάσει καλά αλλά για να αποδείξει στους άλλους ότι πέρασε καλά.
Και αυτή η παρατήρηση αξίζει πολύ μεγαλύτερη συζήτηση από ένα ακόμη τηλεοπτικό πάνελ. Ποιος προστατεύει τα παιδιά; Για χρόνια μιλάμε για την προστασία των ανηλίκων. Αλλά από τι ακριβώς τους προστατεύουμε; Από την υπερβολική χρήση του διαδικτύου; Από την κανονικοποίηση της βίας; Από την προβολή ενός τρόπου ζωής όπου η αξία του ανθρώπου μετριέται με χρήμα, επίδειξη και αναγνωρισιμότητα; Από τον τζόγο; Από τις εξαρτήσεις;
Ο Σερέτης και ο Πετράκης συνέδεσαν στη συζήτησή τους αυτά τα φαινόμενα, υποστηρίζοντας ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά. Αναφέρθηκαν στα ναρκωτικά, στο αλκοόλ και στον τζόγο ως καταστάσεις που μπορούν να λειτουργήσουν καταστροφικά για έναν άνθρωπο και την οικογένειά του.
Και εδώ η συζήτηση γίνεται πολύ πιο σοβαρή.
Γιατί είναι εύκολο να κουνάμε το δάχτυλο σε έναν νέο. Το δύσκολο είναι να αναρωτηθούμε τι πρότυπα τού δώσαμε εμείς. Ποια κοινωνία του δημιουργήσαμε; Ποια τηλεόραση; Ποιο διαδίκτυο; Ποια αντίληψη για την επιτυχία;
Η μεγάλη παγίδα του εύκολου χρήματος
Ιδιαίτερη θέση στην εκπομπή είχε ο τζόγος.
Ο Πετράκης τον περιέγραψε ως μια μορφή ψεύτικης ελπίδας για ανθρώπους που πιέζονται οικονομικά: την προσδοκία ότι ένα δελτίο, ένα στοίχημα ή ένα παιχνίδι μπορεί ξαφνικά να λύσει προβλήματα ετών. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η παγίδα. Ο άνθρωπος δεν αγοράζει μόνο ένα παιχνίδι. Αγοράζει την ελπίδα ότι αυτή τη φορά θα αλλάξει η ζωή του. Μπορεί να χάσει σήμερα και να επιστρέψει αύριο επειδή θυμάται εκείνη τη μία φορά που κέρδισε. «Μήπως σήμερα είναι η μέρα μου;» Αυτή ακριβώς τη νοοτροπία περιέγραψαν οι δύο συνομιλητές, με τον Πετράκη να τονίζει ότι μακροχρόνια ο παίκτης βρίσκεται απέναντι σε ένα σύστημα σχεδιασμένο έτσι ώστε ο τζόγος να παραμένει κερδοφόρος για τον πάροχο.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως που τέθηκε είναι πολιτικό και κοινωνικό: Πόσο αποτελεσματικά προστατεύεται ο πολίτης από έναν εθισμό που μπορεί να βρίσκεται πλέον μέσα στο ίδιο του το κινητό;
Δεν χρειάζεται να οδηγήσει κανείς μέχρι ένα καζίνο. Δεν χρειάζεται καν να σηκωθεί από τον καναπέ. Η πρόσβαση μπορεί να βρίσκεται λίγα εκατοστά από το χέρι του.
«Βάλτε όρια»
Ο Πετράκης έθεσε στην εκπομπή μια συγκεκριμένη πρόταση: να εξεταστούν αυστηρότερα οικονομικά όρια στον διαδικτυακό τζόγο, ακόμη και σε σύνδεση με την οικονομική δυνατότητα του παίκτη. Η πρόταση αυτή μπορεί ασφαλώς να συζητηθεί ως προς τη νομιμότητα, την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητά της, αλλά το ερώτημα που γεννά δεν μπορεί να αποφεύγεται: Πρέπει μια οργανωμένη Πολιτεία να περιορίζεται στην ενημέρωση για τους κινδύνους ή πρέπει να δημιουργεί ισχυρότερα προστατευτικά φίλτρα απέναντι στον εθισμό;
Γιατί πίσω από έναν εθισμένο άνθρωπο συνήθως δεν βρίσκεται μόνο ένας τραπεζικός λογαριασμός. Υπάρχει μια οικογένεια. Υπάρχουν παιδιά. Υπάρχουν χρέη. Υπάρχουν σχέσεις που διαλύονται. Υπάρχουν άνθρωποι που χρειάζονται πραγματική βοήθεια. Και όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά στην εκπομπή, πολλοί πολίτες αισθάνονται ότι απέναντι στις εξαρτήσεις και στα προβλήματα ψυχικής υγείας μένουν ουσιαστικά μόνοι.
Δεν φταίει μόνο το TikTok
Θα ήταν όμως βολικό να τα φορτώσουμε όλα στα social media.
Το TikTok δεν μεγαλώνει μόνο του τα παιδιά. Το Instagram δεν αντικατέστησε μόνο του την οικογένεια. Το κινητό δεν μπήκε μόνο του στο παιδικό δωμάτιο. Υπάρχει οικογένεια. Υπάρχει σχολείο. Υπάρχει κοινωνία. Υπάρχουν μέσα ενημέρωσης. Υπάρχει Πολιτεία. Υπάρχουμε όλοι εμείς.
Ο Σερέτης παρατήρησε ότι οι σημερινές γενιές βρέθηκαν μέσα σε μια πρωτοφανή τεχνολογική μετάβαση: κινητά τηλέφωνα, διαδίκτυο, 3G, 5G και διαδοχικές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης άλλαξαν με τεράστια ταχύτητα την καθημερινότητα. Και ίσως αυτή είναι η συζήτηση που αποφεύγουμε. Η τεχνολογία προχώρησε γρηγορότερα από την κοινωνική μας ωριμότητα απέναντί της.
Μάθαμε στα παιδιά πώς να ανοίγουν έναν λογαριασμό. Δεν είμαστε βέβαιοι ότι τους μάθαμε πώς να προστατεύονται από αυτόν.
Το μέλλον δεν αγοράζεται με ένα επίδομα
Στη συζήτηση Σερέτη–Πετράκη υπήρξε και έντονη κριτική απέναντι στην πολιτική νοοτροπία των επιδομάτων και της πελατειακής σχέσης.
Οι δύο συνομιλητές υποστήριξαν ότι η οικονομική ανακούφιση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε υποκατάστατο μακροπρόθεσμης πολιτικής ούτε σε μέσο πολιτικής εξάρτησης του πολίτη. Και εδώ χρειάζεται μια διάκριση. Ένας πολίτης που έχει ανάγκη δικαιούται να λαμβάνει τη στήριξη που προβλέπει η Πολιτεία. Το πραγματικό ζήτημα είναι διαφορετικό:
Τι χώρα χτίζεται όταν η πολιτική συζήτηση εξαντλείται στη διαχείριση της επόμενης οικονομικής ανάσας αντί στη δημιουργία συνθηκών ώστε ο άνθρωπος να μπορεί να σταθεί στα πόδια του;
Τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο επιδόματα στις οικογένειές τους. Χρειάζονται προοπτική. Χρειάζονται παιδεία. Χρειάζονται δουλειές. Χρειάζονται πραγματικά πρότυπα. Χρειάζονται μια κοινωνία που να τους αποδεικνύει ότι αξίζει περισσότερο να δημιουργείς παρά να επιδεικνύεσαι.
Η κοινωνία που «δανειστήκαμε»
Μια από τις πιο δυνατές στιγμές της συζήτησης ήρθε όταν ο Πετράκης παρέπεμψε στη γνωστή ρήση ότι “τη Γη δεν την κληρονομούμε από τους προγόνους μας αλλά τη δανειζόμαστε από τους απογόνους μας ” .
Και την προσάρμοσε στην κοινωνία:
<Και την κοινωνία από τους απογόνους μας την έχουμε δανειστεί.>
Εδώ βρίσκεται όλη η ουσία. Γιατί κάποια στιγμή εμείς θα φύγουμε. Οι καρέκλες θα αδειάσουν. Οι κυβερνήσεις θα αλλάξουν. Τα σημερινά viral βίντεο θα ξεχαστούν. Τα likes θα μηδενιστούν. Οι λογαριασμοί θα κλείσουν. Αλλά τα παιδιά που μεγαλώνουν σήμερα θα κληθούν να ζήσουν μέσα στην κοινωνία που εμείς τους αφήσαμε. Και τότε δεν θα μπορούμε να δείξουμε το δάχτυλο σε κανέναν. Γιατί η ευθύνη δεν ανήκει μόνο «στους άλλους». Ανήκει και σε εμάς.
Αν θέλουμε να σώσουμε τις νέες γενιές, πρέπει πρώτα να σταματήσουμε να τους μαθαίνουμε ότι η ζωή είναι μια οθόνη, η επιτυχία ένα like, η ελπίδα ένα δελτίο και η αξιοπρέπεια κάτι που ανταλλάσσεται με το πρόσκαιρο.
Γιατί, όπως θα μπορούσε να συνοψιστεί το μήνυμα της συζήτησης Σερέτη–Πετράκη:
«Το μεγαλύτερο χρέος μιας κοινωνίας δεν είναι αυτό που γράφεται στους προϋπολογισμούς. Είναι αυτό που αφήνει απλήρωτο στα παιδιά της.»
