ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΕΡΕΤΗ – ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ: Από τα δάνεια της Επανάστασης μέχρι τα σύγχρονα μνημόνια, από την τουρκική προκλητικότητα μέχρι το ξεπούλημα της ελληνικής γης. Ποιος αποφασίζει τελικά για την Ελλάδα;
Στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη, στον Focus FM 103,6 και στον ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – φιλοξενήθηκε ο καθηγητής Ιωάννης Αντωνόπουλος, σε μια ιδιαίτερα αιχμηρή συζήτηση για την εθνική ανεξαρτησία, τις ξένες παρεμβάσεις, την τουρκική επεκτατική πολιτική και τις διαχρονικές ευθύνες του ελληνικού πολιτικού συστήματος.
Μια συζήτηση που δεν περιορίστηκε σε ιστορικές αναδρομές, αλλά έθεσε το πιο σκληρό και επίκαιρο ερώτημα: Είναι η Ελλάδα πραγματικά ανεξάρτητο κράτος ή μια χώρα που εξακολουθεί να ζητά την άδεια των ισχυρών ακόμη και για να υπερασπιστεί τα αυτονόητα; Γιατί, όπως προέκυψε από τη συζήτηση, το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι επιδιώκουν οι ξένες δυνάμεις. Το πρόβλημα είναι τι επιτρέπουν οι ελληνικές κυβερνήσεις. Και ακόμη χειρότερα, τι έχουν πάψει να διεκδικούν.
Από την Ελληνική Επανάσταση στην εξάρτηση: Δύο αιώνες με τους ίδιους πρωταγωνιστές;
Ο Ιωάννης Αντωνόπουλος ξεκίνησε την ιστορική του ανάλυση από την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης, υποστηρίζοντας ότι η εξάρτηση του ελληνικού κράτους από τις μεγάλες δυνάμεις άρχισε πολύ νωρίτερα από όσο συνήθως πιστεύουμε. Σύμφωνα με την ερμηνεία του, η Μεγάλη Βρετανία απέκτησε καθοριστική επιρροή στην ελληνική πολιτική μέσα από τα δάνεια, τη ναυτική της υπεροχή και τα στρατηγικά της συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα αγωνίστηκε να αποτινάξει τον οθωμανικό ζυγό, αλλά το νεοσύστατο κράτος βρέθηκε αντιμέτωπο με νέες οικονομικές και διπλωματικές εξαρτήσεις. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ιστορική ειρωνεία.
Ένας λαός που θυσίασε τα πάντα για την ελευθερία του αναγκάστηκε να διαπραγματεύεται διαρκώς τα όρια της ανεξαρτησίας του.
Ο καθηγητής αναφέρθηκε στις επεμβάσεις των ξένων δυνάμεων, στους αποκλεισμούς ελληνικών λιμανιών και στη διαχρονική χρησιμοποίηση του οικονομικού χρέους ως μέσου επιρροής. Από τα δάνεια του 19ου αιώνα μέχρι τα μνημόνια του 21ου, η συζήτηση ανέδειξε ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα: την αδυναμία της χώρας να διαμορφώσει μια οικονομία που θα της εξασφαλίζει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Διότι η εθνική κυριαρχία δεν χάνεται μόνο με στρατιωτική ήττα. Περιορίζεται και όταν μια χώρα αδυνατεί να σταθεί οικονομικά στα πόδια της.
Η Τουρκία απαιτεί, η Ελλάδα εξηγεί και οι σύμμαχοι υπολογίζουν τα συμφέροντά τους
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικό ήταν το μέρος της συζήτησης που αφορούσε τις σχέσεις Ελλάδας, Τουρκίας και δυτικών συμμάχων. Ο Γρηγόρης Σερέτης έθεσε ευθέως το ερώτημα που απασχολεί χιλιάδες Έλληνες: Τι αξία έχουν οι συμμαχικές διαβεβαιώσεις όταν, την κρίσιμη στιγμή, οι ισχυροί επιλέγουν να διατηρήσουν τις ισορροπίες με την Άγκυρα;
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν ιστορικά την Ελλάδα και την Τουρκία ως δύο σημαντικούς κρίκους του ίδιου γεωστρατηγικού συστήματος. Η Τουρκία διαθέτει πληθυσμό, στρατιωτική ισχύ, μεγάλη γεωγραφική έκταση και ιδιαίτερη γεωπολιτική θέση. Αυτά είναι πλεονεκτήματα που οι μεγάλες δυνάμεις δεν μπορούν να αγνοήσουν. Όμως η Ελλάδα; Η Ελλάδα διαθέτει το Αιγαίο, τα νησιά της, τη στρατηγική θέση της Ανατολικής Μεσογείου, την ιστορία της και σημαντικές δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης. Γιατί λοιπόν εμφανίζεται τόσο συχνά ως ο αδύναμος συνομιλητής; Γιατί η Τουρκία διεκδικεί και η Ελλάδα αισθάνεται υποχρεωμένη να απολογείται ακόμη και για τα κυριαρχικά της δικαιώματα; Στη συζήτηση επισημάνθηκε και η αντίφαση της ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στην Κύπρο.
Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η τουρκική στρατιωτική παρουσία στο βόρειο τμήμα του νησιού συνεχίζεται από το 1974. Και όμως, ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να διατηρούν εκτεταμένες οικονομικές και αμυντικές σχέσεις με την Τουρκία. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ακολουθούν ταυτόσημη πολιτική. Σημαίνει, όμως, ότι η οικονομική συνεργασία και τα στρατηγικά συμφέροντα συχνά συνυπάρχουν με σοβαρές πολιτικές αντιφάσεις. Και αυτές οι αντιφάσεις δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζονται στην Αθήνα με αμηχανία και σιωπή.
Η Ελλάδα που έχει θάλασσα, αλλά εισάγει ψάρια!
Ένα από τα πιο αιχμηρά σημεία της συνέντευξης αφορούσε την παραγωγική αποδυνάμωση της χώρας.
Ο Αντωνόπουλος στάθηκε στο γεγονός ότι η Ελλάδα, παρά τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, έχει χάσει σημαντικό μέρος της παραγωγικής της δυναμικής. Μια χώρα με τεράστιο θαλάσσιο πλούτο, αγροτικές δυνατότητες, εύφορες εκτάσεις και ισχυρή ναυτική παράδοση εξακολουθεί να εξαρτάται από εισαγωγές βασικών προϊόντων. Η ύπαρξη εισαγωγών δεν είναι από μόνη της απόδειξη οικονομικής αποτυχίας. Το κρίσιμο ζήτημα είναι κατά πόσο η Ελλάδα αξιοποιεί τις δικές της παραγωγικές δυνατότητες. Πού είναι η βιομηχανική στρατηγική; Πού είναι η ουσιαστική προστασία της αγροτικής παραγωγής; Πού είναι η στήριξη των αλιέων; Πού είναι οι επενδύσεις που θα κρατήσουν τους νέους στην περιφέρεια; Και, κυρίως, ποιος λογοδοτεί για τις πολιτικές επιλογές που επί δεκαετίες διαμόρφωσαν αυτή την κατάσταση; Δεν μπορεί μια χώρα να μιλά για εθνική ισχύ και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει τον πρωτογενή της τομέα σαν ενοχλητικό κατάλοιπο μιας άλλης εποχής.
Η εθνική ανεξαρτησία δεν οικοδομείται μόνο με φρεγάτες και μαχητικά αεροσκάφη. Οικοδομείται με εργοστάσια, αγροτική παραγωγή, τεχνολογία, επιστημονική έρευνα, ενεργειακή ασφάλεια και ανθρώπους που μπορούν να ζήσουν αξιοπρεπώς στον τόπο τους. Έβρος και Θράκη: Όταν αδειάζει η παραμεθόριος, ποιος ανησυχεί;
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο Γρηγόρης Σερέτης στην κατάσταση που επικρατεί στον Έβρο.
Αναφέρθηκε σε ρεπορτάζ της εκπομπής, σύμφωνα με το οποίο σε ορισμένα χωριά αγροτικές εκτάσεις προσφέρονται ακόμη και έναντι περίπου 200 ευρώ το στρέμμα. Πρόκειται για αναφορά της εκπομπής που χρειάζεται ανεξάρτητη επιβεβαίωση ως προς τις συγκεκριμένες περιοχές και τις πραγματικές τιμές συναλλαγών.
Ωστόσο, το ευρύτερο ερώτημα παραμένει απολύτως ουσιαστικό. Τι συμβαίνει όταν οι κάτοικοι εγκαταλείπουν την παραμεθόριο; Όταν τα χωριά ερημώνουν; Όταν οι νέοι αναγκάζονται να αναζητήσουν εργασία εκατοντάδες ή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά; Όταν η γη χάνει την παραγωγική της αξία επειδή δεν υπάρχουν υποδομές, κίνητρα και προοπτική;
Ο Αντωνόπουλος εξέφρασε έντονη ανησυχία για τις γεωπολιτικές συνέπειες της δημογραφικής και οικονομικής αποδυνάμωσης της Θράκης. Η ανησυχία αυτή δεν πρέπει να μετατρέπεται σε συλλογική καχυποψία απέναντι σε πληθυσμούς ή σε νόμιμες οικονομικές δραστηριότητες. Πρέπει, όμως, να οδηγεί σε μια σοβαρή εθνική πολιτική για την παραμεθόριο. Γιατί τα σύνορα δεν προστατεύονται μόνο με στρατιωτικά φυλάκια. Προστατεύονται και με ζωντανά χωριά, σχολεία, οικογένειες και οικονομική δραστηριότητα.
Το πολιτικό σύστημα που ζητά χειροκρότημα για τα αυτονόητα
Η συζήτηση δεν χαρίστηκε στο ελληνικό πολιτικό προσωπικό.
Ο καθηγητής άσκησε σκληρή κριτική στις κυβερνήσεις των τελευταίων δεκαετιών, υποστηρίζοντας ότι η πολιτική εξάρτηση συνδυάστηκε με διοικητική ανικανότητα, κακοδιαχείριση και απουσία μακροπρόθεσμου εθνικού σχεδιασμού.
Ο Γρηγόρης Σερέτης ανέδειξε την αντίφαση μιας χώρας που δαπανά τεράστια ποσά, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα σε βασικές υποδομές. Από τους αυτοκινητοδρόμους μέχρι το Μετρό Θεσσαλονίκης και από τις δημόσιες υπηρεσίες μέχρι τα αεροδρόμια, το ερώτημα είναι το ίδιο: Πόσα χρήματα πρέπει να πληρώσει ακόμη ο Έλληνας φορολογούμενος για να αποκτήσει ένα κράτος που απλώς λειτουργεί; Δεν αποτελεί εθνικό επίτευγμα να ολοκληρώνεται ένα έργο έπειτα από δεκαετίες καθυστερήσεων. Δεν αποτελεί μεταρρύθμιση να παρουσιάζεται η παραχώρηση μιας υποδομής σε ιδιώτη ως μοναδική λύση για προβλήματα που το ίδιο το κράτος αδυνατεί να αντιμετωπίσει. Και δεν αποτελεί ανάπτυξη να φεύγουν οι νέοι επιστήμονες στο εξωτερικό επειδή η πατρίδα τους δεν μπορεί να αξιοποιήσει τις δυνατότητές τους.
Η μεγάλη παγίδα: Να περιμένουμε να μας σώσουν οι ξένοι
Ένα από τα ουσιαστικότερα μηνύματα της συνέντευξης ήταν ότι οι διεθνείς σχέσεις δεν λειτουργούν με συναισθηματισμούς. Οι μεγάλες δυνάμεις έχουν συμφέροντα. Η Τουρκία έχει συμφέροντα. Η Γερμανία, η Γαλλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα διαμορφώνουν πολιτικές με βάση τις δικές τους στρατηγικές επιδιώξεις. Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί η Ελλάδα δυσκολεύεται να παρουσιάσει με την ίδια συνέπεια τις δικές της προτεραιότητες. Δεν χρειάζεται να απομονωθεί διεθνώς. Δεν χρειάζεται να συγκρουστεί με όλους. Χρειάζεται, όμως, να πάψει να αντιμετωπίζει κάθε συμμαχική δήλωση ως εγγύηση σωτηρίας.
Η εξωτερική πολιτική απαιτεί σοβαρότητα, διαπραγματευτική ικανότητα και πραγματική ισχύ. Και η ισχύς δεν χαρίζεται. Χτίζεται.
Ο πατριωτισμός δεν είναι σύνθημα – Είναι καθημερινή ευθύνη
Ο Ιωάννης Αντωνόπουλος διατύπωσε και μια ιδιαίτερα σημαντική σκέψη: Ο πατριωτισμός δεν εξαντλείται στην προθυμία κάποιου να πολεμήσει όταν κινδυνεύει η πατρίδα. Πατριωτισμός είναι να μορφώνεις τα παιδιά σου. Να στηρίζεις την παραγωγή.Να εργάζεσαι με αξιοπρέπεια.Να προστατεύεις τον τόπο σου.Να δημιουργείς τις προϋποθέσεις ώστε οι επόμενες γενιές να μη χρειάζεται να εγκαταλείψουν την Ελλάδα. Αυτός είναι ο πατριωτισμός που δεν χωρά σε προεκλογικά φυλλάδια και επικοινωνιακά συνθήματα. Και αυτός είναι ο πατριωτισμός που απαιτεί πράξεις, όχι υποσχέσεις.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλους σωτήρες. Χρειάζεται να σταθεί όρθια!
Το συμπέρασμα της συζήτησης Σερέτη – Αντωνόπουλου είναι σκληρό, αλλά αξίζει να ακουστεί.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να στηρίζει το μέλλον της αποκλειστικά στις διαθέσεις των ισχυρών. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τη δημογραφική κατάρρευση σαν στατιστική λεπτομέρεια, την εγκατάλειψη της περιφέρειας σαν φυσιολογική εξέλιξη και την παραγωγική αποδυνάμωση σαν αναπόφευκτη συνέπεια της παγκοσμιοποίησης. Ούτε μπορεί να μιλά για εθνική ανεξαρτησία όταν αποφεύγει να διεκδικήσει ουσιαστικές απαντήσεις για το μέλλον του Αιγαίου, της Θράκης, της Κύπρου και της ελληνικής οικονομίας.
Η Ελλάδα δεν είναι καταδικασμένη να είναι αδύναμη. Είναι υποχρεωμένη, όμως, να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες της. Και όσοι κυβέρνησαν ή κυβερνούν οφείλουν να λογοδοτούν για τις επιλογές τους. Γιατί η πατρίδα δεν είναι περιουσία καμίας κυβέρνησης, κανενός κόμματος και κανενός ξένου κέντρου ισχύος. Ανήκει στους πολίτες της και στις γενιές που έρχονται. Και αν κάποιοι θεωρούν ότι μια μικρή Ελλάδα, οικονομικά εξαρτημένη και πολιτικά προβλέψιμη, εξυπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντά τους, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η μοιρολατρία. Πρέπει να είναι η παραγωγή, η παιδεία, η δημοκρατική λογοδοσία, η εθνική στρατηγική και η αποφασιστική υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Γιατί, τελικά, το μεγαλύτερο εθνικό έγκλημα δεν είναι να έχεις απέναντί σου ισχυρούς αντιπάλους. Είναι να διαθέτεις δυνατότητες και να παραιτείσαι από την προσπάθεια να τις αξιοποιήσεις.
Όπως έλεγε ο Ισοκράτης:
«Κοινή γαρ η τύχη και το μέλλον αόρατον».
Το μέλλον μπορεί να είναι αβέβαιο. Η ευθύνη, όμως, για όσα κάνουμε σήμερα είναι απολύτως συγκεκριμένη. Και η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει άλλους διακόσιους χρόνους για να αποφασίσει ότι αξίζει να είναι πραγματικά ισχυρή!
