Μία ακόμη διπλωματική «επιτυχία» για την κυβέρνηση Μητσοτάκη… Η Μονή Αγίας Αικατερίνης εξασφαλίζει ότι θα συνεχίσει να λειτουργεί και να χρησιμοποιεί τα εκκλησιαστικά ακίνητα, αλλά η συμφωνία δεν της αναγνωρίζει πλήρη κυριότητα. Έτσι, το ιστορικό μοναστήρι προστατεύεται μεν ως χώρος λατρείας, όμως το ιδιοκτησιακό ζήτημα παραμένει στο επίκεντρο ενός συμβιβασμού που παρουσιάζεται ως λύση. Στην κυβερνητική διπλωματία, φαίνεται, η διασφάλιση της χρήσης μπορεί να βαφτιστεί επιτυχία ακόμη κι όταν η κυριότητα δεν κατοχυρώνεται.
Από την αμφισβήτηση των δικαιωμάτων στον συμβιβασμό
Η κρίση ξεκίνησε μετά την απόφαση του Εφετείου της Ισμαηλίας, στις 28 Μαΐου 2025, που αμφισβήτησε το ιδιοκτησιακό καθεστώς εκτάσεων και κτισμάτων τα οποία χρησιμοποιούσε επί αιώνες η Μονή. Η εξέλιξη έφερε την Αθήνα σε διαπραγματεύσεις με το Κάιρο, με βασικό ζητούμενο να διασφαλιστεί η συνέχιση της μοναστικής ζωής.
Το αποτέλεσμα; Η Αδελφότητα διατηρεί τη χρήση και την κατοχή των εκκλησιαστικών ακινήτων χωρίς μίσθωμα, για απεριόριστο χρονικό διάστημα. Για τα μη εκκλησιαστικά ακίνητα, όμως, ισχύουν οι όροι που προβλέπει η αιγυπτιακή νομοθεσία. Πλήρης κατοχύρωση της ιδιοκτησίας δεν προβλέπεται. Κάπως έτσι, το ερώτημα που γεννά η συμφωνία είναι απλό: αν τα δικαιώματα της Μονής δεν αναγνωρίζονται πλήρως, τι ακριβώς πανηγυρίζει η κυβέρνηση;
Μονή προστατευμένη, ιδιοκτησία με αστερίσκους
Το πλαίσιο αναγνωρίζει τη μοναδική ιστορική θέση της Μονής ως του αρχαιότερου χριστιανικού μοναστηριού που λειτουργεί αδιάλειπτα. Το αιγυπτιακό κράτος δεσμεύεται να προστατεύει τον ορθόδοξο χαρακτήρα της και να σέβεται τους κανονισμούς που διέπουν τη λειτουργία της.
Η διοίκηση και η θρησκευτική ζωή παραμένουν στα χέρια του Αρχιεπισκόπου και της Αδελφότητας. Η Μονή, ωστόσο, δεν αποκτά την πλήρη εξουσία διάθεσης που συνεπάγεται η κυριότητα. Με άλλα λόγια, οι μοναχοί συνεχίζουν να βρίσκονται και να λειτουργούν εκεί, αλλά η συμφωνία δεν τους δίνει την πλήρη ιδιοκτησιακή κατοχύρωση που διεκδικούσαν.
Αυτή είναι η ουσία πίσω από τις πανηγυρικές διατυπώσεις, διασφαλίζεται η λειτουργία, αλλά το ιδιοκτησιακό παραμένει συμβιβασμένο. Η κυβέρνηση μπορεί να παρουσιάζει τη συμφωνία ως επιτυχία, όμως οι όροι της αφήνουν ένα σαφές κενό ανάμεσα στην προστασία του μνημείου και στην κατοχύρωση των δικαιωμάτων του.
Διαπραγματεύσεις υπό πίεση και εσωτερικές αντιδράσεις
Η συμφωνία διαμορφώθηκε ενώ εκκρεμούσε δικαστική διαδικασία στην Αίγυπτο και η εισαγγελική πρόταση δεν είχε κάνει δεκτά βασικά επιχειρήματα της Μονής. Η δικαστική αβεβαιότητα περιόριζε τα περιθώρια της Αδελφότητας και αύξανε την πίεση για συμβιβασμό.
Παράλληλα, στο εσωτερικό της Σιναϊτικής Αδελφότητας υπήρχαν διαφορετικές ομάδες και σοβαρές διαφωνίες, ενώ η διαδοχή του Δαμιανού από τον Συμεών είχε αφήσει ανοιχτές εσωτερικές πληγές. Αντιδράσεις εκδηλώθηκαν και στην Ελλάδα, με εκκλησιαστικούς και πολιτικούς παράγοντες να θεωρούν ότι η αποδοχή καθεστώτος κατοχής αντί πλήρους κυριότητας αποτελεί υπερβολική υποχώρηση απέναντι στο Κάιρο. Ο πρώην Αρχιεπίσκοπος Δαμιανός είχε επίσης επικρίνει δημόσια τους κυβερνητικούς χειρισμούς.
Η Αθήνα δήλωνε πως δεν θα επιβάλει τη συμφωνία στους μοναχούς και πως η απόφαση ανήκει στην Αδελφότητα. Ωστόσο, η τελική ευθύνη για την πορεία και το διπλωματικό αποτέλεσμα δεν εξαφανίζεται πίσω από την επιλογή των μοναχών. Όταν μια συμφωνία αφήνει ανοιχτό το ζήτημα της πλήρους κυριότητας, η κυβέρνηση δεν μπορεί να ζητά να κριθεί μόνο από το γεγονός ότι τελικά υπογράφηκε.
Υπέρ της συμφωνίας τάχθηκαν το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τα Πατριαρχεία Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων, καθώς και οι Εκκλησίες Ελλάδος και Κύπρου. Η στήριξή τους συνέβαλε στην αποδοχή του πλαισίου από τον Αρχιεπίσκοπο Συμεών, ο οποίος ανακοίνωσε τη στάση του στις 24 Οκτωβρίου.
Η «επιτυχία» περιμένει ακόμη υπογραφή
Η συμφωνία δεν έχει υπογραφεί. Αυτό αναμένεται να γίνει όταν η κατάσταση της υγείας του Αρχιεπισκόπου επιτρέψει την επιστροφή του στο Σινά και έπειτα από συνεννόηση με τις αιγυπτιακές Αρχές και τη μοναστική Αδελφότητα.
