Τριάντα χρόνια μετά τα Ίμια, η αλήθεια εξακολουθεί να είναι θαμμένη κάτω από πολιτικές σκοπιμότητες, σιωπές, μισόλογα και «εθνικά αφηγήματα» που περισσότερο κουκουλώνουν παρά αποκαλύπτουν. Στη συνέντευξη καταπέλτη που παραχώρησε στον Γρηγόρη Σερέτη, ο Παναγιώτης Νάστος ξετύλιξε βήμα βήμα το κουβάρι της κρίσης, φωτίζοντας κρίσιμες πτυχές που αποδεικνύουν ότι στα Ίμια δεν είχαμε απλώς «λάθη», αλλά μια αλληλουχία αποφάσεων που οδήγησαν σε εθνική ταπείνωση.
Η αρχή της κρίσης ήταν γνωστή: η προσάραξη του τουρκικού εμπορικού πλοίου στις βραχονησίδες και η άρνηση του Τούρκου πλοιάρχου να δεχθεί βοήθεια από τις ελληνικές αρχές, με το πρόσχημα ότι δήθεν οι βραχονησίδες δεν είναι ελληνικές αλλά «τουρκικές». Από εκεί και πέρα, το θέμα κλιμακώθηκε με την ανάρτηση της ελληνικής σημαίας, την προβοκατόρικη ενέργεια Τούρκων δημοσιογράφων που κατέβασαν τη σημαία και ύψωσαν την τουρκική, και τελικά τη μετατροπή ενός επεισοδίου σε πλήρη στρατιωτική κρίση.
Όμως, όπως αποκάλυψε ο Παναγιώτης Νάστος, το καθοριστικό λάθος δεν ήταν μόνο η πρόκληση των Τούρκων. Ήταν η ελληνική διαχείριση. Η απόφαση να επανδρωθούν μόνο τα Ανατολικά Ίμια και να μείνουν αφύλαχτα τα Δυτικά, άνοιξε διάπλατα την πόρτα στην τουρκική αποβίβαση. Οι Τούρκοι δεν «έσπασαν» καμία άμυνα. Πάτησαν σε αφύλαχτη ελληνική βραχονησίδα. Αυτό από μόνο του αποτελεί πολιτικό και στρατιωτικό έγκλημα.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι, σύμφωνα με τη μαρτυρία και τις αναφορές που παρουσιάστηκαν, υπήρχαν διαθέσιμες ελληνικές δυνάμεις που θα μπορούσαν να επανδρώσουν και τα Δυτικά Ίμια. Όμως, μέσα στο κλίμα της «μη κλιμάκωσης», προτιμήθηκε η πολιτική του κατευνασμού. Δηλαδή, όχι μόνο δεν προετοιμαστήκαμε για το χειρότερο σενάριο, αλλά ουσιαστικά αφήσαμε το πεδίο ανοιχτό για τουρκική ενέργεια.
Ένα από τα πιο σοβαρά σημεία που ανέδειξε η εκπομπή αφορά τη λειτουργία του ΚΥΣΕΑ και το πού συνεδρίασε. Αντί να βρίσκεται στο Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων, όπου υπάρχει πλήρης εικόνα σε πραγματικό χρόνο για τις κινήσεις στο Αιγαίο, η πολιτική ηγεσία επέλεξε να διαχειριστεί την κρίση από τα γραφεία της Βουλής. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι οι αποφάσεις λαμβάνονταν χωρίς πλήρη επιχειρησιακή εικόνα. Σε μια τέτοια κρίση, αυτό δεν είναι απλώς λάθος. Είναι εγκληματική αμέλεια.
Επιπλέον, αποκαλύφθηκε ότι ο τότε επικεφαλής της ΕΥΠ επιχείρησε να μεταφέρει κρίσιμες πληροφορίες, αλλά δεν έγινε δεκτός στο γραφείο του πρωθυπουργού. Δηλαδή, σε μια κορυφαία εθνική κρίση, οι μυστικές υπηρεσίες τέθηκαν εκτός παιχνιδιού. Αυτό από μόνο του δείχνει το επίπεδο προχειρότητας, ή κάτι πολύ χειρότερο.
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε και στο θέμα του ελικοπτέρου και του θανάτου των τριών ηρώων αξιωματικών. Το ερώτημα παραμένει μέχρι σήμερα: έπεσε λόγω κακών καιρικών συνθηκών ή καταρρίφθηκε; Οι μαρτυρίες που παρουσιάστηκαν στην εκπομπή, κάνουν λόγο για ενδείξεις που δεν συνάδουν απλώς με μηχανική βλάβη. Αναφέρθηκαν τρύπες, καταστροφές στο σύστημα, μαρτυρίες δυτών και αξιωματικών που μίλησαν για ευρήματα που δεν εξηγούνται εύκολα με το επίσημο αφήγημα.
Το πιο συγκλονιστικό όμως στοιχείο αφορά τη δυνατότητα που είχε η Ελλάδα και δεν αξιοποίησε. Από το 1995, η χώρα μας ήταν πλήρες μέλος του δορυφορικού κέντρου της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό σημαίνει ότι υπήρχε θεωρητικά η δυνατότητα δορυφορικής εικόνας σε πραγματικό χρόνο για την περιοχή των Ιμίων. Αν αυτό είχε ενεργοποιηθεί, η Ελλάδα θα γνώριζε έγκαιρα για την τουρκική αποβίβαση. Δεν θα χρειαζόταν το μοιραίο ελικόπτερο να σηκωθεί μέσα σε κακές καιρικές συνθήκες για να επιβεβαιώσει κάτι που θα μπορούσε να φανεί από δορυφόρο.
Αντί λοιπόν για ψυχραιμία και στρατηγική αξιοποίηση των δυνατοτήτων, είχαμε αυτοσχεδιασμούς, πολιτικές τηλεοπτικές κινήσεις, και μια γενικότερη εικόνα πανικού και αδυναμίας. Όπως τόνισε ο Παναγιώτης Νάστος, οι Τούρκοι είχαν εθνικούς κανόνες εμπλοκής, σαφείς οδηγίες και επιχειρησιακή ετοιμότητα. Από την ελληνική πλευρά, αντίθετα, υπήρχε πολιτική διστακτικότητα και απροθυμία να δοθούν ξεκάθαρες εντολές.
Ένα ακόμη στρατηγικό λάθος, που αν είχε αποφευχθεί θα μπορούσε να αλλάξει την ιστορία, ήταν η μη επιλογή συμμετρικής απάντησης. Δηλαδή, ενώ οι Τούρκοι πάτησαν σε ελληνική βραχονησίδα, η Ελλάδα θα μπορούσε, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσιάστηκε, να καταλάβει αντίστοιχα τουρκικές αφύλαχτες βραχονησίδες. Έτσι, θα δημιουργούνταν πραγματική διαπραγματευτική ισορροπία. Αντί γι’ αυτό, επιλέχθηκε η πλήρης αποδοχή της «αμοιβαίας απεμπλοκής», που στην πράξη οδήγησε στο γκριζάρισμα του Αιγαίου.
Τα Ίμια δεν ήταν ένα απλό επεισόδιο. Ήταν τομή. Από εκεί ξεκίνησε επίσημα το αφήγημα των «γκρίζων ζωνών». Από εκεί άνοιξε ο δρόμος για τη συνεχή τουρκική αμφισβήτηση ελληνικής κυριαρχίας. Και όλα αυτά, όχι επειδή ο ελληνικός στρατός δεν μπορούσε, αλλά επειδή η πολιτική ηγεσία δεν ήθελε, ή δεν τόλμησε, να ασκήσει εθνική κυριαρχία με αποφασιστικότητα.
Η εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη και οι αποκαλύψεις του Παναγιώτη Νάστου δεν είναι απλώς μια ιστορική αναδρομή. Είναι καμπανάκι για το σήμερα. Διότι η Τουρκία συνεχίζει την ίδια τακτική. Και αν δεν διδαχθούμε από τα λάθη των Ιμίων, αν δεν απαιτήσουμε πολιτική και στρατιωτική ηγεσία που να λειτουργεί με εθνικό σχέδιο, τότε οι κρίσεις του μέλλοντος θα μας βρουν ξανά απροετοίμαστους.
Τα Ίμια δεν ήταν ατύχημα. Ήταν αποτέλεσμα επιλογών. Και αυτές οι επιλογές πρέπει να ειπωθούν με το όνομά τους: πολιτική υποχώρηση, στρατηγική ανεπάρκεια και μια ιστορική προδοσία που πλήρωσε ακριβά ο ελληνισμός.
