Η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία παρέχει μια από τις πιο αυστηρές αξιολογήσεις της δημοκρατίας της χώρας τα τελευταία χρόνια. Η έκθεση συνδυάζει περιορισμένους επαίνους για το έργο της Τουρκίας για τη μετανάστευση και την περιφερειακή σταθερότητα με έντονη κριτική για τον έλεγχο της κυβέρνησης στα δικαστήρια, την παρακμή του κράτους δικαίου και την αυξανόμενη πίεση στην κοινωνία των πολιτών.
Το έγγραφο των 160 σελίδων, που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα, αναφέρει ότι υπάρχει πλέον ένα αυξανόμενο χάσμα μεταξύ της δηλωμένης δέσμευσης της Τουρκίας στις ευρωπαϊκές αξίες και των όσων συμβαίνουν στο εσωτερικό της χώρας. Η έκθεση περιγράφει την Τουρκία ως σημαντικό εταίρο για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά καθιστά σαφές ότι οι ενταξιακές συνομιλίες παραμένουν παγωμένες.
Οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν τον ρόλο της Τουρκίας στη διαχείριση της μετανάστευσης και στη διατήρηση της σταθερότητας στην ανατολική Μεσόγειο, αλλά αναφέρουν ότι σχεδόν κάθε τομέας που σχετίζεται με τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης έχει επιδεινωθεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαινεί την Τουρκία για το γεγονός ότι συνεχίζει να ακολουθεί τη Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας του 2016 για τη μετανάστευση, η οποία έχει βοηθήσει στη μείωση των παράτυπων διελεύσεων προς την Ευρώπη. Αναφέρει ότι η Τουρκία έχει καταβάλει αξιοσημείωτες προσπάθειες για να φιλοξενήσει περίπου 2,7 εκατομμύρια πρόσφυγες, συμπεριλαμβανομένων 2,5 εκατομμυρίων Σύρων υπό προσωρινή προστασία.
Από το 2011, η ΕΕ έχει διαθέσει 12,5 δισεκατομμύρια ευρώ για την υποστήριξη των προσφύγων και των κοινοτήτων υποδοχής, χρηματοδοτώντας την υγειονομική περίθαλψη, την εκπαίδευση και τα κοινωνικά προγράμματα. Σχεδόν 940.000 παιδιά από τη Συρία φοιτούν πλέον σε τουρκικά σχολεία και πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες λαμβάνουν μηνιαία οικονομική υποστήριξη. Η επιτροπή χαρακτηρίζει τον χειρισμό της κατάστασης των προσφύγων από την Τουρκία βασικό παράγοντα για τη σταθερότητα των συνόρων της Ευρώπης. Σημειώνει ότι οι παράτυπες αφίξεις στις χώρες της ΕΕ από την Τουρκία μειώθηκαν και πάλι φέτος. Η έκθεση χαιρετίζει επίσης την απόφαση της Τουρκίας να επιτρέψει ευκολότερη πρόσβαση σε άδειες εργασίας για άτομα υπό προσωρινή προστασία, ενώ παράλληλα προτρέπει την Άγκυρα να διατηρήσει τις επιστροφές προσφύγων εθελοντικές και σύμφωνες με τα διεθνή πρότυπα.
Στην εξωτερική πολιτική, η έκθεση σημειώνει βελτίωση στις σχέσεις με την Ελλάδα και μια περίοδο ηρεμίας στην ανατολική Μεσόγειο. Αναφέρει ότι η Τουρκία έχει αποφύγει τις μη εξουσιοδοτημένες γεωτρήσεις φυσικού αερίου και τις στρατιωτικές προκλήσεις από το 2021, κάτι που βοήθησε στη μείωση των εντάσεων με τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η επιτροπή περιγράφει αυτή τη συγκράτηση ως θετική συμβολή στην περιφερειακή σταθερότητα και αναφέρει ότι ο διάλογος μεταξύ Άγκυρας και Αθήνας έχει ενισχυθεί τα τελευταία δύο χρόνια. Πέρα από αυτά τα σημεία, το κύριο μήνυμα της έκθεσης είναι η παρακμή της δημοκρατίας.
Σύμφωνα με το Κεφάλαιο 23 των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της ΕΕ, το οποίο ασχολείται με τη δικαστική εξουσία και τα θεμελιώδη δικαιώματα, η επιτροπή αναφέρει ότι η Τουρκία βρίσκεται «σε πρώιμο στάδιο» και ότι η κατάσταση έχει επιδεινωθεί. Οι διαπραγματεύσεις για αυτό και όλα τα άλλα κεφάλαια έχουν παγώσει από το 2018, αντανακλώντας τις ανησυχίες της ΕΕ για την οπισθοδρόμηση του κράτους δικαίου. Η έκθεση προειδοποιεί ότι τα δικαστήρια παραμένουν υπό πολιτικό έλεγχο και ότι οι δικαστές αντιμετωπίζουν παρεμβάσεις από την εκτελεστική εξουσία. Το Συμβούλιο Δικαστών και Εισαγγελέων (HSK), το όργανο που επιβλέπει τους διορισμούς των δικαστών, εξακολουθεί να κυριαρχείται από την κυβέρνηση. Τα μέλη του δεν εκλέγονται από τους συναδέλφους τους και οι αποφάσεις του δεν μπορούν να αναθεωρηθούν από ανώτερη αρχή. Σύμφωνα με την έκθεση, αυτή η δομή «υπονομεύει την ανεξαρτησία και αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη του κοινού στη δικαιοσύνη». Το έγγραφο αναφέρει ότι τα δικαστήρια συχνά ενεργούν επιλεκτικά, στοχεύοντας πολιτικούς και επικριτές της αντιπολίτευσης, αποφεύγοντας παράλληλα υποθέσεις που αφορούν πρόσωπα του κυβερνώντος κόμματος.
Η σύλληψη του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης τον Μάρτιο του 2025 περιγράφεται ως σαφές παράδειγμα πολιτικής πίεσης μέσω της δικαστικής εξουσίας. Η επιτροπή εκφράζει επίσης την ανησυχία της για το γεγονός ότι τα τουρκικά δικαστήρια συνεχίζουν να αγνοούν τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Επισημαίνει τη συνεχιζόμενη φυλάκιση του φιλάνθρωπου Οσμάν Καβάλα και του Κούρδου πολιτικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς, παρά τις δεσμευτικές αποφάσεις που διατάσσουν την απελευθέρωσή τους. Σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, η έκθεση σκιαγραφεί μια εξίσου σκοτεινή εικόνα.
Αναφέρει ότι οι νόμοι για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, τις διαδικτυακές πληροφορίες και την κυβερνοασφάλεια χρησιμοποιούνται συχνά για να φιμώσουν δημοσιογράφους, ακαδημαϊκούς και ακτιβιστές. Τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης αντιμετωπίζουν οικονομικές κυρώσεις και έρευνες, ενώ τα μέσα ενημέρωσης που συνδέονται με την κυβέρνηση κυριαρχούν στην εθνική συζήτηση. Η επιτροπή καλεί την Τουρκία να αλλάξει τον ποινικό της κώδικα, τους αντιτρομοκρατικούς νόμους και τους κανονισμούς των μέσων ενημέρωσης ώστε να ταιριάζουν με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Αναφέρει ότι η ελευθερία της έκφρασης «παραμένει υπό σοβαρή απειλή». Η κοινωνία των πολιτών περιγράφεται ως μια κοινωνία που αγωνίζεται να επιβιώσει υπό αυξανόμενη πίεση. Οι οργανισμοί που ασχολούνται με τα δικαιώματα των γυναικών, τα ζητήματα των μειονοτήτων και τα ανθρώπινα δικαιώματα συχνά υπόκεινται σε ελέγχους, φορολογικές έρευνες και αρνητικές εκστρατείες στα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης. Η δημόσια διαβούλευση για νέους νόμους είναι περιορισμένη και οι ΜΚΟ που χρηματοδοτούνται από το εξωτερικό αντιμετωπίζουν νομικά και οικονομικά εμπόδια.
Η επιτροπή αναφέρει ότι ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών στην Τουρκία έχει συρρικνωθεί στο στενότερο σημείο του εδώ και δεκαετίες. Η έκθεση αναφέρει επίσης τις διακρίσεις κατά των γυναικών και των μειονοτήτων. Προτρέπει την Τουρκία να βελτιώσει την νομική προστασία των γυναικών από την ενδοοικογενειακή βία και να προωθήσει την ισότητα των φύλων στην πολιτική και τον χώρο εργασίας. Ζητά ισχυρότερες διασφαλίσεις για τις εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες και καλύτερη προστασία για τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ. Σύμφωνα με το Κεφάλαιο 24, το οποίο καλύπτει τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ασφάλεια, η επιτροπή δίνει μια ελαφρώς καλύτερη αξιολόγηση, λέγοντας ότι η Τουρκία είναι «μέτρια προετοιμασμένη». Σημειώνει την πρόοδο στη διαχείριση των συνόρων, ιδίως κατά μήκος των ιρανικών συνόρων, και ορισμένες βελτιώσεις στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι η συνεργασία με την Europol παραμένει περιορισμένη επειδή οι νόμοι της Τουρκίας για την προστασία των δεδομένων δεν είναι σύμφωνοι με τα πρότυπα της ΕΕ.
Χωρίς αυτές τις αλλαγές, οι Βρυξέλλες λένε ότι η βαθύτερη αστυνομική και δικαστική συνεργασία είναι αδύνατη. Η έκθεση επικρίνει επίσης την έλλειψη εθνικού σχεδίου κατά της διαφθοράς και τις αδύναμες προσπάθειες για την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων από εγκληματικά δίκτυα.
Από οικονομικής άποψης, η Τουρκία παραμένει ένας σημαντικός εμπορικός εταίρος για την ΕΕ, κατατάσσοντας την πέμπτη συνολικά με περισσότερα από 210 δισεκατομμύρια ευρώ σε εμπορικές συναλλαγές πέρυσι. Η επιτροπή αναγνωρίζει την πρόοδο στη σταθεροποίηση της οικονομίας, αλλά προειδοποιεί ότι οι πολιτικές παρεμβάσεις, οι κίνδυνοι διαφθοράς και το αδύναμο κράτος δικαίου συνεχίζουν να βλάπτουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Αναφέρει ότι οι συνομιλίες για τον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης ΕΕ-Τουρκίας δεν μπορούν να προχωρήσουν εκτός εάν υπάρξουν πραγματικές βελτιώσεις στην ανεξαρτησία και τη διαφάνεια της δικαιοσύνης.
Η έκθεση καταλήγει με μια ωμή αξιολόγηση. Οι ενταξιακές συνομιλίες παραμένουν σε στασιμότητα επειδή η Τουρκία δεν έχει εκπληρώσει τα βασικά πολιτικά κριτήρια της ΕΕ. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αγνοήσει τον ρόλο της Άγκυρας σε βασικούς τομείς όπως η μετανάστευση, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και η περιφερειακή ασφάλεια. Η επιτροπή γράφει ότι η συνεργασία «σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος» θα συνεχιστεί, αλλά η πρόοδος προς την ένταξη «εξαρτάται από συγκεκριμένα βήματα για την αποκατάσταση του κράτους δικαίου». Αυτό το τελικό μήνυμα αποτυπώνει το μακροχρόνιο δίλημμα της ΕΕ. Η Ευρώπη εξαρτάται από την Τουρκία για τον έλεγχο της μετανάστευσης και τη διατήρηση της σταθερότητας στην περιοχή, ωστόσο συνεχίζει να καταγγέλλει την δημοκρατική παρακμή της Άγκυρας. Η έκθεση αποκαλύπτει αυτή την αντίφαση.
Οι Βρυξέλλες επαινούν την Τουρκία για τη διακοπή της παράτυπης μετανάστευσης και την αποφυγή των εντάσεων στην ανατολική Μεσόγειο, αλλά καταδικάζουν την ίδια κυβέρνηση για τη σύλληψη εκλεγμένων δημάρχων, τη φίμωση του Τύπου και την αγνόηση των δικαστικών αποφάσεων.
Ωστόσο, η έκθεση δεν προτείνει κυρώσεις ή πολιτικά μέτρα για την προώθηση της αλλαγής. Το εμπόριο συνεχίζεται, η οικονομική συνεργασία παραμένει σε ισχύ και η διαχείριση της μετανάστευσης αντιμετωπίζεται ως κοινή επιτυχία. Διατηρώντας τη δέσμευση περιορισμένη σε πρακτικά συμφέροντα και αποφεύγοντας την άμεση πίεση, η ΕΕ καταλήγει να ανέχεται και κατά κάποιο τρόπο να ενισχύει την αυταρχική στροφή της Τουρκίας. Είναι μια σχέση που καθοδηγείται από την αναγκαιότητα και όχι από αρχές, η οποία προστατεύει τα σύνορα της Ευρώπης, αλλά αποδυναμώνει τη φωνή της στη δημοκρατία.
πηγή: voice news
