Αποφράδα ημέρα η σημερινή. Σαν σήμερα, στις 29 Μαΐου 1453, η Κωνσταντινούπολη έπεφτε στα χέρια των Οθωμανών… Σαν σήμερα «Η Πόλις Εάλω»
Η Άλωση της Πόλης σήμανε το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας επηρεάζοντας την παγκόσμια ιστορία. Ωστόσο, για τον Ελληνισμό ήταν κάτι βαθύτερο από ένα ιστορικό ορόσημο. Άφησε ανοιχτή πληγή στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων και μετατράπηκε σε εθνικό θρήνο.
Για τον Ελληνισμό, η 29η Μαΐου έγινε σημείο μνήμης, ταυτότητας και ιστορικής συνέχειας, καθώς η παράδοση, η πίστη και η γλώσσα επιβίωσαν μέσα στους αιώνες που ακολούθησαν.
29 Μαΐου 1453: Η μέρα που σκοτείνιασε ο ουρανός, η μέρα που σταμάτησε ο χρόνος
Ένας από τους πιο δημοφιλείς θρύλους που έμεινε ζωντανός μέχρι σήμερα είναι αυτός του «μαρμαρωμένου βασιλιά».
Όταν η Πόλη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς, το σώμα του τελευταίου της αυτοκράτορα που την υπερασπίστηκε, δεν βρέθηκε ποτέ. Σύντομα, στην υπόλοιπη αυτοκρατορία διαδόθηκε από στόμα σε στόμα ότι ένας άγγελος του Κυρίου μαρμάρωσε το σώμα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.
Οι απεγνωσμένες προσπάθειες των Τούρκων να εντοπίσουν τον Παλαιολόγο απέβησαν άκαρπες. Ο θρύλος λέει ότι άγγελος το φυλάει νυχθημερόν, περιμένοντας την εντολή του Θεού για να τον ξυπνήσει.
Το χρονικό της πτώσης – 29 Μαΐου 1453
Στις 28 Μαΐου 1453, με τους Οθωμανούς έτοιμους για την τελική επίθεση, ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος οργάνωσε μια τελευταία λειτουργία στην Αγία Σοφία. Μετά τη θεία κοινωνία, αποχαιρέτησε με δάκρυα τους αξιωματούχους και τους στρατιώτες του. Τους είπε ότι η ώρα της κρίσης έφτασε, ότι υπάρχουν τέσσερις λόγοι για να πολεμήσουν μέχρι θανάτου — η πίστη, η πατρίδα, ο αυτοκράτορας και οι αγαπημένοι τους. Τους ζήτησε να μείνουν ανδρείοι ώστε η μνήμη τους να ζήσει αιώνια.
Όσοι άκουσαν τα λόγια του έκλαψαν και αγκαλιάστηκαν. Κανείς δεν σκεφτόταν πια την οικογένειά του ή τα υπάρχοντά του — μόνο την πατρίδα. Μετά επέστρεψαν στις θέσεις τους στα τείχη.
Ο αυτοκράτορας πήγε στην πιο αδύναμη πύλη, την Πύλη του Αγίου Ρωμανού, και έμεινε άγρυπνος όλη τη νύχτα περιμένοντας την επίθεση.
Η μάχη
Λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 29ης Μαΐου, οι Τούρκοι εξαπέλυσαν τη μεγάλη επίθεση. Πρώτα έστειλαν τους λιγότερο έμπειρους στρατιώτες για να εξαντλήσουν τους υπερασπιστές, και μετά τους καλύτερους γενίτσαρους.
Οι Βυζαντινοί αντιστάθηκαν ηρωικά — γκρέμιζαν σκάλες, έκαιγαν πολεμικές μηχανές, χτυπούσαν τους εχθρούς με πέτρες και βέλη. Για δύο ώρες η μάχη ήταν αμφίρροπη και φαινόταν ότι οι υπερασπιστές θα κρατούσαν.
Ένας κρίσιμος σταθμός ήταν ο τραυματισμός του Γενουάτη στρατηγού Ιωάννη Ιουστινιάνη. Χτυπήθηκε στο πόδι, πανικοβλήθηκε και εγκατέλειψε τη μάχη κρυφά, χωρίς να ορίσει αντικαταστάτη. Οι στρατιώτες του, όταν είδαν ότι έφυγε, σκόρπισαν από φόβο. Ο αυτοκράτορας τον παρακάλεσε να γυρίσει, λέγοντας ότι η πληγή ήταν ασήμαντη και ότι η παρουσία του ήταν απαραίτητη — εκείνος όμως αρνήθηκε.
Εκμεταλλευόμενοι τη σύγχυση, οι Τούρκοι κατάφεραν να σκαρφαλώσουν στα τείχη. Ταυτόχρονα, άλλοι εισέβαλαν από μια παλιά κρυφή είσοδο, την Κερκόπορτα, που είχε μείνει ανοιχτή από αμέλεια. Μέσα στην πόλη ακούστηκαν φωνές: «Έπεσε το φρούριο!» — και η άμυνα κατέρρευσε ψυχολογικά.
Η τελευταία αντίσταση
Ο Κωνσταντίνος, βλέποντας ότι δεν υπήρχε πλέον ελπίδα, όρμησε μόνος στην αδύναμη πύλη και ρίχτηκε πάνω στους εχθρούς. Πολέμησε με σπαθί στο χέρι έως το τέλος, μαζί με έναν μικρό αριθμό πιστών συντρόφων. Σκοτώθηκε στη μάχη, ως απλός στρατιώτης, χωρίς ποτέ να παραδοθεί.
Η άλωση
Στις 2:30 το μεσημέρι της 29ης Μαΐου 1453, η Κωνσταντινούπολη έπεσε οριστικά στα χέρια των Οθωμανών Τούρκων. Ακολούθησε λεηλασία, σφαγές, αιχμαλωσία αμάχων. Η Αγία Σοφία βεβηλώθηκε. Χιλιάδες κάτοικοι σφαγιάστηκαν ή υποδουλώθηκαν.
Η χιλιόχρονη Βυζαντινή Αυτοκρατορία — το μεγαλύτερο σύμβολο του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας — είχε φτάσει στο τέλος της.
