Στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη «Κόντρα στο Σύστημα» στον Focus FM 103,6 και ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – άνοιξε ένας φάκελος που δεν προσφέρεται για εύκολα συμπεράσματα. Ένας φάκελος που ακουμπά τη Μεταπολίτευση, τις οικογένειες που κυριάρχησαν επί δεκαετίες στην πολιτική ζωή, τις σχέσεις της Ελλάδας με τις μεγάλες δυνάμεις και το διαχρονικό ερώτημα: πόσο ελληνικές ήταν τελικά οι αποφάσεις που καθόρισαν τη σύγχρονη Ελλάδα;
Ο καλεσμένος της εκπομπής, γνωστός στους ακροατές ως «Τραπεζικός», παρουσίασε μια σειρά εξαιρετικά βαριών ισχυρισμών γύρω από την προέλευση και τη δημιουργία των δύο κομμάτων που σφράγισαν τη Μεταπολίτευση, της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ. Ο ίδιος υποστήριξε ότι όσα ανέφερε βασίζονται σε συγκεκριμένη βιβλιογραφία, παραθέτοντας στο τέλος της παρέμβασής του βιβλία και συγγραφείς που, όπως είπε, αποτέλεσαν τις πηγές του. Και εδώ απαιτείται μία κρίσιμη διάκριση: άλλο η ιστορικά επιβεβαιωμένη πληροφορία και άλλο ένας ισχυρισμός, ακόμη κι όταν αυτός περιλαμβάνεται σε βιβλίο.
Οι καταγγελίες που ακούστηκαν πρέπει να εξετάζονται ως καταγγελίες και όχι να βαφτίζονται αυτομάτως ιστορικά γεγονότα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σκοτεινές και απολύτως πραγματικές σελίδες που αξίζουν έρευνα.
Η υπόθεση Μέρτεν που πράγματι συγκλόνισε την Ελλάδα
Κεντρικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε ο Μαξ Μέρτεν, ο Γερμανός αξιωματούχος που συνδέθηκε με τον διωγμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης κατά τη γερμανική κατοχή. Η υπόθεση Μέρτεν δεν είναι μύθος.
Το 1960 δημοσιεύθηκαν στη Γερμανία καταγγελίες του Μέρτεν εις βάρος του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή και άλλων προσώπων. Οι καταγγελίες αφορούσαν υποτιθέμενη συνεργασία με τις γερμανικές κατοχικές αρχές. Ο Καραμανλής τις απέρριψε, ενώ δεν τεκμηριώθηκαν δικαστικά. Ακόμη και αποχαρακτηρισμένο έγγραφο της CIA καταγράφει ότι το Der Spiegel είχε δημοσιεύσει τις κατηγορίες του Μέρτεν και τις χαρακτηρίζει «slanders», δηλαδή συκοφαντικούς ισχυρισμούς. (CIA(!)) Άρα υπάρχει ένα πραγματικό ιστορικό γεγονός: οι καταγγελίες υπήρξαν και προκάλεσαν τεράστιο πολιτικό σεισμό. Από εκεί και πέρα, όμως, χρειάζεται μεγάλη προσοχή όταν επιχειρείται να μετατραπεί η ύπαρξη της καταγγελίας σε απόδειξη της καταγγελίας.
Από τη Χούντα στη Μεταπολίτευση
Η εκπομπή προχώρησε πολύ βαθύτερα. Ο «Τραπεζικός» συνέδεσε την πτώση της δικτατορίας, την κυπριακή τραγωδία και την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή με ένα ευρύτερο γεωπολιτικό σχέδιο, αποδίδοντας κεντρικό ρόλο σε αμερικανικές υπηρεσίες και στον Χένρι Κίσινγκερ. Στη συνέχεια διατύπωσε αντίστοιχους ισχυρισμούς για τον Ανδρέα Παπανδρέου και την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ. Σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στην εκπομπή, τόσο η Νέα Δημοκρατία όσο και το ΠΑΣΟΚ δημιουργήθηκαν μέσα σε ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο διεθνών σχεδιασμών. Πρόκειται για εξαιρετικά σοβαρό ισχυρισμό.
Στο υλικό της εκπομπής γίνεται ακόμη λόγος για συγκεκριμένα χρηματικά ποσά, αμερικανικές υπηρεσίες, τράπεζες και εταιρείες που φέρονται να συνδέθηκαν με τη χρηματοδότηση νέων πολιτικών σχηματισμών. Αυτά όμως δεν μπορούν να παρουσιαστούν ως αποδεδειγμένα γεγονότα μόνο επειδή ειπώθηκαν στον αέρα ή αναφέρονται σε βιβλιογραφία. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που γεννά η εκπομπή: Εάν υπάρχουν τα έγγραφα που επικαλείται ο ομιλητής, πού βρίσκονται; Ποιος τα έχει πιστοποιήσει; Ποια αρχεία τα επιβεβαιώνουν; Υπάρχουν πρωτότυπα; Έχουν εξεταστεί από ανεξάρτητους ιστορικούς; Γιατί η ιστορία δεν γράφεται με ψιθύρους. Γράφεται με ντοκουμέντα.
Το ερώτημα που παραμένει
Και όμως, πέρα από τις καταγγελίες, υπάρχει ένα πολιτικό ερώτημα που δεν μπορεί κανείς να εξαφανίσει.
Η Ελλάδα του Ψυχρού Πολέμου βρισκόταν σε ένα εξαιρετικά σκληρό γεωπολιτικό περιβάλλον. Η Ουάσιγκτον, το ΝΑΤΟ, η Σοβιετική Ένωση, η Τουρκία, η Κύπρος και η Ανατολική Μεσόγειος αποτελούσαν κομμάτια μιας τεράστιας διεθνούς σκακιέρας. Επομένως, η μελέτη των ξένων παρεμβάσεων στην ελληνική πολιτική ζωή δεν αποτελεί από μόνη της «συνωμοσιολογία». Αλλά ακριβώς επειδή το θέμα είναι σοβαρό, χρειάζεται ακόμη περισσότερη τεκμηρίωση. Δεν χρειάζονται μύθοι. Χρειάζονται αρχεία. Δεν χρειάζονται πολιτικά ευαγγέλια. Χρειάζονται αποδείξεις.
Από το χθες στο ψηφιακό αύριο
Η συζήτηση στη συνέχεια πέρασε από την ιστορία στο σήμερα.
Ο «Τραπεζικός» συνέδεσε όσα περιέγραψε για το μεταπολεμικό και μεταπολιτευτικό πολιτικό σύστημα με τη σημερινή μετάβαση στην ψηφιακή ταυτότητα, στο ψηφιακό πορτοφόλι και στις νέες μορφές ηλεκτρονικής ταυτοποίησης. Στην εκπομπή εκφράστηκε ο φόβος ότι η τεχνολογία μπορεί να εξελιχθεί σε μηχανισμό ολοκληρωτικού ελέγχου του πολίτη. Εδώ, όμως, υπάρχει ένα στοιχείο που πρέπει να ξεκαθαριστεί.
Το ευρωπαϊκό ψηφιακό πορτοφόλι πράγματι προχωρά. Τα κράτη-μέλη οφείλουν να διαθέσουν τουλάχιστον ένα European Digital Identity Wallet και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η διάθεσή του προβλέπεται έως το τέλος του 2026. (European Commission(!)) Ωστόσο, η ισχύουσα ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι η χρήση του πορτοφολιού είναι εθελοντική και ότι δεν πρέπει να αποκλείεται κάποιος από δημόσιες ή ιδιωτικές υπηρεσίες επειδή επιλέγει να μην το χρησιμοποιήσει. (EUR-Lex(!)) Αυτό δεν ακυρώνει τη δημόσια συζήτηση για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Το αντίθετο. Την κάνει ακόμη πιο απαραίτητη. Γιατί κάθε νέα τεχνολογία που συγκεντρώνει κρίσιμες λειτουργίες της ζωής ενός πολίτη χρειάζεται ισχυρούς θεσμικούς φραγμούς, πραγματικό έλεγχο και διαφάνεια.
«Δεν είμαστε παντογνώστες»
Ίσως μία από τις σημαντικότερες φράσεις της συζήτησης ακούστηκε προς το τέλος. «Δεν είμαστε παντογνώστες ούτε θεοί. Είμαστε άνθρωποι», ειπώθηκε χαρακτηριστικά, ενώ τονίστηκε η ανάγκη οι ακροατές να συμμετέχουν, να διαφωνούν και να καταθέτουν τις δικές τους απόψεις. Και αυτή ακριβώς πρέπει να είναι η βάση κάθε πραγματικά ελεύθερης ενημέρωσης. Να μην απαιτεί από τον πολίτη να πιστέψει. Να τον προκαλεί να ψάξει. Να ανοίγει αρχεία. Να συγκρίνει πηγές. Να ξεχωρίζει το τεκμήριο από την καταγγελία και το γεγονός από την ερμηνεία. Γιατί είτε κάποιος συμφωνεί είτε διαφωνεί με όσα ακούστηκαν στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη, ένα ερώτημα παραμένει αναπόφευκτο:
Πόσα γνωρίζουμε πραγματικά για τις αποφάσεις που διαμόρφωσαν τη Μεταπολίτευση και πόσα απλώς μάθαμε να θεωρούμε δεδομένα;
Η Δημοκρατία δεν κινδυνεύει από τις ερωτήσεις. Κινδυνεύει όταν οι πολίτες σταματούν να τις κάνουν. Και η Ιστορία δεν φοβάται την έρευνα.
«Η αλήθεια δεν χρειάζεται οπαδούς. Χρειάζεται αποδείξεις.»
