Η Ελλάδα των funds και των πλειστηριασμών
Υπάρχουν στιγμές που μια δικαστική απόφαση αποκαλύπτει πολύ περισσότερα από όσα αναγράφονται στις σελίδες της. Αποκαλύπτει τη σύγκρουση δύο κόσμων. Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο απλός πολίτης που αγωνίζεται να κρατήσει το σπίτι του, την περιουσία του, την αξιοπρέπειά του. Από την άλλη, ένας απρόσωπος μηχανισμός funds, servicers, τραπεζών και οικονομικών συμφερόντων που αντιμετωπίζει τις ανθρώπινες ζωές ως αριθμούς σε λογιστικά φύλλα.
Η πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια που έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη ήρθε να προκαλέσει σεισμό στο τραπεζικό σύστημα. Μια απόφαση που υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να θεωρείται νίκη των δανειοληπτών, μετατράπηκε σε αφορμή για ένα νέο κύμα πιέσεων και παρεμβάσεων από όσους φοβούνται ότι θα περιοριστούν τα υπερκέρδη τους.
Ο Θωμάς Καλοκύρης εξήγησε πως η ουσία της απόφασης είναι ότι οι τόκοι πρέπει να υπολογίζονται επί της δόσης και όχι επί του συνολικού κεφαλαίου, κάτι που μειώνει σημαντικά το τελικό βάρος για τους δανειολήπτες. Κι όμως, αντί να επικρατήσει η λογική, ξεκίνησε ένας αγώνας αμφισβήτησης της απόφασης από διάφορους κύκλους που εμφανίζονται να υπερασπίζονται περισσότερο τα συμφέροντα των funds παρά τα δικαιώματα των πολιτών.
Το σπίτι δεν είναι χρηματοοικονομικό προϊόν. Η πρώτη κατοικία δεν είναι επενδυτικό προϊόν. Δεν είναι ένας αριθμός σε έναν ισολογισμό. Δεν είναι ένα ακίνητο που αλλάζει χέρια με το πάτημα ενός κουμπιού. Είναι το σπίτι μιας οικογένειας. Είναι οι αναμνήσεις μιας ζωής. Είναι το καταφύγιο ενός ηλικιωμένου ανθρώπου. Είναι η ασφάλεια ενός παιδιού.
Κι όμως, τα τελευταία χρόνια χιλιάδες Έλληνες βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον εφιάλτη των πλειστηριασμών. Είδαν την περιουσία τους να μετατρέπεται σε αντικείμενο κερδοσκοπίας. Είδαν τα δάνειά τους να πωλούνται σε ξένα επενδυτικά κεφάλαια για ένα μικρό ποσοστό της αξίας τους, ενώ οι ίδιοι δεν είχαν ποτέ το δικαίωμα να τα εξαγοράσουν με τους ίδιους όρους.
Το ερώτημα είναι απλό: Αν ένα fund μπορεί να αγοράσει ένα δάνειο στο 20% ή στο 30% της αξίας του, γιατί να μην μπορεί να το αγοράσει ο ίδιος ο πολίτης; Γιατί το κράτος επιτρέπει να προστατεύονται τα συμφέροντα των επενδυτικών κεφαλαίων αλλά όχι των οικογενειών που δημιούργησαν με κόπο την περιουσία τους;
Ένα στα τρία νοικοκυριά σε οικονομική ασφυξία
Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Σύμφωνα με όσα συζητήθηκαν στην εκπομπή, ένα τεράστιο ποσοστό ελληνικών νοικοκυριών βρίσκεται υπό πίεση από χρέη, δάνεια, κατασχέσεις και οικονομικές υποχρεώσεις που συσσωρεύτηκαν τα χρόνια της κρίσης.
Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη αποτυχία του πολιτικού συστήματος. Αντί να αναζητηθούν συνολικές λύσεις, οι πολίτες αναγκάζονται να παλεύουν μόνοι τους. Να τρέχουν σε δικαστήρια. Να πληρώνουν δικηγόρους. Να αναζητούν ρυθμίσεις. Να αγωνιούν κάθε μέρα μήπως εμφανιστεί μια νέα ειδοποίηση ή ένας νέος πλειστηριασμός.
Η κοινωνική πολιτική έχει μετατραπεί σε ατομική υπόθεση. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της σημερινής πραγματικότητας.
Η πολιτική ευθύνη
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης αναδείχθηκε έντονα και το πολιτικό σκέλος του ζητήματος. Γιατί τα funds δεν εμφανίστηκαν από μόνα τους. Δεν απέκτησαν τυχαία τόση ισχύ. Δεν βρέθηκαν ξαφνικά να διαχειρίζονται τεράστιο μέρος της ιδιωτικής περιουσίας των Ελλήνων. Όλα αυτά έγιναν μέσω πολιτικών αποφάσεων. Μέσω νόμων. Μέσω μνημονιακών δεσμεύσεων. Μέσω κυβερνητικών επιλογών.
Και όταν σήμερα οι ίδιοι άνθρωποι που ψήφισαν αυτές τις πολιτικές εμφανίζονται ως υπερασπιστές των πολιτών, δημιουργείται ένα εύλογο ερώτημα: Αν ήθελαν πραγματικά να προστατεύσουν την πρώτη κατοικία, γιατί δεν το έκαναν τόσα χρόνια; Γιατί άφησαν να δημιουργηθεί αυτό το τεράστιο κοινωνικό πρόβλημα;
Η δικαιοσύνη και οι πολίτες
Ο Θωμάς Καλοκύρης τόνισε πως υπάρχουν πολλές δικαστικές αποφάσεις που δικαιώνουν δανειολήπτες και αποτρέπουν αδικίες. Υπάρχουν δικαστές που στέκονται στο ύψος των περιστάσεων. Υπάρχουν αποφάσεις που αναγνωρίζουν καταχρηστικές πρακτικές. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου πλειστηριασμοί ακυρώνονται.
Ωστόσο, το πρόβλημα παραμένει. Διότι η δικαιοσύνη μπορεί να επεμβαίνει εκ των υστέρων. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει μια ολοκληρωμένη κοινωνική πολιτική. Δεν μπορεί να λύσει από μόνη της ένα πρόβλημα που αφορά εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες. Χρειάζεται πολιτική βούληση. Χρειάζεται στρατηγική. Χρειάζεται η απόφαση ότι η κοινωνία προηγείται των αριθμών.
Το μεγάλο ξεπούλημα
Η συζήτηση δεν περιορίστηκε μόνο στα δάνεια. Επεκτάθηκε και στη συνολική εικόνα της χώρας. Στην εκχώρηση κρίσιμων υποδομών. Στην παρουσία ξένων επενδυτικών κεφαλαίων στην ενέργεια, στα λιμάνια, στα αεροδρόμια και σε τομείς στρατηγικής σημασίας.
Για πολλούς πολίτες δημιουργείται η αίσθηση ότι η Ελλάδα μετατρέπεται σταδιακά σε μια χώρα όπου όλο και λιγότερα περιουσιακά στοιχεία παραμένουν υπό ελληνικό έλεγχο. Και όταν η οικονομική εξάρτηση συνδυάζεται με την απώλεια περιουσίας των πολιτών, τότε η κοινωνική ανασφάλεια μεγαλώνει ακόμη περισσότερο.
Το μήνυμα προς τους πολίτες
Το πιο σημαντικό μήνυμα της εκπομπής ήταν ίσως το τελευταίο. Ότι οι πολίτες δεν πρέπει να εγκαταλείπουν τα δικαιώματά τους. Ότι πρέπει να ενημερώνονται. Να διαβάζουν τα συμβόλαια. Να ζητούν νομική συμβουλή πριν υπογράψουν οποιαδήποτε δανειακή σύμβαση. Να γνωρίζουν τις δυνατότητες που τους δίνει ο νόμος. Και κυρίως να μην θεωρούν ότι είναι μόνοι απέναντι σε ένα πανίσχυρο σύστημα. Γιατί η ιστορία έχει αποδείξει ότι όταν οι πολίτες ενημερώνονται, οργανώνονται και διεκδικούν, καμία εξουσία δεν είναι ανίκητη.
Η μάχη απέναντι στα funds και τους servicers δεν είναι απλώς μια οικονομική διαμάχη. Είναι μια μάχη για την κοινωνική δικαιοσύνη, για την προστασία της πρώτης κατοικίας, για την αξιοπρέπεια των οικογενειών και για το δικαίωμα κάθε Έλληνα να ζει με ασφάλεια κάτω από το δικό του κεραμίδι.
Και όσο το πολιτικό σύστημα επιλέγει να αγνοεί αυτή την πραγματικότητα, τόσο θα μεγαλώνει η αγανάκτηση μιας κοινωνίας που νιώθει ότι πληρώνει συνεχώς το λογαριασμό, ενώ άλλοι απολαμβάνουν τα κέρδη.