Η συζήτηση δεν άφησε κανένα περιθώριο ωραιοποίησης. Αντίθετα, ανέδειξε μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα που δεν απαντήθηκαν στις επίσημες ανακοινώσεις.
Η συνάντηση στην Άγκυρα: Συμβολισμοί και μηνύματα
Η πρόσφατη συνάντηση μεταξύ του Κυριάκος Μητσοτάκης και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν αξιολογήθηκε μόνο σε επίπεδο δηλώσεων, αλλά και σε επίπεδο σημειολογίας.
Η υποδοχή από τον Τούρκο Υπουργό Τουρισμού, και όχι από τον Υπουργό Εξωτερικών, θεωρήθηκε από τον Παναγιώτη Νάστο σαφές μήνυμα υποβάθμισης. Το άγημα τιμών περιορισμένης δύναμης, η εικαστική επιλογή των συμβόλων στο προεδρικό μέγαρο, ακόμη και η αισθητική της τελετής, εντάχθηκαν σε μια ευρύτερη στρατηγική επικοινωνιακής υπεροχής της Άγκυρας.
Η αναφορά του Έλληνα Πρωθυπουργού στον Κεμάλ Ατατούρκ, στο πλαίσιο της ιστορικής συμφιλίωσης Βενιζέλου – Κεμάλ, προκάλεσε έντονο προβληματισμό. Κατά τον Νάστο, τέτοιου τύπου υπερτονισμοί δεν ήταν αναγκαίοι και δημιουργούν λανθασμένες εντυπώσεις σε ένα γεωπολιτικό περιβάλλον όπου η Τουρκία δεν έχει αναθεωρήσει καμία από τις βασικές διεκδικήσεις της.
Casus Belli, NAVTEX και «Γαλάζια Πατρίδα»
Το casus belli, η απειλή πολέμου σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, παραμένει ενεργό. Παρότι τέθηκε στο τραπέζι η άρση του, ο αναλυτής εκτιμά ότι δεν πρόκειται να υπάρξει κίνηση χωρίς αντάλλαγμα.
Η Τουρκία συνεχίζει να εκδίδει NAVTEX που αμφισβητούν έμπρακτα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, ειδικά ανατολικά του 25ου μεσημβρινού. Το ενδεχόμενο δημιουργίας τετελεσμένων σε σενάρια έρευνας και διάσωσης στο Αιγαίο είναι, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, απολύτως ρεαλιστικό.
Η επικείμενη άσκηση «Γαλάζια Πατρίδα» εντάσσεται σε μια μακρόπνοη στρατηγική. Η Τουρκία έχει ενισχύσει σημαντικά τις αμφίβιες δυνάμεις της, δημιουργώντας τρεις ταξιαρχίες πεζοναυτών και διοίκηση επιπέδου σώματος στρατού. Παράλληλα, κινείται για την απόκτηση Eurofighter Typhoon από Κατάρ και πιθανώς Ομάν, ως αντιστάθμισμα στα ελληνικά Rafale.
Ενεργειακός παράγοντας και αμερικανική εμπλοκή
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στην ενεργειακή διάσταση. Οι δραστηριότητες της ExxonMobil και της Chevron σε Ελλάδα και Τουρκία δημιουργούν ένα νέο πεδίο συσχετισμών.
Η ανησυχία εστιάζεται στο ενδεχόμενο αμερικανικής «επιτροπείας» στις οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών, μέσω ενεργειακών συμφωνιών που θα προηγηθούν της πολιτικής διευθέτησης. Υπενθυμίζεται ότι ούτε οι ΗΠΑ ούτε η Τουρκία έχουν υπογράψει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το ερώτημα που τίθεται είναι απλό: μπορεί μια ενεργειακή σύμπραξη να δημιουργήσει de facto συνθήκες που θα πιέσουν την Ελλάδα σε διαπραγμάτευση υπό δυσμενέστερους όρους;
Θράκη και μειονοτικό
Η επαναφορά του όρου «τουρκική μειονότητα» από τουρκικής πλευράς, σε αντίθεση με τη Συνθήκη της Λοζάνης που αναγνωρίζει «μουσουλμανική μειονότητα», αποτελεί σταθερή στρατηγική της Άγκυρας.
Οι Πομάκοι και οι Ρομά της Θράκης δεν έχουν εθνοτική τουρκική ταυτότητα, ωστόσο η Τουρκία επιχειρεί πολιτισμική και οικονομική επιρροή μέσω θεσμών, τραπεζών και προξενικών μηχανισμών. Το ζήτημα συνδέεται άμεσα με το δημογραφικό.
Δημογραφικό: Ο σιωπηλός κίνδυνος
Η Ελλάδα γηράσκει ραγδαία. Με τα σημερινά ποσοστά γεννήσεων και θανάτων, ο πληθυσμός βαίνει μειούμενος. Ο Νάστος υπογράμμισε ότι χωρίς μακροπρόθεσμη, διακομματική στρατηγική, η χώρα κινδυνεύει να βρεθεί με σοβαρό έλλειμμα ανθρώπινου δυναμικού, ακόμη και στις Ένοπλες Δυνάμεις. Το δημογραφικό δεν είναι κοινωνικό ζήτημα μόνο. Είναι εθνικής ασφάλειας.
Πυρηνικές φιλοδοξίες της Τουρκίας
Το πυρηνικό εργοστάσιο στο Ακουγιού, με ρωσική τεχνολογία, επισήμως εξυπηρετεί ειρηνικούς σκοπούς. Ωστόσο, η γεωπολιτική συζήτηση αγγίζει και το ενδεχόμενο μελλοντικής στρατιωτικής αξιοποίησης τεχνογνωσίας.
Η στάση του Χακάν Φιντάν σε σχετική ερώτηση περί πυρηνικών όπλων θεωρήθηκε ενδεικτική προθέσεων, έστω και μακροπρόθεσμων. Παράλληλα, η πίεση των ΗΠΑ προς το Ιράν για περιορισμό εμπλουτισμού ουρανίου εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αποτροπής διάχυσης πυρηνικής ισχύος στην περιοχή.
Μόνοι ή με συμμαχίες;
Η συζήτηση κατέληξε στο διαχρονικό ερώτημα: μπορεί η Ελλάδα να βασιστεί σε συμμαχίες; Η προσέγγιση με το Ισραήλ και η αμυντική συμφωνία με τη Γαλλία δημιουργούν ένα πλέγμα αποτροπής. Όμως, όπως τονίστηκε, καμία χώρα δεν πολεμά για άλλη αν δεν εξυπηρετείται το δικό της συμφέρον.
Η ουσία βρίσκεται στον συνδυασμό εσωτερικής ισχύος και έξυπνης διπλωματίας.
Συμπέρασμα
Η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν δεν έκλεισε κανένα κεφάλαιο. Αντίθετα, άνοιξε νέα ερωτήματα. Το Αιγαίο, το casus belli, η ενεργειακή σκακιέρα, η Θράκη, το δημογραφικό και το πυρηνικό ζήτημα της Τουρκίας, συνθέτουν ένα περίπλοκο γεωπολιτικό παζλ.
Η Ελλάδα καλείται να κινηθεί με νηφαλιότητα, αποφασιστικότητα και στρατηγικό βάθος. Χωρίς αυταπάτες. Χωρίς φόβο. Αλλά και χωρίς ψευδαισθήσεις ότι τα «ήρεμα νερά» αρκούν από μόνα τους για να διασφαλίσουν τα εθνικά συμφέροντα.
