Στην εκπομπή «Κόντρα στο Σύστημα», με τον Γρηγόρη Σερέτη, που μεταδίδεται από τον Focus FM 103,6 στη Θεσσαλονίκη και τον ΜΑΧΗ FM 99,8 στην Αττική, ανοίγουν στόματα, τίθενται ερωτήματα που άλλοι αποφεύγουν και αναδεικνύονται υποθέσεις που απαιτούν απαντήσεις. Χωρίς υπεκφυγές και χωρίς συμβιβασμούς, η εκπομπή συνεχίζει να φωτίζει τις σκοτεινές πλευρές της εξουσίας, δίνοντας τον λόγο σε ανθρώπους που γνωρίζουν πρόσωπα, καταστάσεις και μηχανισμούς.
Αυτή τη φορά, καλεσμένος του Γρηγόρη Σερέτη ήταν ο γνωστός ποινικολόγος Απόστολος Λύτρας, σε μια συζήτηση που άγγιξε τον πυρήνα της λειτουργίας του κράτους: τα οικονομικά σκάνδαλα, τις αστυνομικές έρευνες, τη δικαστική εξουσία, τους αχυρανθρώπους, τις καταγγελίες για διαφθορά, τον ρόλο ορισμένων δημοσιογράφων και την πολύκροτη υπόθεση της 12χρονης στον Κολωνό. Και το ερώτημα που αναδείχθηκε ήταν αμείλικτο: Ποιος ελέγχει εκείνους που έχουν αναλάβει να ελέγχουν τους υπόλοιπους;
Τα σκάνδαλα των εκατομμυρίων και ο χρόνος των αποκαλύψεων
Όταν αποκαλύπτονται υποθέσεις με ποσά που φτάνουν τα 25 ή ακόμη και τα 100 εκατομμύρια ευρώ, ο πολίτης δικαιολογημένα αναρωτιέται: Πώς είναι δυνατόν να μην είχε αντιληφθεί κανείς τίποτα; Πώς λειτουργούσαν επί χρόνια επιχειρηματικά σχήματα με τεράστιες οικονομικές εκκρεμότητες; Πού βρίσκονταν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί; Και γιατί ορισμένες υποθέσεις εμφανίζονται ξαφνικά στην επικαιρότητα;
Ο Απόστολος Λύτρας εξέφρασε την προσωπική του εκτίμηση ότι ο χρόνος δημοσιοποίησης ορισμένων υποθέσεων ενδέχεται να συνδέεται με συνεννοήσεις και πολιτικές σκοπιμότητες. Μια τοποθέτηση που δεν αποτελεί απόδειξη οργανωμένης παρέμβασης, αλλά θέτει ένα σοβαρό ζήτημα δημόσιου ελέγχου. Ο ποινικολόγος ζήτησε να μην περιορίζονται οι έρευνες σε μεμονωμένες επιχειρήσεις. Έθεσε το ζήτημα ελέγχων στα πολιτικά κόμματα, στις ποδοσφαιρικές ομάδες και στις επιχειρήσεις που συνδέονται με ιδιοκτήτες τηλεοπτικών σταθμών. Γιατί ο νόμος οφείλει να εφαρμόζεται με τα ίδια κριτήρια στον μικρό επιχειρηματία και στον οικονομικά ισχυρό.
Οι έρευνες που καθυστερούν και τα συρτάρια που προκαλούν ερωτήματα
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συζήτησης αφορούσε τη διαδρομή μιας υπόθεσης μέχρι να φτάσει στη Δικαιοσύνη. Ο Γρηγόρης Σερέτης έθεσε ευθέως το ερώτημα ποιος αποφασίζει πότε μια υπόθεση θα προχωρήσει και πότε θα παραμείνει σε εκκρεμότητα. Ο Απόστολος Λύτρας διαχώρισε τον ρόλο της δικαστικής εξουσίας από το προηγούμενο στάδιο των αστυνομικών ερευνών. Όπως εξήγησε, μια έρευνα μπορεί να διαρκέσει μήνες ή χρόνια πριν διαβιβαστεί στον εισαγγελέα. Κατά την εκτίμησή του, εκεί ενδέχεται να ανακύπτουν ζητήματα ως προς τον χρόνο εξέλιξης μιας υπόθεσης. Και εδώ γεννιέται το μεγάλο ερώτημα: Υπάρχουν επαρκείς δικλίδες ασφαλείας ώστε καμία σοβαρή καταγγελία να μη μένει αδικαιολόγητα στάσιμη;
Ο Σερέτης έφερε στη συζήτηση και την τραγωδία των Τεμπών, αναφερόμενος σε καταγγελίες και αιτήματα οικογενειών θυμάτων για πρόσθετες έρευνες. Ο Λύτρας αναγνώρισε ότι, όταν ζητούνται συγκεκριμένες ερευνητικές ενέργειες και αυτές δεν πραγματοποιούνται χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, είναι αναμενόμενο να δημιουργούνται ερωτήματα. Η αναζήτηση της αλήθειας δεν μπορεί να εξαρτάται από την κοινωνική θέση εκείνου που τη διεκδικεί.
Αχυράνθρωποι, εκατομμύρια και εργαζόμενοι στον δρόμο
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη λειτουργία επιχειρήσεων μέσω παρένθετων προσώπων, των λεγόμενων «αχυρανθρώπων». Ο Λύτρας περιέγραψε τον μηχανισμό κατά τον οποίο μια επιχείρηση εμφανίζεται στο όνομα προσώπου χωρίς ουσιαστική οικονομική επιφάνεια, ενώ τα πραγματικά οφέλη ενδέχεται να καταλήγουν αλλού. Όταν δημιουργούνται τεράστια χρέη προς το Δημόσιο, οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές. Το κράτος χάνει έσοδα. Οι νόμιμες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αθέμιτο ανταγωνισμό. Και οι εργαζόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με τον κίνδυνο της ανεργίας.
Ο γνωστός ποινικολόγος υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση των πιθανών οικονομικών αδικημάτων και η προστασία των εργαζομένων αποτελούν δύο διαφορετικές, αλλά εξίσου σημαντικές υποχρεώσεις. Γιατί ο εργαζόμενος που προσλαμβάνεται σε μια επιχείρηση δεν είναι υποχρεωμένος να γνωρίζει ποιος βρίσκεται πραγματικά πίσω από αυτήν. Δεν μπορεί το κόστος μιας ενδεχόμενης απάτης να μεταφέρεται στις οικογένειες που ζουν από τον μισθό τους.
Δημόσιοι λειτουργοί και καταγγελίες για διαφθορά
Η συζήτηση προχώρησε σε ακόμη πιο ευαίσθητα ζητήματα. Ο Γρηγόρης Σερέτης έθεσε καταγγελίες για πιθανή εμπλοκή προσώπων από δημόσιες υπηρεσίες σε υποθέσεις οικονομικών παρατυπιών. Ο Απόστολος Λύτρας ξεκαθάρισε ότι, εφόσον αποδειχθούν πράξεις δωροδοκίας ή δωροληψίας, προβλέπονται σοβαρές ποινικές συνέπειες, ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναφορά του δημοσιογράφου σε υπόθεση εγγράφου της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, το οποίο, σύμφωνα με όσα ανέφερε στην εκπομπή, φέρεται να είχε φτάσει στα χέρια κατηγορουμένου. Πώς συνέβη αυτό; Ποιος είχε πρόσβαση; Υπήρξε παράνομη διαρροή; Πρόκειται για ερωτήματα που απαιτούν τεκμηριωμένη διερεύνηση και όχι αυθαίρετες καταδίκες. Ο Λύτρας επισήμανε ότι, εφόσον υπάρχουν στοιχεία συνδρομής τρίτων σε αξιόποινες πράξεις, πρέπει να εξετάζεται και η πιθανή ποινική τους ευθύνη.
Όταν η εξουσία συναντά τη σιωπή
Ο Σερέτης περιέγραψε ακόμη μια προσωπική εμπειρία σχετικά με την ανέγερση κατοικίας σε περιοχή όπου, όπως ανέφερε, παλαιότερα υπήρχε δάσος. Μέσα από αυτό το παράδειγμα έθεσε το πρόβλημα που αντιμετωπίζει ένας πολίτης όταν επιχειρεί να ελέγξει ενέργειες προσώπων με θεσμική ισχύ. Πού απευθύνεται όταν εκείνος που καταγγέλλεται έχει επιρροή στις υπηρεσίες που πρέπει να πραγματοποιήσουν τον έλεγχο;
Ο Απόστολος Λύτρας εξήγησε ότι ο νόμος προβλέπει το αδίκημα της εγκληματικής οργάνωσης όταν συντρέχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις οργανωμένης εγκληματικής δράσης. Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι κάθε υπόνοια συνεννόησης συνιστά εγκληματική οργάνωση. Χρειάζονται στοιχεία και αποδείξεις. Ωστόσο, το ζήτημα παραμένει: Πώς μπορεί ο απλός πολίτης να αισθάνεται προστατευμένος όταν θεωρεί ότι οι ισχυροί έχουν διαφορετική αντιμετώπιση;
Δημοσιογραφία ή μηχανισμός εκβιασμού;
Από τη συζήτηση δεν έλειψε ούτε ο ρόλος των μέσων ενημέρωσης.
Ο Λύτρας αναφέρθηκε σε φαινόμενα κατά τα οποία πρόσωπα που εμφανίζονται ως δημοσιογράφοι ενδέχεται να χρησιμοποιούν τη δημοσιότητα ως μέσο πίεσης ή εκβιασμού. Ο Σερέτης έθεσε το ερώτημα της οικονομικής εξάρτησης ορισμένων μέσων από ισχυρά συμφέροντα. Η δημοσιογραφία, όμως, δεν μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο προστασίας των φίλων και εξόντωσης των αντιπάλων. Δεν μπορεί η αποκάλυψη να γίνεται επιλεκτικά, ούτε η σιωπή να αποτελεί αντικείμενο συναλλαγής.
Η πραγματική δημοσιογραφία ελέγχει την εξουσία. Δεν γίνεται το μακρύ της χέρι.
Κολωνός: Τα αναπάντητα ερωτήματα για τη φερόμενη λίστα των 213
Ιδιαίτερα φορτισμένο ήταν το μέρος της συνέντευξης που αφορούσε την υπόθεση της 12χρονης στον Κολωνό.
Ο Γρηγόρης Σερέτης επανέφερε το ζήτημα μιας φερόμενης λίστας 213 προσώπων, η οποία έχει αποτελέσει αντικείμενο δημόσιας συζήτησης.
Ο Απόστολος Λύτρας εξήγησε ότι είχαν προκύψει ηλεκτρονικά στοιχεία από την αστυνομική έρευνα, αλλά δεν μπορούσε να γνωρίζει εάν όλα τα πρόσωπα που φέρονταν να περιλαμβάνονται σε σχετικές αναφορές είχαν πράγματι ποινική εμπλοκή. Διευκρίνισε επίσης ότι δεν είχε ο ίδιος τη συγκεκριμένη λίστα. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη: η παρουσία κάποιου σε ηλεκτρονικά δεδομένα ή η αναφορά του σε μια φερόμενη λίστα δεν αποδεικνύει αυτομάτως τέλεση αδικήματος.
Ο Σερέτης επέμεινε στην ανάγκη να διερευνηθεί εάν υπήρξαν πρόσωπα που δεν ελέγχθηκαν επαρκώς. Ποια στοιχεία αξιολογήθηκαν; Ποιες καταγγελίες εξετάστηκαν; Υπήρξαν παραλείψεις; Η υπόθεση απαιτεί πλήρη διαλεύκανση, με απόλυτο σεβασμό στο παιδί, στα προσωπικά δεδομένα και στο τεκμήριο αθωότητας.
Η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να έχει δύο μέτρα και δύο σταθμά
Παρά τη σκληρή κριτική που ασκήθηκε στη διάρκεια της συνέντευξης, ο Απόστολος Λύτρας τόνισε κάτι ουσιαστικό: δεν θεωρεί ότι το σύνολο του δικαστικού σώματος είναι διεφθαρμένο. Αντιθέτως, αναφέρθηκε σε δικαστικούς λειτουργούς που εργάζονται καθημερινά με περιορισμένες οικονομικές απολαβές και προσπαθούν να επιτελέσουν το καθήκον τους. Και αυτή η επισήμανση έχει ιδιαίτερη σημασία. Γιατί η υπεράσπιση της Δικαιοσύνης δεν σημαίνει συγκάλυψη πιθανών παρατυπιών. Σημαίνει προστασία των έντιμων λειτουργών της και ουσιαστικό έλεγχο κάθε τεκμηριωμένης καταγγελίας.
Το μήνυμα της συζήτησης ήταν ξεκάθαρο. Δεν αρκεί να αποκαλύπτονται σκάνδαλα. Πρέπει να διερευνώνται σε βάθος. Δεν αρκεί να συλλαμβάνονται οι εμφανείς πρωταγωνιστές. Πρέπει να εξετάζεται εάν υπάρχουν πραγματικοί οργανωτές και συνεργοί. Δεν αρκεί να διακηρύσσεται η ισονομία. Πρέπει να αποδεικνύεται στην πράξη.
Γιατί το μεγαλύτερο πλήγμα σε μια δημοκρατία δεν είναι μόνο η ύπαρξη της διαφθοράς. Είναι η πεποίθηση του πολίτη ότι η διαφθορά μπορεί να μένει ατιμώρητη. Και όσο υπάρχουν αναπάντητα ερωτήματα, η δημοσιογραφική έρευνα οφείλει να συνεχίζεται.
Η αλήθεια δεν πρέπει να φοβάται την εξουσία. Η εξουσία πρέπει να λογοδοτεί απέναντι στην αλήθεια. Αυτό είναι το στοίχημα. Και αυτό είναι το χρέος κάθε ανεξάρτητης δημοσιογραφικής φωνής.
