Η συζήτηση άνοιξε με την πρόσφατη απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου, με την οποία τέσσερις ιδιώτες κρίθηκαν ένοχοι για την παγίδευση 87 φυσικών προσώπων, ανάμεσά τους υπουργοί, στρατιωτικοί, δημοσιογράφοι και δικαστικοί λειτουργοί. Η απόφαση αυτή, αν και πρωτόδικη, δεν περιορίζεται στην καταδίκη των τεσσάρων. Το ουσιαστικό στοιχείο είναι η διαβίβαση των πρακτικών της δίκης για περαιτέρω διερεύνηση και πιθανή αναβάθμιση κατηγοριών, ακόμη και σε επίπεδο κακουργήματος, με αναφορά στο ενδεχόμενο της κατασκοπείας.
Ο Απόστολος Πετράκης υποστήριξε ότι οι υποκλοπές και τα Τέμπη «έχουν κοινούς παρονομαστές». Ποιοι είναι αυτοί; Η συγκάλυψη, η καθυστέρηση και η αδυναμία, ή απροθυμία, του συστήματος να φτάσει στην κορυφή της ευθύνης. Δύο υποθέσεις διαφορετικές ως προς το αντικείμενο, αλλά παρόμοιες ως προς το αίσθημα που αφήνουν στην κοινωνία: ότι η αλήθεια προσεγγίζεται επιλεκτικά.
Στο σκέλος των υποκλοπών, η συζήτηση εστίασε στο κακόβουλο λογισμικό Predator. Δεν πρόκειται, όπως επισημάνθηκε, για μια απλή υπόθεση παραβίασης προσωπικών δεδομένων. Όταν ανάμεσα στα πρόσωπα που φέρονται να παρακολουθήθηκαν βρίσκονται ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ, υπουργοί που διαχειρίζονται κρίσιμα χαρτοφυλάκια, οικονομικοί εισαγγελείς και ανώτατοι δικαστικοί, το ζήτημα μετατρέπεται σε θέμα εθνικής ασφάλειας.
Ένα από τα πιο αιχμηρά σημεία της συζήτησης ήταν το εξής: γιατί κανένα από τα πρόσωπα που φέρονται ως στόχοι δεν έχει προχωρήσει σε μήνυση; Σε μια δημοκρατία, η αντίδραση των ίδιων των θυμάτων θα μπορούσε να επιταχύνει τις εξελίξεις. Η απουσία τέτοιας θεσμικής κίνησης γεννά ερωτήματα. Είναι φόβος; Είναι πολιτικός υπολογισμός; Ή μήπως υπάρχουν παράγοντες που δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί; Η Δικαιοσύνη, ασφαλώς, λειτουργεί με αποδεικτικά στοιχεία. Όμως η κοινωνία λειτουργεί με αίσθημα δικαίου και αυτό το αίσθημα δοκιμάζεται.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και το γεγονός ότι, παρά τις βαριές ποινές σε έτη κάθειρξης, οι καταδικασθέντες δεν οδηγήθηκαν στη φυλακή. Το μήνυμα που λαμβάνει ο πολίτης είναι διφορούμενο: από τη μία αναγνώριση ενοχής, από την άλλη απουσία άμεσης συνέπειας. Σε μια περίοδο όπου η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, τέτοιες αντιφάσεις βαραίνουν.
Η συζήτηση δεν έμεινε μόνο στο νομικό επίπεδο. Τέθηκε και η πολιτική διάσταση. Αν, όπως ειπώθηκε, υπήρξε διαρροή ή αξιοποίηση απόρρητων πληροφοριών, τότε δεν μιλάμε απλώς για σκάνδαλο. Μιλάμε για πιθανή υπονόμευση της εθνικής κυριαρχίας. Η λέξη «κατασκοπεία» δεν είναι υπερβολή όταν τα πρόσωπα που παρακολουθούνται κατέχουν κρατικά μυστικά.
Από τις υποκλοπές, η συζήτηση μεταφέρθηκε στα Τέμπη. Στις 23 Μαρτίου ξεκινά η δίκη για την τραγωδία που στοίχισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους. Ο χαρακτηρισμός «δίκη παρωδία» ακούστηκε με έμφαση, με αιχμή την απουσία κατηγοριών για κρίσιμα στοιχεία της υπόθεσης, όπως η πυρόσφαιρα και οι συνθήκες της έκρηξης. Το αίσθημα που κυριαρχεί είναι ότι η δικογραφία δεν περιλαμβάνει όλα όσα θα έπρεπε να διερευνηθούν.
Ο Σερέτης τόνισε ότι η κοινωνία δεν κατεβαίνει στους δρόμους για πρόσωπα ή κόμματα, αλλά για τη δικαίωση των 57 θυμάτων. Παρά τις επιμέρους διαφωνίες ή κινήσεις συγγενών, το βασικό αίτημα παραμένει: πλήρης διαλεύκανση. Η διάσπαση του μετώπου των συγγενών, ωστόσο, δημιουργεί όπως επισημάνθηκε, απογοήτευση σε μέρος της κοινωνίας και λειτουργεί αποδυναμωτικά.
Κατά τον Πετράκη, το «μοτίβο» που επαναλαμβάνεται και στις δύο υποθέσεις είναι διπλό: κέρδισμα χρόνου και διαίρεση. Καθυστερήσεις, μεταφορές αρμοδιοτήτων, αλλαγές προσώπων σε κρίσιμες θέσεις. Και παράλληλα, κοινωνικός κατακερματισμός. Όταν η οργή διασπάται, η πίεση μειώνεται. Είναι μια πολιτική πρακτική παλαιά όσο και η ίδια η εξουσία.
Στο πολιτικό σκέλος, έγινε αναφορά και στις δημόσιες τοποθετήσεις πολιτικών προσώπων. Όπως υπογραμμίστηκε, η Δικαιοσύνη κρίνει βάσει στοιχείων. Αν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία για ευθύνες ανώτατων κυβερνητικών παραγόντων, τότε οφείλουν να διερευνηθούν. Αν δεν υπάρχουν, οι καταγγελίες παραμένουν πολιτικές. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι ένα: διαφάνεια χωρίς εξαιρέσεις.
Το βαθύτερο διακύβευμα είναι η εμπιστοσύνη. Όταν ο πολίτης πιστεύει ότι οι θεσμοί δεν λειτουργούν ισότιμα για όλους, τότε η κρίση δεν είναι μόνο πολιτική, είναι θεσμική. Οι υποκλοπές και τα Τέμπη δεν είναι απλώς δύο μεγάλες υποθέσεις. Είναι δύο δοκιμασίες για τη Δημοκρατία.
Η εκπομπή έκλεισε με κάλεσμα για μαζική, ειρηνική και ενωτική παρουσία στους δρόμους. Όχι για κομματικά οφέλη, αλλά για την αποκατάσταση της Δικαιοσύνης. Γιατί, όπως ειπώθηκε, όταν η αλήθεια καθυστερεί, η κοινωνία δεν ηρεμεί. Και όταν η εμπιστοσύνη ραγίζει, η Δημοκρατία δεν τραυματίζεται απλώς, δοκιμάζεται στα θεμέλιά της.
