Καλεσμένος του Γρηγόρη Σερέτη ήταν ο Γιώργος Βασιλειάδης και η κουβέντα δεν έμεινε στα συνηθισμένα πολιτικά συνθήματα. Πήγε εκεί όπου πραγματικά πονάει το πολιτικό σύστημα: στους αριθμούς, στις πιθανές συνεργασίες, στα νέα κόμματα, στους παλιούς αρχηγούς που επιχειρούν επανεμφάνιση και στο ενδεχόμενο η κάλπη να δημιουργήσει ένα κοινοβουλευτικό τοπίο στο οποίο κανείς δεν θα μπορεί να κυβερνήσει μόνος. Και τότε αρχίζουν τα πραγματικά δύσκολα.
Γιατί άλλο πράγμα είναι τι λένε σήμερα τα κόμματα στους ψηφοφόρους τους και άλλο τι μπορεί να κάνουν όταν κλείσουν οι κάλπες.
Η αυτοδυναμία δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Η μεγάλη συζήτηση δεν είναι μόνο ποιος θα βγει πρώτος. Είναι αν ο πρώτος θα μπορεί να κυβερνήσει. Όταν το πολιτικό σκηνικό κατακερματίζεται, όταν νέα κόμματα εμφανίζονται ή συζητείται η εμφάνισή τους και όταν σημαντικό τμήμα της κοινωνίας δηλώνει απογοητευμένο από τα υπάρχοντα κόμματα, η αυτοδυναμία γίνεται πολύ δυσκολότερη υπόθεση. Και εκεί ξεκινά το πολιτικό παζάρι. Ποιος θα συνεργαστεί με ποιον; Ποιος θα καταπιεί όσα έλεγε προεκλογικά;
Ποιος θα παρουσιάσει μία συνεργασία που σήμερα απορρίπτει, ως «εθνική ανάγκη» την επομένη των εκλογών;
Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να απασχολήσει τον πολίτη πριν φτάσει στην κάλπη και όχι όταν θα έχουν ήδη μοιραστεί υπουργεία και καρέκλες.
Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ: το σενάριο που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει
Ένα από τα προφανή σενάρια σε περίπτωση που δεν προκύψει αυτοδυναμία είναι μία συνεργασία της Νέας Δημοκρατίας με το ΠΑΣΟΚ. Σήμερα μπορεί οι δύο πλευρές να συγκρούονται δημοσίως. Αύριο; Η ελληνική πολιτική ιστορία έχει αποδείξει ότι οι κόκκινες γραμμές πολλές φορές γίνονται… ροζ όταν εμφανίζεται μπροστά η προοπτική της εξουσίας.
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο πολιτικό ζήτημα. Αν ένας πολίτης ψηφίζει ένα κόμμα επειδή απορρίπτει ένα άλλο, δεν δικαιούται να γνωρίζει πριν από τις εκλογές αν τελικά η ψήφος του μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να συγκυβερνήσουν οι δύο;
Οι συνεργασίες είναι απολύτως θεμιτές μέσα σε ένα κοινοβουλευτικό σύστημα. Αλλά πρέπει να είναι καθαρές. Όχι άλλα να λέμε πριν ανοίξουν οι κάλπες και άλλα όταν αρχίσουν οι διερευνητικές εντολές.
Τσίπρας: επιστροφή με παλιές συνταγές;
Στη συζήτηση τέθηκε εκτενώς και η παρουσία του Αλέξη Τσίπρα. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν ένας πρώην πρωθυπουργός δικαιούται να επιστρέψει. Προφανώς και δικαιούται. Το ερώτημα είναι άλλο: Τι καινούργιο φέρνει; Γιατί η αλλαγή ονόματος, πολιτικού φορέα ή επικοινωνιακής συσκευασίας δεν σημαίνει αυτομάτως και αλλαγή πολιτικής. Η χώρα δεν έχει ανάγκη από ανακύκλωση προσώπων. Έχει ανάγκη από προτάσεις. Έχει ανάγκη από πολιτικούς που μπορούν να εξηγήσουν με αριθμούς πώς θα χρηματοδοτήσουν όσα υπόσχονται. Γιατί το «θα δώσουμε επτά δισεκατομμύρια», «θα μειώσουμε φόρους», «θα αυξήσουμε μισθούς» ακούγεται εξαιρετικά εύκολα από ένα μικρόφωνο. Το δύσκολο είναι να εξηγήσει κάποιος πού θα βρει τα χρήματα. Ο ελληνικός λαός έχει πληρώσει πολύ ακριβά τις υποσχέσεις χωρίς αντίκρισμα.
Οι «νέοι» που είναι… παλιοί
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η συζήτηση για τα νέα κόμματα. Γιατί πρέπει κάποια στιγμή να ξεκαθαρίσουμε κάτι: Νέο κόμμα δεν σημαίνει υποχρεωτικά νέα πολιτική. Αν πάρεις έναν πρώην πρωθυπουργό, δέκα πρώην υπουργούς, είκοσι πρώην βουλευτές και πενήντα ανθρώπους που περιφέρονται εδώ και δεκαετίες στα κομματικά γραφεία και τους βάλεις κάτω από μία καινούργια ταμπέλα, δεν δημιούργησες το «καινούργιο». Έκανες ανακύκλωση του παλιού.
Στη συζήτηση του Γρηγόρη Σερέτη με τον Γιώργο Βασιλειάδη μπήκε ακριβώς αυτή η παράμετρος: η κοινωνία φαίνεται να αναζητεί νέα πρόσωπα, όχι απλώς νέες κομματικές σφραγίδες. Και αυτή είναι τεράστια διαφορά.
Το ερώτημα Σαμαρά
Το ενδεχόμενο δημιουργίας κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά βρίσκεται εδώ και καιρό στη δημόσια συζήτηση. Αλλά όσο ένα κόμμα δεν υπάρχει επισήμως, όλα παραμένουν υποθέσεις. Και σωστά τέθηκε στον αέρα ένα απλό ερώτημα: Μέχρι πότε θα μετράμε υποθετικά κόμματα και υποθετικές υποψηφιότητες; Η πολιτική δεν μπορεί να γίνεται μόνο με σενάρια. Όποιος θέλει να κατέβει στην πολιτική αρένα, ας κατέβει. Ας παρουσιάσει κόμμα. Ας παρουσιάσει στελέχη. Ας παρουσιάσει πρόγραμμα. Και κυρίως ας κριθεί. Γιατί η πραγματική πολιτική φθορά ξεκινά όταν σταματούν οι φήμες και αρχίζουν οι συγκεκριμένες θέσεις.
Η πολυδιάσπαση βολεύει τον ισχυρό
Υπάρχει όμως ένα ακόμη τεράστιο ζήτημα. Όσο περισσότερα μικρά κόμματα δημιουργούνται στον ίδιο πολιτικό χώρο, τόσο περισσότερο κατακερματίζεται η ψήφος. Αυτό ισχύει στην Αριστερά. Ισχύει στο Κέντρο. Ισχύει και στον πατριωτικό χώρο.Και ποιος ωφελείται τελικά από έναν κατακερματισμένο αντίπαλο; Ο ισχυρότερος.
Όταν πέντε κόμματα διεκδικούν περίπου το ίδιο εκλογικό ακροατήριο, η μεταξύ τους σύγκρουση μπορεί να καταλήξει μεγαλύτερη από τη σύγκρουσή τους με την κυβέρνηση. Και τότε το σύστημα δεν χρειάζεται καν να τους νικήσει. Αλληλοεξουδετερώνονται μόνοι τους. Και αν δεν βγαίνουν τα κουκιά; Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ερώτημα ολόκληρης της συζήτησης.
Τι θα γίνει αν μετά τις εκλογές δεν υπάρχει αυτοδύναμη κυβέρνηση; Τι θα γίνει εάν ούτε οι προφανείς συνεργασίες εξασφαλίζουν εύκολα κυβερνητική σταθερότητα; Θα οδηγηθεί η χώρα σε δεύτερες κάλπες; Θα υπάρξει κυβέρνηση συνεργασίας; Θα εμφανιστεί ακόμη και κάποιο ευρύτερο κυβερνητικό σχήμα με επίκληση μιας οικονομικής ή εθνικής ανάγκης; Κανείς σήμερα δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα.
Αλλά ο πολίτης πρέπει να έχει τα μάτια του ανοιχτά. Γιατί στην πολιτική η φράση «το αποκλείω» έχει πολλές φορές ημερομηνία λήξης μέχρι το βράδυ των εκλογών.
Οι δημοσκοπήσεις και η πραγματική κάλπη
Οι δημοσκοπήσεις είναι εργαλεία καταγραφής μιας συγκεκριμένης χρονικής στιγμής. Δεν είναι εκλογές. Μέχρι να στηθούν οι κάλπες μπορούν να αλλάξουν πολλά. Να δημιουργηθούν κόμματα. Να διαλυθούν κόμματα. Να αλλάξουν αρχηγοί. Να υπάρξουν πολιτικές κρίσεις. Να εμφανιστούν νέα πρόσωπα. Να καταρρεύσουν πρόσωπα που σήμερα παρουσιάζονται ως οι αυριανοί «σωτήρες». Γι’ αυτό χρειάζεται ψυχραιμία. Και κυρίως χρειάζεται κριτική σκέψη.
Η νέα γενιά και η πολιτική του TikTok
Ιδιαίτερη σημασία έχει και κάτι ακόμη που ειπώθηκε στη συζήτηση. Η νέα γενιά ενημερώνεται σε τεράστιο βαθμό μέσα από τα social media. TikTok, Instagram, σύντομα βίντεο, συνθήματα λίγων δευτερολέπτων. Αυτό αλλάζει δραματικά την πολιτική.
Ο πολιτικός πλέον δεν ανταγωνίζεται μόνο τον αντίπαλό του. Ανταγωνίζεται και τον αλγόριθμο. Και εκεί υπάρχει ένας τεράστιος κίνδυνος: σύνθετα προβλήματα δεκαετιών να παρουσιάζονται σαν να λύνονται με ένα βίντεο 30 δευτερολέπτων.
Η Ελλάδα όμως δεν κυβερνιέται με reels. Η οικονομία δεν διορθώνεται με viral ατάκες. Η εξωτερική πολιτική δεν γίνεται με hashtags. Και η εθνική στρατηγική δεν χωρά σε ένα TikTok.
Η επόμενη ημέρα θα είναι δύσκολη
Το πολιτικό σκηνικό μοιάζει όλο και περισσότερο με κινούμενη άμμο. Παλιοί επιστρέφουν ως «νέοι». Νέοι προσπαθούν να αποδείξουν ότι μπορούν. Κόμματα διασπώνται. Άλλα δημιουργούνται. Δημοσκοπήσεις ανεβαίνουν και κατεβαίνουν. Συμμαχίες διαψεύδονται πριν ακόμη προταθούν. Και πάνω από όλα αυτά βρίσκεται ένας ελληνικός λαός κουρασμένος από την ακρίβεια, τη φορολογία, την ανασφάλεια και τις υποσχέσεις.
Γι’ αυτό οι επόμενες εκλογές δεν πρέπει να γίνουν άλλη μία ψηφοφορία θυμού, φόβου ή επιδόματος.
Πρέπει να γίνουν εκλογές μνήμης. Να θυμηθούμε ποιος είπε τι. Ποιος έκανε τι. Ποιος κυβέρνησε. Ποιος απέτυχε. Ποιος υποσχέθηκε. Ποιος τήρησε τον λόγο του. Και ποιος θυμήθηκε ξαφνικά τον λαό λίγο πριν ανοίξουν οι κάλπες. Γιατί τελικά το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο: «Ποιοι θα σχηματίσουν κυβέρνηση μετά τις εκλογές;» Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Ποια κυβέρνηση θέλει ο ελληνικός λαός και ποια κυβέρνηση μπορεί να του προκύψει από τις συμφωνίες της επόμενης ημέρας;
Και αυτή τη φορά ο ψηφοφόρος οφείλει να κοιτάξει όχι μόνο το ψηφοδέλτιο που θα κρατήσει στο χέρι του, αλλά και τις πιθανές συμφωνίες που μπορεί να κρύβονται πίσω από αυτό. Γιατί οι κυβερνήσεις μπορεί να σχηματίζονται στη Βουλή. Την εξουσία όμως τη δίνει ο λαός. Και όποιος το ξεχνά, αργά ή γρήγορα το πληρώνει στην κάλπη.
«Όταν ένας λαός θυμάται, η κάλπη παύει να είναι χαρτί. Γίνεται λογαριασμός.»
