Στην εκπομπή «Κόντρα στο Σύστημα», με τον Γρηγόρη Σερέτη, που μεταδίδεται από τον Focus FM 103,6 και τον ΜΑΧΗ FM 99,8, ο ακροατής Διονύσης περιέγραψε μια υπόθεση που, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει ανατρέψει τη ζωή του: έναν τροχονομικό έλεγχο που κατέληξε σε πρόστιμο 1.400 ευρώ, αφαίρεση διπλώματος για πέντε μήνες και αδυναμία να συνεχίσει τη δουλειά από την οποία συντηρεί την οικογένειά του.
Η μαρτυρία του ήταν φορτισμένη. Πίσω από την αγανάκτηση, όμως, υπάρχει ένα απολύτως συγκεκριμένο ερώτημα: όταν ένας πολίτης αμφισβητεί την παράβαση και ζητά να αναζητηθούν αποδεικτικά στοιχεία, ποιος εξετάζει ουσιαστικά όσα λέει; Και πόσο γρήγορα μπορεί να ακουστεί, όταν κάθε ημέρα χωρίς δίπλωμα σημαίνει χαμένο μεροκάματο; Το περιεχόμενο της καταγγελίας δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Στο διαθέσιμο υλικό δεν περιλαμβάνονται η πράξη βεβαίωσης των παραβάσεων, η έγγραφη απόφαση επί της ένστασης ή η θέση της αρμόδιας αστυνομικής υπηρεσίας. Αυτό επιβάλλει προσοχή στην απόδοση ευθυνών. Επιβάλλει όμως και έλεγχο, επειδή μια τόσο σοβαρή μαρτυρία χρειάζεται τεκμηριωμένες απαντήσεις.
«Δεν πέρασα κόκκινο» — Η εκδοχή του οδηγού
Όπως υποστήριξε ο Διονύσης, βρισκόταν σταματημένος σε φανάρι και αστυνομικοί τον σταμάτησαν περίπου ενάμισι χιλιόμετρο παρακάτω, αποδίδοντάς του παραβίαση ερυθρού σηματοδότη. Ο ίδιος αρνείται κατηγορηματικά ότι πέρασε με κόκκινο. Ανέφερε επίσης ότι του αποδόθηκε πως δεν ανταποκρίθηκε σε σήμα στάσης. Σύμφωνα με τη δική του εκδοχή, δεν αντιλήφθηκε κάποιο προηγούμενο σήμα και σταμάτησε όταν είδε το περιπολικό να ακολουθεί. Η διάκριση έχει σημασία, καθώς χωρίς τα σχετικά έγγραφα δεν προκύπτει με ακρίβεια ποιες παραβάσεις βεβαιώθηκαν και πώς διαμορφώθηκαν συνολικά οι κυρώσεις που περιγράφει.
Ο ακροατής κατήγγειλε ακόμη επιθετική συμπεριφορά και εξύβριση από αστυνομικό. Υποστήριξε ότι μια γυναίκα βγήκε από γειτονικό ισόγειο, άρχισε να καταγράφει το περιστατικό με κινητό και δέχθηκε απειλητική προειδοποίηση να σταματήσει.
Εφόσον επιβεβαιωθούν τέτοιες συμπεριφορές, το ζήτημα ξεπερνά μια αμφισβητούμενη τροχονομική παράβαση. Αφορά τον τρόπο άσκησης εξουσίας απέναντι σε έναν πολίτη. Η στολή συνεπάγεται ευθύνη, αυτοσυγκράτηση και υποχρέωση λογοδοσίας. Καμία υπηρεσιακή ιδιότητα δεν δικαιολογεί προσβολές.
Οι κάμερες στο επίκεντρο
Το πιο ουσιαστικό σημείο της αφήγησης είναι η επιμονή του οδηγού να αναζητηθεί οπτικό υλικό. Όπως είπε, απευθύνθηκε μόνος του σε πρατήριο καυσίμων κοντά στο σημείο, θεωρώντας ότι οι κάμερες ενδέχεται να αποσαφηνίσουν τι συνέβη. Σύμφωνα με την περιγραφή του, ενημερώθηκε ότι το υλικό δεν μπορούσε να του παραδοθεί απευθείας και ότι απαιτούνταν παρέμβαση των αρμόδιων αρχών. Δεν προκύπτει από την απομαγνητοφώνηση αν υπήρχε διαθέσιμη καταγραφή, αν κάλυπτε τον σηματοδότη ή αν μπορούσε πράγματι να επιβεβαιώσει κάποια εκδοχή. Εδώ χρειάζεται σοβαρότητα. Το αίτημα για κάμερες δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι ο καταγγέλλων έχει δίκιο. Είναι, ωστόσο, συγκεκριμένο αίτημα διερεύνησης. Εξετάστηκε; Αναζητήθηκε εγκαίρως τυχόν υλικό; Καταγράφηκε τι μπορούσε να προσφέρει;
Όταν υπάρχει δυνατότητα να διαλυθεί μια αμφισβήτηση με στοιχεία, η διοίκηση οφείλει να εξηγεί πώς τα αξιολόγησε. Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με υψωμένο τόνο και υπηρεσιακές βεβαιότητες. Χτίζεται με αποδείξεις που αντέχουν στον έλεγχο.
Πέντε μήνες χωρίς τιμόνι, πέντε μήνες χωρίς εισόδημα
Ο Διονύσης ξεκαθάρισε ότι εργάζεται ως οδηγός και ότι, την ώρα του περιστατικού, βρισκόταν στη δουλειά του. Κατά συνέπεια, όπως περιέγραψε, η αφαίρεση της άδειας οδήγησης έχει άμεση επίπτωση στη δυνατότητά του να βιοποριστεί. Μίλησε για ανήλικο παιδί και πρόσθετες οικογενειακές υποχρεώσεις. Για έναν εργαζόμενο που ζει από το τιμόνι, η απώλεια του διπλώματος επηρεάζει το νοίκι, τους λογαριασμούς, το καθημερινό τραπέζι. Ο χρόνος που περνά μέχρι να εξεταστεί μια αμφισβήτηση έχει πραγματικό κόστος.
Η οδική ασφάλεια απαιτεί αυστηρότητα. Η παραβίαση κόκκινου μπορεί να σκοτώσει και η επαγγελματική ιδιότητα δεν προσφέρει ασυλία. Ακριβώς επειδή όμως οι συνέπειες είναι τόσο σοβαρές, η βεβαίωση της παράβασης και η εξέταση των αντιρρήσεων πρέπει να στηρίζονται σε προσεκτική κρίση. Αυστηρότητα χωρίς αξιόπιστο έλεγχο γεννά καχυποψία. Και μια κύρωση που αμφισβητείται δεν γίνεται πειστικότερη επειδή ο άνθρωπος που την υφίσταται αδυνατεί να ακουστεί.
Η ένσταση και η προφορική απόρριψη
Ο καταγγέλλων ανέφερε ότι προχώρησε σε ένσταση με δικηγόρο. Όπως υποστήριξε, πληροφορήθηκε προφορικά ότι κρίθηκε αβάσιμη, ενώ, κατά τον χρόνο της συνομιλίας, ο δικηγόρος του δεν είχε λάβει τη σχετική ενημέρωση μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Από την εκπομπή τέθηκε το ζήτημα να ζητηθεί εγγράφως η απόρριψη. Εκεί βρίσκεται κρίσιμο μέρος της υπόθεσης: στο σκεπτικό. Τι ακριβώς εξετάστηκε; Ποια επιχειρήματα προβλήθηκαν; Πώς αξιολογήθηκε το αίτημα αναζήτησης καταγραφών;
Μια προφορική διαβεβαίωση ότι η ένσταση απορρίφθηκε δεν επιτρέπει στον αναγνώστη να αξιολογήσει την αιτιολογία. Το σχετικό έγγραφο είναι απαραίτητο για να φανεί η εικόνα ολόκληρη. Ο πολίτης που αμφισβητεί μια κύρωση πρέπει να μπορεί να καταλάβει γιατί οι αντιρρήσεις του δεν έγιναν δεκτές. Διαφορετικά, η διαδικασία κινδυνεύει να εμφανίζεται στα μάτια του σαν κλειστή πόρτα, πίσω από την οποία αποφασίζουν άλλοι για τη δουλειά και τη ζωή του.
Ο Σερέτης έβαλε στο τραπέζι και δική του εμπειρία
Ο Γρηγόρης Σερέτης συνέδεσε τη συζήτηση με παλαιότερο προσωπικό περιστατικό. Όπως αφηγήθηκε, είχε αφήσει το αυτοκίνητό του σε ιδιωτικό πάρκινγκ και, όταν επέστρεψε, διαπίστωσε ότι έλειπαν οι πινακίδες και είχε βεβαιωθεί πρόστιμο. Κατά την αφήγησή του, ο υπεύθυνος του χώρου τού εξήγησε ότι είχε μετακινήσει προσωρινά το όχημα εκτός του πάρκινγκ για να τακτοποιήσει άλλο αυτοκίνητο. Τότε, σύμφωνα με όσα μετέφερε ο παρουσιαστής, έγινε ο έλεγχος.
Πρόκειται για ξεχωριστή υπόθεση, με δικές της συνθήκες, που δεν αποδεικνύει τι συνέβη στον Διονύση. Αναδεικνύει όμως το πρακτικό βάρος μιας διαμάχης: έξοδα, χρόνο, αναζήτηση ευθύνης, ταλαιπωρία. Ακόμη και όταν κάποιος θεωρεί ότι αδικήθηκε, πρέπει να αντέξει οικονομικά και ψυχικά μέχρι να εξεταστεί ο ισχυρισμός του.
Η εξουσία χρειάζεται έλεγχο
Η ουσία της συζήτησης βρίσκεται στην απαίτηση για ίση μεταχείριση. Ο πολίτης ελέγχεται για τη συμπεριφορά του στον δρόμο. Αντίστοιχα, όποιος ασκεί τον έλεγχο πρέπει να μπορεί να εξηγήσει τις πράξεις του.
Ο ίδιος ο Διονύσης αναγνώρισε ότι υπάρχουν αστυνομικοί που κάνουν σωστά τη δουλειά τους. Αυτή η επισήμανση έχει βάρος. Η γενίκευση αδικεί και απομακρύνει τη συζήτηση από το συγκεκριμένο περιστατικό, τους εμπλεκομένους και τα αποδεικτικά στοιχεία. Η υπεράσπιση των συνεπών αστυνομικών περνά και μέσα από τη διερεύνηση των καταγγελιών για αυθαιρεσία. Όταν όλα μπαίνουν κάτω από την ομπρέλα της υπηρεσιακής αλληλεγγύης, η καχυποψία απλώνεται σε ολόκληρο το σώμα.
Απαντήσεις με στοιχεία
Η αρμόδια υπηρεσία έχει τη δυνατότητα να αποσαφηνίσει ποιες παραβάσεις βεβαιώθηκαν, ποια στοιχεία τις στηρίζουν και πώς εξετάστηκαν οι αντιρρήσεις του οδηγού. Παράλληλα, χρειάζεται να διερευνηθούν οι ισχυρισμοί για εξύβριση και εκφοβισμό της γυναίκας που, σύμφωνα με τον ίδιο, κατέγραφε το περιστατικό.
Η μαρτυρία του Διονύση δεν υποκαθιστά την έρευνα. Την καθιστά αναγκαία. Ούτε η αγανάκτηση αρκεί για να αποδοθούν ευθύνες ούτε η υπηρεσιακή ιδιότητα αρκεί για να αποκρουστεί μια καταγγελία.
Το κράτος κρίνεται όταν ο πολίτης στέκεται απέναντί του και λέει «με αδικήσατε». Εκεί φαίνεται αν υπάρχουν ανοιχτά αυτιά, καθαρές διαδικασίες και πραγματική διάθεση ελέγχου. Γιατί το μεροκάματο ενός ανθρώπου δεν είναι υποσημείωση σε έναν υπηρεσιακό φάκελο. Και η εξουσία που απαιτεί σεβασμό στον νόμο οφείλει πρώτη να δέχεται τη δοκιμασία της λογοδοσίας.
