Στην εκπομπή «Κόντρα στο Σύστημα», ο Γρηγόρης Σερέτης άνοιξε τον φάκελο του ενεργειακού πλούτου της Ελλάδας, φιλοξενώντας τον Δημήτρη τον Τραπεζικό σε μια συζήτηση με έντονο πολιτικό στίγμα. Στο επίκεντρο βρέθηκαν τα πετρέλαια, το φυσικό αέριο, η επιρροή των μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων και ένα ερώτημα που απαιτεί συγκεκριμένη απάντηση: με ποιους όρους μπορεί η αξιοποίηση των ελληνικών πόρων να υπηρετήσει την ελληνική κοινωνία;
Ο Σερέτης έθεσε εξαρχής το ζήτημα της αξιοποίησης του υπεδάφους, αμφισβητώντας την εικόνα μιας χώρας καταδικασμένης στην ενεργειακή εξάρτηση. Ο συνομιλητής του ανέπτυξε τη θέση ότι η Ελλάδα διαθέτει σημαντικές δυνατότητες, οι οποίες, κατά την εκτίμησή του, υποτάσσονται σε πολιτικές εξαρτήσεις και ανταγωνισμούς συμφερόντων. Η παρέμβασή του περιλάμβανε ευρύτερους ιστορικούς ισχυρισμούς· το ουσιαστικό δημόσιο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει απολύτως συγκεκριμένο: ποιος αποφασίζει, ποιος ελέγχει και ποιος τελικά ωφελείται;
Οι πολίτες δικαιούνται απαντήσεις, όχι ενεργειακά παραμύθια
Η συζήτηση για τον εθνικό πλούτο δεν μπορεί να εξαντλείται σε εντυπωσιακές εξαγγελίες. Όταν ακούγονται υποσχέσεις για μεγάλες ενεργειακές προοπτικές, απαιτούνται στοιχεία, χρονοδιαγράμματα και σαφείς δεσμεύσεις. Ποια περιοχή έχει ερευνηθεί; Τι ακριβώς έχει εντοπιστεί; Ποιες εργασίες απομένουν; Πότε θα γνωρίζουμε εάν μια γεωλογική ένδειξη μπορεί να εξελιχθεί σε οικονομικά αξιοποιήσιμο κοίτασμα;
Υπάρχει ουσιώδης διαφορά ανάμεσα σε μια επιστημονική εκτίμηση και σε ένα αποδεδειγμένο, εμπορικά εκμεταλλεύσιμο απόθεμα. Όποιος καταργεί αυτή τη διαφορά για να μοιράσει υποσχέσεις εύκολου πλουτισμού προσφέρει κακή υπηρεσία στον δημόσιο διάλογο. Εξίσου προβληματικό είναι να χρησιμοποιείται η αβεβαιότητα ως μόνιμη δικαιολογία για απουσία σχεδιασμού. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν τόσο τις δυνατότητες όσο και τα πραγματικά εμπόδια. Η πολιτική ευθύνη αρχίζει ακριβώς εκεί: στην υποχρέωση να παρουσιάζεται η πραγματική εικόνα. Χωρίς θριαμβολογίες πριν από τα αποτελέσματα, χωρίς μισόλογα όταν ζητούνται εξηγήσεις. Η χώρα χρειάζεται σοβαρή έρευνα, συνέχεια και λογοδοσία. Ο εθνικός πλούτος δεν προσφέρεται για προεκλογικές φωτογραφίες και επικοινωνιακές γεωτρήσεις που ολοκληρώνονται μόλις κλείσουν οι κάμερες.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι το δημόσιο όφελος
Στην παρέμβασή του, ο Δημήτρης ο Τραπεζικός επέμεινε ότι η ενεργειακή πολιτική πρέπει να κρίνεται από το αποτέλεσμα για τον λαό. Αυτή η θέση αγγίζει τον πυρήνα του ζητήματος. Ακόμη και μια επιτυχημένη επένδυση οφείλει να αξιολογείται με βάση τα έσοδα του Δημοσίου, τις υποχρεώσεις του αναδόχου, τις θέσεις εργασίας και τις συνέπειες για την τοπική κοινωνία. Τα ποσοστά συμμετοχής των εταιρειών, από μόνα τους, δεν απαντούν σε όλα αυτά. Χρειάζεται να εξετάζονται οι συμβάσεις, οι φορολογικοί όροι, τα μισθώματα, οι εγγυήσεις και η κατανομή των κινδύνων.
Η ουσιαστική ενημέρωση πρέπει να εξηγεί τι εισπράττει το κράτος, υπό ποιες προϋποθέσεις και σε ποιο χρονικό βάθος. Διαφορετικά, η επίκληση της «ανάπτυξης» παραμένει ένα σύνθημα χωρίς μετρήσιμο αντίκρισμα. Το ίδιο ισχύει για την υπόσχεση φθηνής ενέργειας. Η ύπαρξη εγχώριας παραγωγής δεν αρκεί αυτομάτως για να μειώσει τον λογαριασμό του νοικοκυριού. Απαιτούνται συγκεκριμένες επιλογές για τη διάθεση της παραγωγής, τη λειτουργία της αγοράς και την αξιοποίηση των δημόσιων εσόδων. Όποιος υπόσχεται ανακούφιση οφείλει να παρουσιάσει τον μηχανισμό. Η κοινωνία δεν μπορεί να πληρώνει ακριβές προσδοκίες και να εισπράττει φθηνές δικαιολογίες.
Οι πολυεθνικές έχουν συμφέροντα. Το κράτος έχει ευθύνη
Μεγάλο μέρος της συζήτησης αφορούσε την ισχύ των πετρελαϊκών επιχειρήσεων. Ο καλεσμένος υποστήριξε ότι τα επιχειρηματικά συμφέροντα επηρεάζουν καθοριστικά πολιτικές αποφάσεις και περιφερειακούς ανταγωνισμούς. Πρόκειται για τη δική του πολιτική ερμηνεία, η οποία δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη συγκεκριμένου ελέγχου κυβερνήσεων ή προσώπων. Το θεσμικό ζητούμενο, πάντως, είναι ξεκάθαρο. Μια εταιρεία επιδιώκει κέρδος.
Η κυβέρνηση οφείλει να διαπραγματεύεται για λογαριασμό της χώρας και να λογοδοτεί στους πολίτες. Όταν τα δύο αυτά επίπεδα συγχέονται, ο δημόσιος έλεγχος αποδυναμώνεται. Γι’ αυτό χρειάζονται ισχυροί κανόνες, ανεξάρτητη εποπτεία και δυνατότητα ουσιαστικής εξέτασης των συμφωνιών. Η παρουσία ενός μεγάλου ομίλου δεν αποτελεί πιστοποιητικό εθνικής επιτυχίας. Η επιτυχία αποδεικνύεται στους όρους της συμφωνίας και στην εφαρμογή τους. Ποιες δεσμεύσεις αναλαμβάνει; Ποιος ελέγχει την τήρησή τους; Τι συμβαίνει σε περίπτωση καθυστέρησης ή αποχώρησης; Η πολιτική ηγεσία οφείλει να απαντά με έγγραφα και αποτελέσματα. Τα εταιρικά λογότυπα δεν υποκαθιστούν την εθνική στρατηγική.
Αιγαίο και Κρήτη: Οι χάρτες απαιτούν ακρίβεια
Ο Δημήτρης ο Τραπεζικός συνέδεσε το ενεργειακό ζήτημα με τις θαλάσσιες οριοθετήσεις και την τουρκική πολιτική, εκφράζοντας έντονη κριτική για τις ελληνικές επιλογές. Οι συγκεκριμένες τοποθετήσεις αποτυπώνουν τις θέσεις του συνομιλητή του Σερέτη. Οι επιμέρους αναφορές του σε εκτάσεις, απώλειες δικαιωμάτων και κίνητρα τρίτων χρειάζονται αυτοτελή τεκμηρίωση. Η σοβαρότητα του θέματος επιβάλλει καθαρή γλώσσα. Χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη δεν είναι ταυτόσημοι όροι.
Η πολιτική κριτική γίνεται ισχυρότερη όταν βασίζεται σε ακριβείς χάρτες και στα ίδια τα κείμενα των συμφωνιών. Έτσι μπορεί να ελεγχθεί τι έχει συμφωνηθεί, ποια ζητήματα παραμένουν ανοιχτά και ποιες δεσμεύσεις έχουν αναληφθεί. Η υπεράσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων απαιτεί προετοιμασία και συνέπεια. Καμία κυβέρνηση δεν δικαιούται να αντιμετωπίζει την ενημέρωση των πολιτών ως ενόχληση. Κάθε επιλογή που αφορά το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να εξηγείται με σαφήνεια. Η εθνική συνεννόηση χρειάζεται γνώση· η συσκότιση παράγει δυσπιστία και αφήνει χώρο στην αυθαιρεσία.
Ανάπτυξη με ευθύνη απέναντι στον τόπο
Η αξιοποίηση πιθανών κοιτασμάτων προϋποθέτει και σοβαρές απαντήσεις για το περιβάλλον. Η προστασία της θάλασσας, της αλιείας, του τουρισμού και της ζωής των νησιών αποτελεί ουσιαστικό μέρος κάθε σχεδιασμού. Δεν αρκεί μια γενική διαβεβαίωση ότι όλα θα γίνουν σωστά. Χρειάζονται έλεγχοι, σχέδια αντιμετώπισης ατυχημάτων και σαφής καταλογισμός ευθύνης. Οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να γνωρίζουν εγκαίρως τι σχεδιάζεται και ποιες εγγυήσεις προβλέπονται. Το οικονομικό όφελος οφείλει να υπολογίζεται μαζί με το κόστος, τους κινδύνους και τις υποχρεώσεις αποκατάστασης. Μια πολιτική που επικαλείται το εθνικό συμφέρον πρέπει να προστατεύει τον ίδιο τον τόπο στον οποίο υπόσχεται ευημερία. Διαφορετικά, αφήνει πίσω της έναν λογαριασμό για τις επόμενες γενιές.
Να ανοίξει ο φάκελος, να δοθούν συγκεκριμένες απαντήσεις
Η συζήτηση στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη ανέδειξε την απαίτηση για ουσιαστικό έλεγχο της ενεργειακής πολιτικής. Το βάρος πέφτει στους αρμοδίους: να παρουσιάσουν συγκροτημένα τα διαθέσιμα δεδομένα, τις συμβατικές δεσμεύσεις, τα προσδοκώμενα οφέλη και τις αβεβαιότητες. Να εξηγήσουν τι ακριβώς επιδιώκουν και πώς θα αξιολογηθεί το αποτέλεσμα. Απέναντι σε αυτή την απαίτηση, τα συνθήματα δεν αρκούν. Ούτε η επίκληση επενδύσεων απαντά σε κάθε κριτική ούτε μια ατεκμηρίωτη καταγγελία αντικαθιστά την έρευνα.
Η μαχητική δημοσιογραφία οφείλει να επιμένει στα στοιχεία, να ελέγχει την εξουσία και να κρατά ανοιχτά τα ερωτήματα μέχρι να δοθούν πειστικές απαντήσεις. Ο ελληνικός λαός δικαιούται να γνωρίζει τι δυνατότητες διαθέτει η χώρα του και πώς αυτές αξιοποιούνται. Δικαιούται σχέδιο που να αντέχει στον έλεγχο και πολιτική που να κρίνεται από το δημόσιο όφελος. Η ενέργεια αφορά την παραγωγή, την οικονομία και την εθνική ασφάλεια. Γι’ αυτό ο φάκελος πρέπει να ανοίξει ουσιαστικά. Με στοιχεία στο τραπέζι και ευθύνη με ονοματεπώνυμο.
