Στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη, στο Focus FM 103,6 και στον ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – ακούστηκε μία μαρτυρία που συγκλονίζει, προκαλεί ανατριχίλα και επαναφέρει με τον πιο δραματικό τρόπο τα αναπάντητα ερωτήματα για την τραγωδία των Τεμπών. Ένας άνθρωπος που βρισκόταν μέσα στη μοιραία επιβατική αμαξοστοιχία, ο κύριος Θεόδωρος, περιέγραψε όσα έζησε τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023. Και όσα κατέθεσε δημοσίως δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με αδιαφορία, πολιτικές αντιπαραθέσεις ή εύκολες ερμηνείες.
Γιατί ο συγκεκριμένος άνθρωπος δεν εμφανίστηκε για να καταγγείλει κάποιο πολιτικό κόμμα. Δεν ζήτησε εκδίκηση. Δεν παρουσίασε τον εαυτό του ως επιστήμονα ή πραγματογνώμονα. Ζήτησε κάτι πολύ απλούστερο και ταυτόχρονα πολύ δυσκολότερο για έναν κρατικό μηχανισμό που οφείλει να λογοδοτεί. Να του εξηγήσουν τι ήταν εκείνο που, όπως περιγράφει, τον έκαιγε ζωντανό χωρίς να βλέπει φωτιά. Και αυτό το ερώτημα δεν μπορεί να παραμένει αναπάντητο.
«ΕΙΔΑ ΕΝΑ ΑΣΠΡΟ ΣΥΝΝΕΦΟ – ΝΟΜΙΖΑ ΟΤΙ ΠΕΘΑΙΝΩ»
Ο κύριος Θεόδωρος ταξίδευε στο τρίτο βαγόνι, στη θέση 41. Είχε ξεκινήσει από την Αθήνα με προορισμό την Κατερίνη. Περιέγραψε ένα ταξίδι γεμάτο κόσμο, νέους ανθρώπους και φοιτητές. Ανέφερε την καθυστέρηση στα Παλαιοφάρσαλα και την ανησυχία που, όπως θυμάται, εξέφραζε ο μηχανοδηγός επειδή εκείνη την ημέρα δεν λειτουργούσαν πράγματα που έπρεπε να λειτουργούν. Λίγο μετά την αναχώρηση από τη Λάρισα, η ζωή του άλλαξε για πάντα.
Ένας εκκωφαντικός θόρυβος, ένα βίαιο τίναγμα, το κινητό που έφυγε από τα χέρια του και στη συνέχεια το απόλυτο σκοτάδι. Όταν συνήλθε, άκουσε δύο κοπέλες να προσπαθούν να βγουν από το βαγόνι. Και τότε άρχισε η εμπειρία που, όπως εξομολογήθηκε στον Γρηγόρη Σερέτη, εξακολουθεί να τον στοιχειώνει. Μέσα στο σκοτάδι διέκρινε ένα λευκό σύννεφο να πλησιάζει. Όχι μία φλόγα. Όχι κάποια ορατή εστία φωτιάς. Ένα λευκό σύννεφο. Σύμφωνα με την περιγραφή του, όσο εκείνο πλησίαζε τόσο αυξανόταν η θερμότητα. Ένιωθε αφόρητο κάψιμο, τόσο στο δέρμα όσο και εσωτερικά, με την αναπνοή του να γίνεται βασανιστική. «Έκαιγε χωρίς φωτιά», επανέλαβε. Περιέγραψε ότι το σύννεφο πλησίασε σε απόσταση περίπου ενός μέτρου, πριν στραφεί προς τα πάνω και εξαφανιστεί. Η έντονη θερμότητα, όπως υποστήριξε, υποχώρησε σχεδόν αμέσως.
Τι ήταν αυτό που περιγράφει ο επιζών; Ποιος επιστημονικός μηχανισμός μπορεί να εξηγήσει ταυτόχρονα την εμφάνιση του λευκού νέφους, τη θερμότητα και την αίσθηση καύσου; Αυτές είναι ερωτήσεις που απαιτούν τεχνική διερεύνηση, όχι αυθαίρετα συμπεράσματα.
ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΧΗΜΙΚΟ ΝΕΦΟΣ
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, ο Γρηγόρης Σερέτης έθεσε ευθέως το ερώτημα εάν αυτό που περιέγραφε ο επιζών θα μπορούσε να είναι χημικό νέφος.
Ο κύριος Θεόδωρος δεν ισχυρίστηκε ότι γνωρίζει τη χημική του σύσταση. Αντίθετα, ξεκαθάρισε ότι δεν είναι τεχνικός, εμπειρογνώμονας ή πολιτικός. Αυτό που γνωρίζει είναι τι είδε και τι αισθάνθηκε. Ανέφερε μάλιστα ότι η οσμή που θυμόταν τού έφερε στον νου τις αναθυμιάσεις καθαριστηρίου. Όπως εξήγησε, επισκέφθηκε αργότερα ένα καθαριστήριο για να συγκρίνει τη μυρωδιά με εκείνη που είχε συγκρατήσει στη μνήμη του. Πρόκειται ασφαλώς για προσωπική αισθητηριακή σύγκριση και όχι για εργαστηριακή ταυτοποίηση κάποιας ουσίας. Ωστόσο, η απουσία εργαστηριακής ταυτοποίησης δεν αποτελεί λόγο να παραμεριστεί η μαρτυρία. Το αντίθετο. Αποτελεί λόγο να ζητηθεί επιστημονική αξιολόγηση, με εξέταση των διαθέσιμων στοιχείων, των συνθηκών της σύγκρουσης και των πιθανών μηχανισμών δημιουργίας θερμότητας, αερολυμάτων ή αναθυμιάσεων. Η επιστήμη δεν υπηρετεί την αλήθεια όταν αποφεύγει τις δύσκολες ερωτήσεις. Την υπηρετεί όταν τις εξετάζει. Και στα Τέμπη οι δύσκολες ερωτήσεις είναι πολλές.
ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΒΑΓΟΝΙ ΚΑΙ Η ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΧΩΡΙΣ ΟΡΑΤΗ ΦΩΤΙΑ
Ιδιαίτερη σημασία έχει ένα ακόμη στοιχείο της αφήγησης.
Ο επιζών υποστήριξε ότι στο τρίτο βαγόνι, όπου βρισκόταν, δεν είδε φωτιά, παρότι αισθάνθηκε εξαιρετικά υψηλή θερμότητα. Μάλιστα, επικαλέστηκε αναφορά του τότε διοικητή της Πυροσβεστικής, σύμφωνα με την οποία το συγκεκριμένο βαγόνι δεν είχε καεί και δεν χρειάστηκε κατάσβεση. Η αναφορά αυτή, όπως μεταφέρθηκε στη συνέντευξη, χρειάζεται διασταύρωση με τα επίσημα επιχειρησιακά στοιχεία. Το κρίσιμο ερώτημα όμως παραμένει. Πώς εξηγείται η εμπειρία ενός ανθρώπου που περιγράφει τόσο έντονο θερμικό φαινόμενο σε χώρο όπου ο ίδιος δεν αντιλήφθηκε φλόγες;
Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις. Χρειάζονται ειδικοί, τεχνικά δεδομένα, επιστημονικές μέθοδοι και σαφής τεκμηρίωση. Δεν αρκεί να δηλώνει κάποιος ότι υπήρχαν ή δεν υπήρχαν χημικές ουσίες. Οφείλει να εξηγεί με ποια στοιχεία καταλήγει στο συμπέρασμά του. Και κυρίως να διαχωρίζει εκείνα που αποδείχθηκαν από εκείνα που εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διερεύνησης.
«ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΤΡΕΛΟΣ – ΗΤΑΝ ΕΚΕΙ»
Από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της συνέντευξης ήταν η αγωνία του επιζώντα να γίνει πιστευτός. «Δεν είμαι τρελός», είπε χαρακτηριστικά. Δεν ζητούσε από τον δημοσιογράφο να υιοθετήσει κάποια συγκεκριμένη θεωρία. Ζητούσε να αναγνωριστεί ότι βίωσε κάτι τρομακτικό και ότι δικαιούται να μάθει τι συνέβη.
Η φράση αυτή αποκαλύπτει μία ακόμη διάσταση της τραγωδίας. Οι άνθρωποι που επέζησαν δεν κουβαλούν μόνο τις σωματικές τους κακώσεις. Κουβαλούν μνήμες, φόβους, ερωτήματα και την αγωνία ότι όσα έζησαν ενδέχεται να μην εξηγηθούν ποτέ πλήρως. Ο κύριος Θεόδωρος περιέγραψε τραυματισμούς, νοσηλεία και συνεχιζόμενη ψυχιατρική παρακολούθηση. Μίλησε για φαρμακευτική αγωγή, έντονο στρες και δυσκολία να απομακρύνει από το μυαλό του τις εικόνες εκείνης της νύχτας. Και εξήγησε ότι εξακολουθεί να πηγαίνει στη Λάρισα, κοντά στις δικαστικές διαδικασίες, επειδή εκεί αισθάνεται μία μορφή παρηγοριάς.
Ας αναλογιστούμε τι σημαίνει αυτό. Ένας άνθρωπος που γλίτωσε από μία από τις μεγαλύτερες σιδηροδρομικές τραγωδίες της χώρας αναζητά παρηγοριά έξω από τις αίθουσες της Δικαιοσύνης. Περιμένει μία απάντηση που θεωρεί αναγκαία για να μπορέσει να συνεχίσει τη ζωή του. Πόσο ακόμη πρέπει να περιμένει ένας επιζών για να αισθανθεί ότι η Πολιτεία έχει εξετάσει σοβαρά κάθε πτυχή της μαρτυρίας του;
Η ΟΣΜΗ ΠΟΥ, ΟΠΩΣ ΛΕΕΙ, ΕΜΕΙΝΕ ΣΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ
Ο μάρτυρας περιέγραψε και ένα περιστατικό που συνέβη μετά το δυστύχημα.
Όταν αναζήτησε προσωπικά του αντικείμενα, εντόπισε έναν σάκο που, σύμφωνα με τον ίδιο, ανέδιδε μία ιδιαίτερα έντονη και δυσάρεστη οσμή. Τον μετέφερε στο σπίτι, αλλά η μυρωδιά ήταν τόσο ενοχλητική ώστε η σύζυγός του τον έβγαλε στο μπαλκόνι και τελικά τον πέταξε. Τι προκάλεσε αυτή την οσμή; Συνδεόταν με υλικά που κάηκαν, με προϊόντα της σύγκρουσης ή με κάποια άλλη πηγή; Δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα μόνο από την περιγραφή. Όμως πρόκειται για ένα ακόμη στοιχείο της αφήγησης που ο ίδιος θεωρεί σημαντικό. Και είναι απολύτως εύλογο να ζητά να συνεκτιμηθεί μαζί με τις υπόλοιπες μαρτυρίες και τα διαθέσιμα τεχνικά ευρήματα.
ΤΑ ΤΕΜΠΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ – ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑΣ
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της υπόθεσης.
Η τραγωδία των Τεμπών δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μία ακόμη πολιτική διαμάχη, στην οποία κάθε πλευρά επιχειρεί να επιβάλει τη δική της εκδοχή. Πενήντα επτά άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Οικογένειες καταστράφηκαν. Επιζώντες εξακολουθούν να παλεύουν με τις συνέπειες. Και η ελληνική κοινωνία έχει δικαίωμα να γνωρίζει όχι μόνο πώς δύο αμαξοστοιχίες βρέθηκαν στην ίδια γραμμή, αλλά και τι ακριβώς συνέβη μετά τη σύγκρουση. Ποιες συνθήκες προκάλεσαν την πυρόσφαιρα; Ποια ήταν η προέλευση των θερμικών φαινομένων; Πώς αξιολογήθηκαν οι μαρτυρίες των επιβατών; Ποια στοιχεία έχουν επιβεβαιωθεί και ποια παραμένουν αμφισβητούμενα; Ποια τεχνικά ευρήματα μπορούν να δώσουν οριστικές απαντήσεις; Η απαίτηση για διερεύνηση δεν αποτελεί καταδίκη κανενός εκ των προτέρων. Αποτελεί στοιχειώδη υποχρέωση ενός κράτους δικαίου.
Ακριβώς γι’ αυτό, η πολιτική εξουσία οφείλει να εξασφαλίζει ότι οι αρμόδιες αρχές διαθέτουν τα μέσα, την ανεξαρτησία και τον χρόνο για να ερευνήσουν κάθε κρίσιμο ζήτημα. Ούτε η κυβερνητική διαβεβαίωση υποκαθιστά το επιστημονικό πόρισμα ούτε η πολιτική καταγγελία αποτελεί από μόνη της απόδειξη. Η αλήθεια δεν αποφασίζεται με πλειοψηφίες, ούτε διαμορφώνεται σε γραφεία επικοινωνίας. Αποδεικνύεται.
Ο ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΣΕΡΕΤΗΣ ΕΘΕΣΕ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΠΟΥ ΖΗΤΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Στη διάρκεια της συζήτησης, ο Γρηγόρης Σερέτης επέμεινε στο ζήτημα της προέλευσης του λευκού νέφους και της έντονης θερμότητας.Ο δημοσιογράφος δεν περιορίστηκε στην καταγραφή της αφήγησης. Ρώτησε εάν ο επιζών είχε μεταφέρει τα περιστατικά στις αρμόδιες αρχές, εάν είχε καταθέσει και εάν είχε επικοινωνήσει με ειδικούς.
Ο κύριος Θεόδωρος απάντησε ότι έχει μιλήσει στον ανακριτή, σε πραγματογνώμονες και σε μέλη της ομάδας του κυρίου Κοκοτσάκη. Επανέλαβε, ωστόσο, ότι δεν επιθυμεί να εμπλακεί σε πολιτική αντιπαράθεση.Αυτό που ζητά είναι να συγκεντρωθούν οι επιστήμονες και να εξηγήσουν τι συνέβη.
Προς το τέλος της συνέντευξης, ο Γρηγόρης Σερέτης δεσμεύτηκε να αναζητήσει έναν κατάλληλο ειδικό, ώστε να εξετάσει την περιγραφή του μάρτυρα και να του δώσει μία τεκμηριωμένη εξήγηση. Η δέσμευση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της δημοσιογραφικής έρευνας όταν δεν αρκείται σε εντυπωσιακούς τίτλους, αλλά επιδιώκει ουσιαστικές απαντήσεις. Γιατί η δημοσιογραφία δεν έχει αποστολή να εκδίδει επιστημονικά πορίσματα ή δικαστικές αποφάσεις. Έχει αποστολή να θέτει ερωτήσεις, να αναδεικνύει μαρτυρίες, να ελέγχει την εξουσία και να επιμένει στη διαφάνεια.
«ΘΕΛΩ ΝΑ ΜΑΘΩ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ» – Η ΦΡΑΣΗ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΚΟΥΣΕΙ ΟΛΗ Η ΕΛΛΑΔΑ
Αν υπάρχει μία φράση που συμπυκνώνει ολόκληρη τη συνέντευξη, είναι αυτή του επιζώντα: «Την αλήθεια. Τίποτε άλλο δεν θέλω. Την αλήθεια». Ούτε πολιτική εκμετάλλευση. Ούτε επικοινωνιακά τεχνάσματα. Ούτε βιαστικά συμπεράσματα. Την αλήθεια. Και αυτή η απαίτηση δεν αφορά μόνο τον ίδιο. Αφορά τους συγγενείς των 57 θυμάτων, τους τραυματίες, τους επιζώντες και κάθε πολίτη που θέλει να πιστεύει ότι η ανθρώπινη ζωή προστατεύεται από θεσμούς οι οποίοι λειτουργούν και λογοδοτούν.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να επιτρέψει να μείνει έστω και μία κρίσιμη πτυχή αυτής της τραγωδίας ανεξέταστη. Δεν μπορεί να θεωρεί πολυτέλεια την επιστημονική τεκμηρίωση. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τη δυσπιστία των πολιτών ως πρόβλημα δημοσίων σχέσεων. Η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται. Κερδίζεται με αποδείξεις, διαφάνεια και δικαιοσύνη. Και όταν ένας άνθρωπος που βγήκε ζωντανός από τα συντρίμμια λέει ότι ακόμη αισθάνεται πως δεν γνωρίζει τι παραλίγο να τον σκοτώσει, η Πολιτεία οφείλει τουλάχιστον να αποδείξει ότι έχει κάνει ό,τι είναι επιστημονικά και θεσμικά δυνατό για να του απαντήσει.
Γιατί στα Τέμπη δεν συγκρούστηκαν μόνο δύο τρένα. Συγκρούστηκε η εμπιστοσύνη των πολιτών με τις διαχρονικές αδυναμίες ενός κράτους που όφειλε να τους προστατεύει. Και αυτή η εμπιστοσύνη δεν θα αποκατασταθεί με συνθήματα. Θα αποκατασταθεί μόνο όταν οι ευθύνες αποδοθούν όπου αποδειχθούν, οι μαρτυρίες αξιολογηθούν με σοβαρότητα και κάθε επιστημονικά απαντήσιμο ερώτημα λάβει τεκμηριωμένη απάντηση.
Η Δικαιοσύνη δεν έχει ανάγκη από χειροκροτήματα. Έχει ανάγκη από στοιχεία. Και οι 57 νεκροί των Τεμπών δεν έχουν ανάγκη από άλλες υποσχέσεις. Η μνήμη τους απαιτεί αλήθεια, λογοδοσία και ένα κράτος που δεν θα επιτρέψει να επαναληφθεί μια τέτοια τραγωδία. Γιατί το μεγαλύτερο χρέος απέναντι στους νεκρούς δεν είναι να μιλάμε διαρκώς στο όνομά τους. Είναι να μην επιτρέψουμε ποτέ ξανά να χαθούν άνθρωποι επειδή η ασφάλειά τους δεν εξασφαλίστηκε.
Και το ελάχιστο χρέος απέναντι στους ζωντανούς είναι να μην τους αφήσουμε να περάσουν την υπόλοιπη ζωή τους με την ίδια βασανιστική ερώτηση:
«Τι ήταν αυτό που έζησα;»
