Στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη «Κόντρα στο Σύστημα» στον Focus FM 103,6 και ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – φιλοξενήθηκε ο Ιωάννης Αντωνόπουλος, σε μία συζήτηση που άνοιξε όλα τα μεγάλα μέτωπα: από την ιστορική διαμόρφωση της σημερινής Τουρκίας και την τύχη του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας και της Κωνσταντινούπολης, μέχρι την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης, τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και τη γεωπολιτική σκακιέρα πάνω στην οποία «παίζουν» οι μεγάλες δυνάμεις.
Και το ερώτημα που προκύπτει είναι αμείλικτο: Πού βρίσκεται η Ελλάδα μέσα σε όλα αυτά; Παρακολουθεί τις εξελίξεις ή τις διαμορφώνει; Έχει εθνική στρατηγική ή απλώς περιμένει να δει τι θα αποφασίσουν οι άλλοι για εκείνη;
Μία Ευρώπη που χάνει τον βηματισμό της
Η εικόνα που αποτυπώθηκε στην συνέντευξη δεν είναι η εικόνα μιας Ευρώπης πανίσχυρης και αυτάρκους. Είναι η εικόνα μιας ηπείρου που βρίσκεται αντιμέτωπη με τεράστιες οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές πιέσεις. Ο Ιωάννης Αντωνόπουλος εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε διαδικασία αποδυνάμωσης, με ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματά της να είναι η ενεργειακή της εξάρτηση.
Πετρέλαιο και φυσικό αέριο εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς πυλώνες της οικονομίας και της βιομηχανίας, την ώρα που οι ευρωπαϊκές χώρες δεν διαθέτουν την ενεργειακή αυτάρκεια που θα τους επέτρεπε να κινούνται πραγματικά ανεξάρτητα. Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο παράδοξο. Μας μιλούν συνεχώς για την «ισχυρή Ευρώπη». Για την «ευρωπαϊκή αυτονομία». Για την «ευρωπαϊκή κυριαρχία».
Αλλά ποια πραγματική κυριαρχία μπορεί να έχει μία ήπειρος όταν η βιομηχανία της εξαρτάται από την ενέργεια τρίτων, όταν η ασφάλειά της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από άλλους και όταν οι μεγάλες γεωπολιτικές αναμετρήσεις διεξάγονται γύρω της και πολλές φορές πάνω στο ίδιο της το έδαφος;
Ο κ. Αντωνόπουλος παρουσίασε τη δική του γεωπολιτική ανάγνωση, σύμφωνα με την οποία ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει επιβαρύνει ιδιαίτερα την Ευρώπη και ειδικά τη γερμανική οικονομική και βιομηχανική ισχύ, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα κινούνται με βάση τα δικά τους συμφέροντα.
Αυτή είναι μία πολιτική εκτίμηση που ασφαλώς μπορεί να συζητηθεί και να αμφισβητηθεί. Όμως το βασικό ερώτημα παραμένει: Η Ευρώπη έχει δικό της σχέδιο ή τρέχει πίσω από τις εξελίξεις;
Η Τουρκία δεν γεννήθηκε σε ιστορικό κενό
Ιδιαίτερο βάρος στη συζήτηση δόθηκε στην Τουρκία. Ο Ιωάννης Αντωνόπουλος έκανε μία εκτενή ιστορική αναδρομή στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, στη δημιουργία του τουρκικού κράτους και στην προσπάθεια συγκρότησης μιας ενιαίας τουρκικής εθνικής ταυτότητας μέσα από έναν χώρο στον οποίο επί αιώνες ζούσαν διαφορετικές εθνότητες και θρησκευτικές κοινότητες.
Έλληνες, Αρμένιοι, Κούρδοι, Ασσύριοι και άλλοι πληθυσμοί αποτελούσαν μέρος αυτής της ιστορικής πραγματικότητας. Και αυτό είναι κάτι που στην Ελλάδα έχουμε την κακή συνήθεια να ξεχνάμε. Λες και η σημερινή Τουρκία εμφανίστηκε ξαφνικά πάνω στον χάρτη. Λες και δεν προηγήθηκαν αιώνες ελληνικής παρουσίας στη Μικρά Ασία. Λες και η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη, ο Πόντος και η Καππαδοκία είναι απλώς λέξεις μέσα στα σχολικά βιβλία. Δεν είναι. Είναι κομμάτια της ιστορικής μνήμης του Ελληνισμού.Και λαός χωρίς μνήμη είναι λαός χωρίς πυξίδα.
Από τα εκατομμύρια Ελλήνων στην συρρίκνωση
Στη συζήτηση έγινε αναφορά στον μεγάλο ελληνικό πληθυσμό που υπήρχε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία πριν από τις μεγάλες καταστροφές και τις ανατροπές των αρχών του 20ού αιώνα. Παράλληλα τέθηκε το ζήτημα των εξισλαμισμών, των κρυπτοχριστιανικών πληθυσμών και της σταδιακής εξαφάνισης ιστορικών κοινοτήτων.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Κωνσταντινούπολης. Μια ελληνική κοινότητα που κάποτε αποτελούσε ισχυρό οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό παράγοντα έφτασε μέσα στις δεκαετίες να συρρικνωθεί δραματικά. Στην εκπομπή η εξέλιξη αυτή συνδέθηκε με την αδυναμία του ελληνικού κράτους να προστατεύσει αποτελεσματικά και μακροπρόθεσμα τον Ελληνισμό της Πόλης.
Και εδώ πρέπει κάποτε να σταματήσουμε τα παραμύθια. Εθνική πολιτική δεν είναι οι επετειακές δηλώσεις. Δεν είναι ένα στεφάνι μία φορά τον χρόνο. Δεν είναι οι βαρύγδουπες ανακοινώσεις που ξεχνιούνται την επόμενη ημέρα.
Εθνική πολιτική είναι συνέχεια, σχέδιο, διπλωματία, οικονομική ισχύς, άμυνα και ιστορική μνήμη.
Η Τουρκία «παίζει» σε όλα τα ταμπλό
Εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στην ελληνική και την τουρκική αντίληψη της εξωτερικής πολιτικής. Η Άγκυρα επιχειρεί εδώ και χρόνια να είναι χρήσιμη σε όλους, χωρίς να ανήκει ολοκληρωτικά σε κανέναν.
Συνομιλεί με τη Δύση. Συνομιλεί με τη Ρωσία. Αναπτύσσει οικονομικές σχέσεις με την Ασία. Εμφανίζεται ως δύναμη στον μουσουλμανικό κόσμο. Παρεμβαίνει στη Μέση Ανατολή και επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε πολιτική και οικονομική ισχύ.
Στην εκπομπή διατυπώθηκε η εκτίμηση ότι η διεθνής ανοχή που απολαμβάνει κατά περιόδους η Τουρκία δεν είναι τυχαία. Ο Γρηγόρης Σερέτης έθεσε μάλιστα το ερώτημα εάν οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν μακροπρόθεσμα να περιορίσουν την Τουρκία μέσω γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην περιοχή, ακόμη και μέσα από την προοπτική ενός κουρδικού παράγοντα που θα αποκτήσει μεγαλύτερη κρατική υπόσταση. Πρόκειται για εκτίμηση και σενάριο που τέθηκε στη συζήτηση και όχι για αποδεδειγμένο σχέδιο. Αλλά η ουσία είναι άλλη.
Η Τουρκία έχει καταφέρει να κάνει τον εαυτό της απαραίτητο στο διεθνές παζάρι. Έχει πληθυσμό. Έχει μεγάλη επικράτεια. Έχει βιομηχανική βάση. Έχει στρατιωτική ισχύ. Έχει γεωγραφική θέση που ενώνει Ευρώπη, Ασία, Καύκασο και Μέση Ανατολή. Και πάνω απ’ όλα έχει ένα κράτος που, ανεξάρτητα από κυβερνήσεις και πρόσωπα, γνωρίζει σε γενικές γραμμές τι θέλει να πετύχει.
Η Ελλάδα τι θέλει ;
Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να μας «καίει». Όχι τι θέλει η Τουρκία. Αυτό το ξέρουμε. Το ερώτημα είναι τι θέλει η Ελλάδα. Ποιο είναι το ελληνικό σχέδιο για τα επόμενα είκοσι χρόνια; Πού θέλουμε να βρίσκεται η χώρα το 2040 και το 2050; Ποια είναι η ενεργειακή μας στρατηγική; Ποια είναι η δημογραφική μας στρατηγική; Ποια είναι η βιομηχανική μας στρατηγική; Ποια είναι η στρατηγική μας για την άμυνα;
Δεν γίνεται μία χώρα να ζει μονίμως περιμένοντας τι θα πει η Ουάσιγκτον, τι θα αποφασίσουν οι Βρυξέλλες. Αυτό δεν λέγεται εξωτερική πολιτική. Λέγεται διαχείριση των αποφάσεων των άλλων.
Ενέργεια: Η μεγάλη «Αχίλλειος Πτέρνα» της Ευρώπης
Στην εκπομπή αναδείχθηκε ιδιαίτερα το ενεργειακό ζήτημα. Γιατί όποιος ελέγχει την ενέργεια δεν ελέγχει μόνο τις τιμές. Ελέγχει εργοστάσια. Ελέγχει μεταφορές. Ελέγχει παραγωγή. Ελέγχει την ανταγωνιστικότητα ολόκληρων οικονομιών.
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία χρειάζεται φθηνή και σταθερή ενέργεια για να παραμείνει ανταγωνιστική. Όταν το ενεργειακό κόστος ανεβαίνει, η παραγωγή γίνεται ακριβότερη. Και όταν η παραγωγή γίνεται ακριβότερη, επιχειρήσεις και κεφάλαια αρχίζουν να αναζητούν αλλού καλύτερες συνθήκες.
Εκεί κρίνεται η πραγματική ισχύς μιας οικονομίας. Όχι στα ωραία λόγια των ευρωπαϊκών συνόδων κορυφής. Στα εργοστάσια. Στην παραγωγή. Στην ενέργεια. Στην τεχνολογία. Στην αγροτική οικονομία. Στις υποδομές. Η χώρα που δεν παράγει είναι χώρα εξαρτημένη. Και η εξαρτημένη χώρα έχει περιορισμένη δυνατότητα να ασκήσει ανεξάρτητη πολιτική.
Γερμανία και Ευρώπη υπό πίεση
Στην ανάλυση του Ιωάννη Αντωνόπουλου η Γερμανία κατέχει κεντρική θέση, καθώς αποτέλεσε επί δεκαετίες την ατμομηχανή της ευρωπαϊκής οικονομίας. Όταν πιέζεται η γερμανική βιομηχανία, δεν πρόκειται μόνο για γερμανικό πρόβλημα. Το πρόβλημα μεταφέρεται σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή οικονομική αλυσίδα. Και αυτό ακριβώς είναι που θα έπρεπε να προκαλεί ανησυχία.
Γιατί μια οικονομικά αποδυναμωμένη Ευρώπη είναι και πολιτικά ασθενέστερη Ευρώπη. Και μια πολιτικά ασθενέστερη Ευρώπη δυσκολεύεται να διαπραγματευτεί ως ισότιμος παίκτης απέναντι στις ΗΠΑ, την Κίνα, τη Ρωσία ή τις ανερχόμενες περιφερειακές δυνάμεις.
Μέση Ανατολή: Η «πυριτιδαποθήκη» που κάνει την Τουρκία ακόμη πιο σημαντική
Η κουβέντα επεκτάθηκε αναπόφευκτα στη Συρία, στο Ισραήλ, στο Ιράν και στη γενικότερη αναδιάταξη της Μέσης Ανατολής.
Ειδικά για τη Συρία, αναπτύχθηκε η άποψη ότι το Ισραήλ δεν θα επιθυμούσε μία υπερβολικά ισχυρή τουρκική παρουσία ή εδραίωση επιρροής στην περιοχή και ότι οι ισορροπίες μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ μπορούν να μεταβληθούν πολύ γρήγορα ανάλογα με τις εξελίξεις. «Η καταστροφή της Ευρώπης» _ Γρηγόρης Σερέτης, Ιωάννης Αντωνόπουλος.docx
Και κάπου εδώ αποκαλύπτεται ολόκληρη η σκληρότητα της γεωπολιτικής. Δεν υπάρχουν αιώνιες φιλίες. Δεν υπάρχουν αιώνιες έχθρες. Υπάρχουν συμφέροντα. Σήμερα δύο χώρες μπορεί να συνεργάζονται και αύριο να συγκρούονται. Σήμερα δύο κυβερνήσεις μπορεί να ανταλλάσσουν βαριές κατηγορίες και την ίδια στιγμή οι εμπορικές τους συναλλαγές να συνεχίζονται.
Αυτό είναι το διεθνές σύστημα. Και όποιος το αντιμετωπίζει με συναισθηματισμούς, στο τέλος πληρώνει τον λογαριασμό.
Η κοινωνία του «Όλα πωλούνται»
Ένα ακόμη εξαιρετικά ενδιαφέρον σημείο της συζήτησης ήταν η σύνδεση της γεωπολιτικής παρακμής με την κοινωνική και αξιακή παρακμή. Ο κ.Αντωνόπουλος στάθηκε στην κυριαρχία του χρήματος ως βασικού μέτρου των πάντων και στη σταδιακή υποχώρηση άλλων αξιών.
Όταν όλα μεταφράζονται σε χρήμα, στο τέλος όλα αποκτούν τιμή. Η ιστορία. Η πολιτιστική κληρονομιά. Η δημόσια περιουσία. Η ίδια η αξιοπρέπεια ενός λαού.
Και τότε αρχίζει η πραγματική παρακμή. Γιατί τα κράτη δεν καταρρέουν μόνο όταν χάνουν έναν πόλεμο. Καταρρέουν και όταν οι κοινωνίες τους παύουν να πιστεύουν σε οτιδήποτε μεγαλύτερο από το προσωπικό συμφέρον.
Το μεγάλο ελληνικό πρόβλημα
Η Ελλάδα σήμερα δεν χρειάζεται περισσότερα μεγάλα λόγια. Χρειάζεται σχέδιο. Χρειάζεται παραγωγή. Χρειάζεται πραγματική αμυντική βιομηχανία. Χρειάζεται ενεργειακή στρατηγική. Χρειάζεται δημογραφική πολιτική. Χρειάζεται ισχυρή οικονομία. Χρειάζεται συμμαχίες που να βασίζονται στο αμοιβαίο συμφέρον και όχι στη λογική του «καλού και υπάκουου συμμάχου».
Και πάνω απ’ όλα χρειάζεται αυτοπεποίθηση. Γιατί υπάρχει κάτι βαθιά προβληματικό όταν στην Τουρκία η σημαία βρίσκεται παντού και στην Ελλάδα κάποιοι σχεδόν απολογούνται επειδή κρατούν την ελληνική σημαία.
Πατριωτισμός δεν σημαίνει μίσος απέναντι στους άλλους λαούς. Πατριωτισμός σημαίνει να υπερασπίζεσαι τη δική σου χώρα. Να γνωρίζεις την ιστορία σου. Να προστατεύεις τα σύνορά σου.Να στηρίζεις την παραγωγή σου.Να μην παραδίδεις την οικονομία σου. Να μην περιμένεις μονίμως κάποιον «μεγάλο προστάτη» να αποφασίσει για σένα.
Η Τουρκία σχεδιάζει – Εμείς ;
Η Τουρκία μπορεί να έχει τεράστια εσωτερικά προβλήματα. Μπορεί να αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες, κοινωνικές αντιθέσεις και πολιτικές συγκρούσεις. Αλλά υπάρχει ένα πράγμα που κανείς σοβαρός αναλυτής δεν μπορεί να αγνοήσει: Η Άγκυρα σχεδιάζει. Μπορεί να αποτύχει. Μπορεί να κάνει λάθη. Μπορεί να υπερεκτιμήσει τις δυνατότητές της. Αλλά σχεδιάζει.
Και η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει έναν τόσο δύσκολο γείτονα με πολιτική τετραετίας. Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να αλλάζει κάθε φορά που αλλάζει υπουργός. Η εθνική στρατηγική πρέπει να έχει βάθος δεκαετιών. Η Ελλάδα πρέπει να ξέρει τι θέλει στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο, στα Βαλκάνια, στην ενέργεια, στις διεθνείς συμμαχίες και στην οικονομία της. Και πρέπει να ξέρει πώς θα το πετύχει.
Η ώρα της ευθύνης
Η συζήτηση του Γρηγόρη Σερέτη με τον Ιωάννη Αντωνόπουλο τελικά δεν αφορά μόνο την Τουρκία. Αφορά πρωτίστως εμάς.
Γιατί είναι πολύ εύκολο να κατηγορούμε την Τουρκία επειδή επιδιώκει να αυξήσει την ισχύ της. Αυτό κάνουν τα κράτη. Το δύσκολο είναι να κοιταχτούμε στον καθρέφτη και να απαντήσουμε:
Εμείς τι κάναμε; Πώς προστατεύσαμε τον Ελληνισμό; Πώς αξιοποιήσαμε τη γεωγραφική θέση της χώρας; Πώς οργανώσαμε την οικονομία μας; Πώς θωρακίσαμε την άμυνά μας; Πώς διαχειριστήκαμε την ενέργεια; Πώς αντιμετωπίσαμε το δημογραφικό; Πώς διατηρήσαμε την ιστορική μας μνήμη;
Και κυρίως: Τι Ελλάδα θέλουμε να παραδώσουμε στην επόμενη γενιά; Μια Ελλάδα φοβισμένη, εξαρτημένη και μονίμως απολογούμενη; Ή μια Ελλάδα που ξέρει ποια είναι, γνωρίζει τι θέλει και διαθέτει τη δύναμη να το διεκδικήσει;
Γιατί στο τέλος η Ιστορία δεν θυμάται τις δικαιολογίες.Θυμάται τις αποφάσεις. Και σε μια εποχή που ολόκληρη η διεθνής σκακιέρα αλλάζει, η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να παίζει τον ρόλο του θεατή.
Η Ευρώπη δοκιμάζεται. Η Μέση Ανατολή φλέγεται. Οι μεγάλες δυνάμεις ξαναμοιράζουν τα χαρτιά. Η Τουρκία διεκδικεί ρόλο πολύ μεγαλύτερο από τα σύνορά της.
Και η Ελλάδα οφείλει επιτέλους να αποφασίσει: Θα περιμένουμε για ακόμη μία φορά να γράψουν οι άλλοι την Ιστορία για εμάς ή θα αρχίσουμε να τη γράφουμε μόνοι μας;
