Στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη, που μεταδίδεται από τον Focus FM 103,6 και τον ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – άνοιξε ένας φάκελος που καίει. Ένας φάκελος που δεν αφορά ούτε κομματικές αντιπαραθέσεις ούτε τις συνηθισμένες τηλεοπτικές κοκορομαχίες. Αφορά το Αιγαίο. Αφορά την εθνική κυριαρχία. Αφορά όσα έγιναν, όσα συμφωνήθηκαν και – κυρίως – όσα ο ελληνικός λαός δικαιούται να γνωρίζει.
Ο καλεσμένος της εκπομπής, Δημήτρης, παρουσίασε τη δική του έρευνα και μια εξαιρετικά σκληρή ανάγνωση της πορείας των ελληνοτουρκικών σχέσεων, υποστηρίζοντας ότι το σημερινό τοπίο δεν δημιουργήθηκε ξαφνικά. Κατά την άποψή του, είναι αποτέλεσμα μιας μακράς αλυσίδας πολιτικών επιλογών και συμφωνιών που εκτείνεται σε δεκαετίες. Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα: Τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί για το Αιγαίο όλα αυτά τα χρόνια;
Η συζήτηση ξεκινά από το 1976 και το Πρακτικό της Βέρνης, μετά την κρίση του «Χόρα». Η ελληνική και η τουρκική πλευρά δεσμεύθηκαν τότε να αποφεύγουν πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να δυσχεράνουν τις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις. Ακολούθησε η κρίση του 1987 και το Νταβός. Αργότερα ήρθε η Μαδρίτη του 1997 και η περίφημη αναφορά σε «ζωτικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα» της Τουρκίας στο Αιγαίο.
Λέξεις. Μόνο που στη διπλωματία οι λέξεις δεν είναι ποτέ αθώες. Όταν ένα κράτος βάζει την υπογραφή του κάτω από μία διατύπωση, αυτή μπορεί να το ακολουθεί για δεκαετίες. Γι’ αυτό το πραγματικό ζήτημα δεν είναι να φωνάζουμε σήμερα ποιος είναι περισσότερο ή λιγότερο πατριώτης. Το ζήτημα είναι να ανοίξει ολόκληρος ο φάκελος. Τι υπογράφηκε; Τι δεσμεύσεις αναλήφθηκαν; Τι συζητήθηκε πίσω από κλειστές πόρτες;
Στην εκπομπή έγινε ιδιαίτερη αναφορά και στο δικαίωμα της Ελλάδας για επέκταση των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια. Ένα θέμα που εδώ και δεκαετίες βρίσκεται στον πυρήνα της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης. Και προκύπτει ένα αμείλικτο ερώτημα: Εάν πρόκειται για δικαίωμα της χώρας, γιατί η άσκησή του αντιμετωπίζεται διαχρονικά σαν απαγορευμένη λέξη; Γιατί κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για το Αιγαίο εμφανίζεται το ίδιο λεξιλόγιο; «Ψυχραιμία». «Διάλογος». «Να μην προκαλέσουμε». «Να μην υπάρξει ένταση». Η ειρήνη είναι αυτονόητος στόχος. Αλλά ειρήνη δεν σημαίνει παραίτηση. Και διάλογος δεν σημαίνει ότι βάζεις στο τραπέζι δικαιώματα μόνο και μόνο επειδή ο απέναντι αποφάσισε να τα αμφισβητήσει.
Η εκπομπή προχώρησε ακόμη βαθύτερα, φέρνοντας στη συζήτηση τη Λήμνο, τη Ρόδο, τις περιοχές ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, την υφαλοκρηπίδα και τις παλαιότερες ελληνοτουρκικές διαβουλεύσεις. Ο καλεσμένος υποστήριξε ότι υπάρχουν έγγραφα και πρακτικά που πρέπει να εξεταστούν δημόσια και ιστορικά, ώστε να διαπιστωθεί τι πραγματικά ειπώθηκε και τι πραγματικά προτάθηκε. Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο. Δεν χρειάζονται μύθοι. Χρειάζονται έγγραφα. Δεν χρειάζονται συνθήματα. Χρειάζονται απαντήσεις. Διότι εάν υπάρχουν επίσημα πρακτικά που αφορούν κυριαρχικά δικαιώματα, ο ελληνικός λαός έχει δικαίωμα να γνωρίζει το περιεχόμενό τους.
Η συζήτηση έφτασε φυσικά και στα Ίμια του 1996, μια πληγή που παραμένει ανοιχτή στην ελληνική συλλογική μνήμη. Τρία στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων χάθηκαν εκείνη τη νύχτα. Και αμέσως μετά άρχισε να μπαίνει όλο και πιο έντονα στο δημόσιο λεξιλόγιο η έννοια των «γκρίζων ζωνών». Πώς φτάσαμε από μία διαφορά για την υφαλοκρηπίδα σε μια Τουρκία που αμφισβητεί νησιά, νησίδες, θαλάσσιες ζώνες, εναέριο χώρο και δικαιώματα; Δεν συνέβη μέσα σε ένα βράδυ.
Η Άγκυρα οικοδόμησε τις διεκδικήσεις της βήμα-βήμα. Και η Ελλάδα οφείλει να απαντήσει επίσης βήμα-βήμα, με στρατηγική, σοβαρότητα και ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Ιταλία και την Αίγυπτο. Για τη συμφωνία με την Αίγυπτο, η εκπομπή στάθηκε στον μερικό χαρακτήρα της και στο γεγονός ότι κρίσιμες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου παρέμειναν εκτός της συγκεκριμένης οριοθέτησης. Και εδώ γεννιέται ακόμη ένα ερώτημα: Γιατί η Ελλάδα δεν έχει ολοκληρώσει μέχρι σήμερα όλες τις οριοθετήσεις που θεωρεί ότι υπηρετούν τα εθνικά της συμφέροντα;
Το Αιγαίο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως λογιστικό φύλλο. Δεν είναι ποσοστά. Δεν είναι γραμμές που κάποιος μετακινεί πάνω σε έναν χάρτη σε ένα διπλωματικό γραφείο. Είναι ιστορία, ασφάλεια, οικονομία, ενέργεια, αλιεία, νησιά και – πάνω απ’ όλα – άνθρωποι. Είναι οι Έλληνες που ζουν στο Καστελλόριζο, στη Ρόδο, στη Λήμνο, στη Σάμο, στη Χίο, στη Λέσβο. Και αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να αισθάνονται ότι πίσω τους υπάρχει ένα κράτος που γνωρίζει τι θέλει και είναι αποφασισμένο να υπερασπιστεί όσα δικαιούται.
Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να μετατραπεί το Αιγαίο σε κομματική υπόθεση. Δεν είναι Αιγαίο της Νέας Δημοκρατίας. Δεν είναι Αιγαίο του ΠΑΣΟΚ. Δεν είναι Αιγαίο του ΣΥΡΙΖΑ. Είναι Αιγαίο της Ελλάδας.
Οι κυβερνήσεις έρχονται και παρέρχονται. Οι υπογραφές όμως μένουν. Και όταν μια υπογραφή αφορά εθνικά δικαιώματα, εκείνος που την βάζει δεν δεσμεύει μόνο τον εαυτό του. Μπορεί να δεσμεύσει τις επόμενες γενιές. Γι’ αυτό χρειάζεται πλήρης διαφάνεια. Να δοθούν στη δημοσιότητα όσα έγγραφα μπορούν πλέον θεσμικά να αποχαρακτηριστούν. Να μάθουν οι Έλληνες τι ειπώθηκε στις διαπραγματεύσεις. Να ξεχωρίσουμε επιτέλους τα πραγματικά γεγονότα από τους ισχυρισμούς, την ιστορική τεκμηρίωση από την πολιτική ερμηνεία. Και κυρίως να σταματήσει η λογική ότι για να υπάρχει «ηρεμία» πρέπει η Ελλάδα να φοβάται ακόμη και να μιλήσει για τα δικαιώματά της.
Γιατί υπάρχει μια επικίνδυνη διαδρομή: Σήμερα δεν το συζητάς. Αύριο δεν το διεκδικείς. Μεθαύριο ο άλλος το αμφισβητεί. Και στο τέλος εμφανίζεται κάποιος να σου εξηγήσει ότι πρέπει να το «μοιραστείς». Όχι. Η ειρήνη χρειάζεται δύο λαούς που σέβονται ο ένας τα δικαιώματα του άλλου. Δεν οικοδομείται με διαρκείς μονομερείς απαιτήσεις. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται πολεμοκαπηλία. Χρειάζεται όμως εθνική αυτοπεποίθηση. Χρειάζεται σοβαρή εξωτερική πολιτική. Χρειάζεται πολιτικούς που όταν κάθονται απέναντι από οποιονδήποτε ξένο ηγέτη να θυμούνται ότι δεν διαχειρίζονται προσωπική περιουσία. Διαχειρίζονται δικαιώματα ενός έθνους. Και γι’ αυτά ο ελληνικός λαός δικαιούται να γνωρίζει κάθε λέξη και κάθε υπογραφή.
Γιατί, όπως λέει και το απόφθεγμα:
«Λαός που αγνοεί τι παραχωρήθηκε στο όνομά του, κινδυνεύει μια μέρα να ανακαλύψει ότι έχασε όσα θεωρούσε αυτονόητα».
