«Η ανυπακοή είναι το θεμέλιο της ελευθερίας. Μόνο οι δούλοι είναι υπάκουοι». Μια φράση σκληρή. Μια φράση που ενοχλεί. Αλλά ίσως γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να ακουστεί. Γιατί η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει σήμερα μόνο οικονομικά προβλήματα. Αντιμετωπίζει κρίση εμπιστοσύνης, κρίση θεσμών, κρίση αξιών και, κυρίως, κρίση συμμετοχής των ίδιων των πολιτών.
Ο Απόστολος Πετράκης έθεσε στη συζήτηση ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εποχής: την απώλεια εμπιστοσύνης του πολίτη απέναντι στους θεσμούς. Όταν ο πολίτης αρχίζει να αναρωτιέται εάν μπορεί να εμπιστευτεί την Αστυνομία, τη Δικαιοσύνη, τους ελεγκτικούς μηχανισμούς και συνολικά το κράτος, τότε το πρόβλημα παύει να είναι κομματικό. Γίνεται πρόβλημα Δημοκρατίας.
Και ο Γρηγόρης Σερέτης έθεσε το αυτονόητο ερώτημα: όταν υπάρχουν υποθέσεις, καταγγελίες και γεγονότα που γεννούν αμφιβολίες, πώς θα πειστεί ο απλός Έλληνας να εμπιστευτεί ξανά το σύστημα; Δεν αρκεί να απαιτούμε από τον πολίτη να εμπιστεύεται τους θεσμούς. Οι θεσμοί οφείλουν καθημερινά να αποδεικνύουν ότι αξίζουν αυτή την εμπιστοσύνη.
Τέμπη: Η αλήθεια δεν μπορεί να χαθεί μέσα στον εμφύλιο
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην τραγωδία των Τεμπών και στις διαφορετικές απόψεις που έχουν εκφραστεί γύρω από την υπόθεση. Το σημαντικότερο, όμως, βρίσκεται αλλού. Στην ανάγκη να μη χαθεί η ουσία.
Πενήντα επτά άνθρωποι δεν επέστρεψαν ποτέ στις οικογένειές τους. Και απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα δεν χωρούν ούτε προσωπικοί ανταγωνισμοί ούτε στρατόπεδα ούτε μικροπολιτικές σκοπιμότητες.
Οι συγγενείς έχουν κάθε δικαίωμα να αναζητούν απαντήσεις. Η Δικαιοσύνη έχει υποχρέωση να ερευνήσει κάθε σοβαρό στοιχείο. Και η Πολιτεία έχει υποχρέωση να εξασφαλίσει ότι καμία σκιά δεν θα μείνει πάνω από μια τραγωδία που συγκλόνισε ολόκληρη την Ελλάδα.
Η συζήτηση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε εμφύλιο μεταξύ ανθρώπων που έχασαν τα παιδιά τους. Γιατί τότε η ουσία χάνεται. Και όταν η ουσία χάνεται, αυτοί που ενδεχομένως έχουν ευθύνες είναι οι μόνοι που μπορούν να βγουν κερδισμένοι.
Μία κοινωνία που συνήθισε να λέει «Εντάξει, τι έγινε;»
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο ολόκληρης της συζήτησης. Η συνήθεια. Ο Έλληνας συνήθισε. Συνήθισε την ακρίβεια. Συνήθισε τη φορολογία. Συνήθισε να βλέπει τα παιδιά του να φεύγουν στο εξωτερικό. Συνήθισε να ακούει σκάνδαλα. Συνήθισε τις πολιτικές υποσχέσεις που ξεχνιούνται την επόμενη ημέρα.
Συνήθισε να βλέπει το χωριό του να αδειάζει. Συνήθισε να εργάζεται περισσότερο και να του μένουν λιγότερα. Και κάθε φορά λέει: «Εντάξει, τι έγινε;». Αυτό ακριβώς είναι το επικίνδυνο. Γιατί ένας λαός δεν χάνει την ελευθερία του μόνο όταν κάποιος του την αφαιρεί βίαια.
Μπορεί να τη χάσει σταδιακά, όταν παύει να ενδιαφέρεται γι’ αυτήν. Όταν θεωρεί φυσιολογικό οτιδήποτε του παρουσιάζεται. Όταν πιστεύει ότι τίποτα δεν αλλάζει. Όταν εγκαταλείπει τη συμμετοχή. Όταν λέει «όλοι ίδιοι είναι» και επιστρέφει στον καναπέ.
ΔΕΘ: Αν η κοινωνία είναι τόσο ευχαριστημένη, γιατί χρειάζονται τόσα μέτρα;
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η συζήτηση για τα μέτρα ασφαλείας που συνοδεύουν την παρουσία του πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη κατά τη ΔΕΘ. Το πολιτικό ερώτημα που τίθεται είναι απλό: Εάν μία κυβέρνηση θεωρεί ότι έχει ισχυρή σχέση εμπιστοσύνης με την κοινωνία, γιατί κάθε επίσκεψη του πρωθυπουργού σε μία πόλη πρέπει να μετατρέπεται σε επιχείρηση υψίστης ασφαλείας;
Ασφαλώς ο πρωθυπουργός κάθε χώρας πρέπει να προστατεύεται. Αυτό είναι αυτονόητο. Αλλά είναι επίσης θεμιτό ο φορολογούμενος να γνωρίζει πόσο κοστίζουν τα μέτρα ασφαλείας και εάν είναι αναλογικά προς τον πραγματικό κίνδυνο.
Γιατί στο τέλος όλα πληρώνονται από έναν άνθρωπο. Τον πολίτη. Αυτόν που πληρώνει φόρους. Αυτόν που πληρώνει ΕΝΦΙΑ. Αυτόν που πληρώνει ΦΠΑ. Αυτόν που βλέπει τον λογαριασμό του σούπερ μάρκετ να ανεβαίνει. Αυτόν που βάζει βενζίνη και αναρωτιέται πώς ένα τόσο μεγάλο κομμάτι της τιμής καταλήγει στο κράτος.
Και ύστερα καλείται να χειροκροτήσει τις «παροχές». Μα ποιες παροχές; Τα χρήματα του ίδιου του πολίτη επιστρέφονται στον πολίτη. Το κράτος δεν παράγει χρήματα από το τίποτα. Τα εισπράττει από εμάς.
Το μεγάλο έγκλημα είναι η ερήμωση της Ελλάδας
Εξαιρετικά σοβαρή ήταν και η συζήτηση για τις παραμεθόριες περιοχές. Χωριά αδειάζουν. Νέοι φεύγουν. Σπίτια εγκαταλείπονται. Περιουσίες πωλούνται. Ολόκληρες περιοχές γερνούν. Και το ελληνικό κράτος παρακολουθεί. Αυτό δεν είναι απλώς οικονομικό πρόβλημα. Είναι εθνικό πρόβλημα. Μια σοβαρή πολιτική για την περιφέρεια δεν μπορεί να αποτελείται από επιδόματα των 100 και των 200 ευρώ.
Χρειάζονται πραγματικά κίνητρα. Φορολογικά κίνητρα για νέα ζευγάρια. Εργασία. Υποδομές. Σχολεία. Γιατροί. Γρήγορο διαδίκτυο. Κίνητρα για επιχειρήσεις. Στήριξη της αγροτικής παραγωγής. Πρόσβαση σε αξιοπρεπείς υπηρεσίες. Γιατί κανένας νέος δεν θα επιστρέψει στο χωριό του επειδή ένας υπουργός τού είπε ότι «η περιφέρεια αποτελεί προτεραιότητα». Θα επιστρέψει μόνο εάν μπορεί εκεί να δημιουργήσει ζωή. Να δουλέψει. Να κάνει οικογένεια. Να μεγαλώσει τα παιδιά του.
Τα παιδιά μας φεύγουν – Και εμείς ακόμα συζητάμε
Και εδώ φτάνουμε στο μεγαλύτερο ίσως εθνικό ζήτημα. Τη νέα γενιά. Χιλιάδες νέοι Έλληνες σπούδασαν με χρήματα των οικογενειών τους και του ελληνικού κράτους και τελικά προσφέρουν τις γνώσεις τους στη Γερμανία, στην Ολλανδία, στη Βρετανία, στις Ηνωμένες Πολιτείες και αλλού.
Γιατί; Επειδή εδώ πολλές φορές βλέπουν κλειστές πόρτες. Χαμηλούς μισθούς. Έλλειψη αξιοκρατίας. Ανασφάλεια. Ένα κράτος που τους θυμάται όταν πρέπει να πληρώσουν και τους ξεχνά όταν πρέπει να τους βοηθήσει να δημιουργήσουν.
Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί έχουμε δημογραφικό. Με ποια χρήματα θα κάνει οικογένεια ένας νέος; Με ποιο σπίτι; Με ποια σταθερότητα; Με ποια προοπτική; Δεν λύνεται το δημογραφικό με διαφημιστικές καμπάνιες. Λύνεται όταν ο 30χρονος πιστέψει ότι στα 40 του θα ζει καλύτερα και όχι χειρότερα.
Η Παιδεία είναι η τελευταία γραμμή άμυνας
Ο Απόστολος Πετράκης στάθηκε ιδιαίτερα στην παιδεία και στα παιδιά. Και σωστά. Γιατί εκεί θα κριθούν όλα. Μπορούμε να αλλάξουμε κυβέρνηση. Μπορούμε να αλλάξουμε υπουργούς. Μπορούμε να αλλάξουμε νόμους.
Εάν όμως δεν αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε τα παιδιά μας, η χώρα θα συνεχίσει να αναπαράγει τα ίδια προβλήματα. Παιδεία δεν είναι μόνο να γνωρίζει ένα παιδί μαθηματικά και ιστορία.
Είναι να μαθαίνει να σκέφτεται. Να αμφισβητεί. Να ερευνά. Να μη δέχεται αμάσητη οποιαδήποτε πληροφορία. Να σέβεται τον διπλανό του. Να σέβεται τον εαυτό του. Να γνωρίζει την ιστορία του χωρίς φανατισμό αλλά και χωρίς ντροπή. Να αγαπά την πατρίδα του χωρίς να χρειάζεται να μισεί καμία άλλη. Αυτό είναι πραγματική παιδεία. Και σωστά. Γιατί εκεί θα κριθούν όλα.
Δεν χρειαζόμαστε άλλους σωτήρες
Για δεκαετίες ο ελληνικός λαός περιμένει τον επόμενο σωτήρα. Κάθε τέσσερα χρόνια κάποιος εμφανίζεται και υπόσχεται ότι θα αλλάξει τα πάντα. Και κάθε τέσσερα χρόνια οι πολίτες ανακαλύπτουν ότι κανένας άνθρωπος δεν μπορεί μόνος του να αλλάξει μία χώρα. Ούτε ο Μητσοτάκης. Ούτε ο Τσίπρας. Ούτε οποιοσδήποτε άλλος.
Γιατί Δημοκρατία χωρίς ενεργούς πολίτες δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο ανάθεση. «Πάρε την ψήφο μου και κάνε ό,τι θέλεις για τέσσερα χρόνια». Όχι. Η Δημοκρατία δεν λειτουργεί έτσι. Η ψήφος είναι η αρχή της ευθύνης του πολίτη, όχι το τέλος της.
«Σηκώστε επιτέλους κεφάλι»
Και τι σημαίνει τελικά «σηκώνω κεφάλι»; Δεν σημαίνει βία. Δεν σημαίνει χάος. Δεν σημαίνει να καταστρέφεις την περιουσία του διπλανού σου. Σημαίνει να μη φοβάσαι. Να μιλάς. Να ψηφίζεις συνειδητά. Να απαιτείς λογοδοσία. Να διαβάζεις πριν πιστέψεις. Να ελέγχεις πριν αναπαράγεις. Να μην πουλάς την ψήφο σου για ένα επίδομα.
Να μην προσκυνάς έναν πολιτικό επειδή σου έταξε έναν διορισμό. Να απαιτείς από τον βουλευτή που εξέλεξες να σε εκπροσωπεί. Να μη θεωρείς φυσιολογική την παρακμή. Να μην αποδέχεσαι το «έτσι είναι τα πράγματα». Γιατί τα πράγματα είναι έτσι ακριβώς όσο εμείς τα ανεχόμαστε.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται πολίτες που περιμένουν κάποιον να τους σώσει. Χρειάζεται πολίτες όρθιους. Πολίτες ενημερωμένους. Πολίτες που θυμούνται. Πολίτες που δεν εξαγοράζονται. Πολίτες που απαιτούν θεσμούς ισχυρούς και ανεξάρτητους.
Και πάνω απ’ όλα χρειάζεται γονείς που κοιτούν τα παιδιά τους και αναρωτιούνται: «Τι Ελλάδα θα τους παραδώσουμε;» Γιατί εμείς μπορεί να συμβιβαστήκαμε. Μπορεί να κουραστήκαμε. Μπορεί να μάθαμε να ζούμε με λιγότερα.
Τα παιδιά μας όμως δεν μας χρωστούν τίποτα. Εμείς τους χρωστάμε μια χώρα καλύτερη από αυτή που παραλάβαμε. Και κάποτε πρέπει να σταματήσουμε να περιμένουμε τον άλλον να κάνει την αρχή. Η αρχή γίνεται από τον καθένα μας. Στο σπίτι. Στη δουλειά. Στην κάλπη. Στον δημόσιο λόγο. Στην απαίτηση για αλήθεια. Γιατί ένας λαός που παύει να απαιτεί, στο τέλος παύει και να υπολογίζεται.
Και αν υπάρχει ένα μήνυμα που πρέπει να μείνει από αυτή τη συζήτηση του Γρηγόρη Σερέτη με τον Απόστολο Πετράκη, είναι το εξής: Έλληνες, σηκώστε επιτέλους κεφάλι. Όχι για ένα κόμμα. Όχι για έναν αρχηγό. Όχι για έναν «σωτήρα». Για την Ελλάδα που θα αφήσουμε στα παιδιά μας.
