«ΠΩΣ ΕΓΙΝΕ Η ΕΛΛΑΔΑ ΠΡΟΤΕΚΤΟΡΑΤΟ;» : Γρηγόρης Σερέτης, Τραπεζικός

Πώς έγινε η Ελλάδα «προτεκτοράτο»; Δυο αιώνες δάνεια και ο λογαριασμός στον λαό …

focusfm.gr
18 Νοεμβρίου 2026, 20:01

Στην εκπομπή «Κόντρα στο Σύστημα», με τον Γρηγόρη Σερέτη, που μεταδίδεται από τον Focus FM 103,6 στη Θεσσαλονίκη και τον ΜΑΧΗ FM 99,8 στην Αττική, ο τραπεζικός Δημήτρης έθεσε ένα ερώτημα που καίει περισσότερο απ’ όσο θα ήθελαν όσοι κυβέρνησαν αυτόν τον τόπο. Πώς έγινε η Ελλάδα «προτεκτοράτο»; Για να εξηγήσει γιατί χρησιμοποιεί αυτή τη βαριά λέξη, γύρισε στα χρόνια της Επανάστασης. Την ώρα που οι Έλληνες πολεμούσαν για να αποκτήσουν πατρίδα ελεύθερη, κάποιοι έπρεπε να ταξιδέψουν στο Λονδίνο και να βρουν χρήματα για να συνεχιστεί ο Αγώνας. Οι αγωνιστές έβαζαν τη ζωή τους. Οι δανειστές έβαζαν τους όρους.

Δυο αιώνες αργότερα, ο Έλληνας που άκουσε από την τηλεόραση «ή μνημόνια ή θα πτωχεύσουμε» έχει κάθε λόγο να ακούσει αυτή την ιστορία ως το τέλος. Γιατί ανάμεσα στον απεσταλμένο που περίμενε λίρες για τον Αγώνα και στον συνταξιούχο που περίμενε να μάθει πόσα θα χάσει από τη σύνταξή του, ο Δημήτρης βλέπει ένα κοινό νήμα. Κάθε φορά που η χώρα φτάνει με την πλάτη στον τοίχο, εμφανίζεται ένας «σωτήρας». Και κάθε φορά ο ελληνικός λαός μαθαίνει τελευταίος πόσο κοστίζει η σωτηρία του.

Χρωστούσαμε προτού αποκτήσουμε κράτος

Ο Ιωάννης Ορλάνδος και ο Ανδρέας Λουριώτης βρέθηκαν στο Λονδίνο για το πρώτο δάνειο του Αγώνα. Όπως ανέφερε ο Δημήτρης, η σύμβαση του 1824 είχε ονομαστική αξία 800.000 λιρών. Έναν χρόνο αργότερα ακολούθησε δεύτερο δάνειο, ύψους δύο εκατομμυρίων.

Εδώ ο τραπεζικός επέμεινε σε μια διάκριση που θα έπρεπε να απαιτούμε από κάθε υπουργό Οικονομικών μέχρι σήμερα. Άλλο ποσό γράφει το χαρτί ότι χρωστάς και άλλο ποσό φτάνει στα χέρια σου. Μεσολαβούν τόκοι, προκαταβολές, κρατήσεις και έξοδα. Το χρέος, όμως, σε ακολουθεί ολόκληρο.

Ας σταθούμε μια στιγμή σ’ εκείνον που περίμενε τα χρήματα στην Ελλάδα. Τι να την κάνει την ονομαστική αξία του δανείου αν το καράβι του μένει δεμένο και το πλήρωμα απλήρωτο; Με ποιο άρθρο της σύμβασης να γεμίσει το κανόνι;

Αυτό το μέτρο έβαλε η συζήτηση στα περίφημα δάνεια της Ανεξαρτησίας. Να λογαριάσουμε τι έφτασε πραγματικά στον άνθρωπο που πολεμούσε και τι ανέλαβαν να πληρώσουν τα παιδιά του. Εκεί αρχίζει η πολιτική ευθύνη. Κι εκεί τελειώνει η ευκολία με την οποία βαφτίζουμε κάθε πιστωτή φιλέλληνα.

Ποιος κρατάει το νόμισμα;

Από τις λίρες του Λονδίνου ο Δημήτρης πέρασε στη δραχμή. Στάθηκε στην Εθνική Τράπεζα, στο δικαίωμα έκδοσης του νομίσματος και στη μεταφορά αυτού του προνομίου στην Τράπεζα της Ελλάδος. Για τον ίδιο, εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της εξάρτησης. Ο πολίτης πιάνει ένα χαρτονόμισμα, διαβάζει επάνω το όνομα της πατρίδας του και εύλογα θεωρεί ότι ξέρει σε ποιον ανήκει η απόφαση. Πόσοι, όμως, γνωρίζουμε ποιος είχε το εκδοτικό προνόμιο, πώς το απέκτησε και με ποιους όρους το παραχώρησε; Η κουβέντα αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον επειδή την ανοίγει ένας τραπεζικός.

Στο μικρόφωνο του Σερέτη μίλησε για τη σχέση ανάμεσα στο χρήμα και στην εξουσία με το παράδειγμα που καταλαβαίνει καλύτερα κάθε οικογένεια. Υπογράφεις ένα δάνειο σήμερα και δεσμεύεις ένα κομμάτι από τον μισθό που θα πάρεις σε δέκα ή είκοσι χρόνια. Στο μεταξύ μπορεί να χάσεις τη δουλειά σου, να αρρωστήσεις, να αλλάξει ολόκληρη η ζωή σου. Η δόση έχει ημερομηνία. Φανταστείτε τώρα ο οφειλέτης να είναι μια χώρα. Ποιος έδωσε στην εκάστοτε κυβέρνηση λευκή επιταγή πάνω στον κόπο ανθρώπων που ακόμη δεν έχουν γεννηθεί;

Άλλαξε ο προστάτης. Ρωτήθηκε η Ελλάδα;

Ο επόμενος σταθμός της παρέμβασης ήταν το 1947. Ο Δημήτρης περιέγραψε τη μετατόπιση της ξένης επιρροής από τη Βρετανία στις Ηνωμένες Πολιτείες με μια σκληρή πολιτική εικόνα. Στη δική του ανάγνωση, το Λονδίνο αδυνατούσε πια να σηκώσει το κόστος και η Ουάσιγκτον πήρε τη θέση του. Στην ελληνική δημόσια συζήτηση έμεινε η λέξη «βοήθεια». Ο καλεσμένος του Σερέτη ζήτησε να κοιτάξουμε και την άλλη πλευρά αυτής της σχέσης. Τι περιμένει μια μεγάλη δύναμη από τη χώρα που χρηματοδοτεί; Και πόσο εύκολα μπορεί η δεύτερη να της αρνηθεί κάτι που η πρώτη θεωρεί ζωτικό συμφέρον της;

Εδώ οι διαδοχικές ελληνικές ηγεσίες χρωστούν μια καθαρή εξήγηση. Όταν ένας πρωθυπουργός επιστρέφει από μια ξένη πρωτεύουσα και μιλά για επιτυχία, δικαιούμαστε να ξέρουμε τι ζήτησε, τι κέρδισε και τι παραχώρησε. Η φωτογραφία της χειραψίας χωράει στο πρωτοσέλιδο. Η παραχώρηση μπορεί να βαραίνει τον τόπο για δεκαετίες. Κι αν μια κυβέρνηση θεωρεί ότι έκανε την καλύτερη δυνατή συμφωνία, ας την υπερασπιστεί ολόκληρη ενώπιον του λαού. Μαζί με τα ψιλά γράμματα.

Στα μνημόνια ο φόβος μπήκε σε κάθε σπίτι

«Ή μνημόνια ή θα πτωχεύσουμε». Σ’ αυτή τη φράση επέστρεψε ο Δημήτρης, γιατί έτσι θυμάται το δίλημμα που τέθηκε στους Έλληνες. Σκεφτείτε τι ζητούσαν τότε από τον μισθωτό που περίμενε να πληρωθεί την Παρασκευή. Να κρίνει μια δανειακή σύμβαση την ώρα που αναρωτιόταν αν τη Δευτέρα θα είχε δουλειά. Να ζυγίσει τις συνέπειες για τη χώρα την ώρα που στο δικό του τραπέζι έμπαινε το ερώτημα αν φτάνουν τα χρήματα για το νοίκι. Κι ύστερα να δεχτεί ότι συναίνεσε κιόλας.

Υπάρχει μια βολική συνήθεια στην ελληνική πολιτική ζωή. Όταν εξασφαλίζεται η δόση, ο υπουργός βγαίνει μπροστά στις κάμερες. Όταν έρχεται η ώρα της περικοπής, μας παραπέμπει στους δανειστές. Ας αποφασίσουν επιτέλους ποια ευθύνη αναλαμβάνουν. Εάν διαπραγματεύτηκαν, να μας πουν για ποιον έδωσαν μάχη και τι κατάφεραν να προστατεύσουν. Εάν δέχτηκαν ό,τι τους ζητήθηκε, να έχουν το θάρρος να το πουν στον άνθρωπο που πλήρωσε. Η ελληνική υπογραφή στο τέλος της σελίδας έχει ονοματεπώνυμο.

Η ελευθερία δοκιμάζεται και στο ταμείο

Προς το τέλος, η συζήτηση έφτασε από τα τραπεζικά κατάστιχα στο κινητό που κρατάμε στο χέρι. «Να πέσει το διαδίκτυο, Δημήτρη!» είπε ο Γρηγόρης Σερέτης, καλώντας τους ακροατές να φανταστούν μια μέρα χωρίς πλατφόρμες και ατελείωτα βίντεο. Ο Δημήτρης υπερασπίστηκε τη χρήση μετρητών. Κι εκεί η μεγάλη κουβέντα περί κυριαρχίας πήρε την πιο απλή μορφή της. Μπαίνεις στον φούρνο της γειτονιάς σου. Έχεις δουλέψει, έχεις πληρωθεί, έχεις χρήματα. Αν σβήσει η οθόνη, μπορείς να πάρεις ψωμί;

Από το Λονδίνο του 1824 μέχρι εκείνο το ταμείο, αυτό διεκδικούμε. Να ξέρουμε ποιος βάζει τους όρους. Να μπορούμε να τους αμφισβητούμε πριν μας δεσμεύσουν. Και την επόμενη φορά που κάποιος θα σταθεί μπροστά στην ελληνική σημαία για να μας ανακοινώσει ότι «έσωσε τη χώρα», να μείνει στη θέση του για μία ακόμη ερώτηση. Τι υπέγραψες στο όνομά μας και ποιος θα το πληρώσει;