Στην εκπομπή άνοιξε ένας φάκελος που κανονικά θα έπρεπε να προκαλέσει πολιτικό και θεσμικό σεισμό.
Ο καλεσμένος προχώρησε σε ένα μπαράζ εξαιρετικά σοβαρών καταγγελιών για την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, πρώην διοικητές της, το σκάνδαλο των υποκλοπών, σχέσεις με ξένα συμφέροντα, αλλά – και κυρίως – για την ύπαρξη χρημάτων που, σύμφωνα πάντα με όσα ο ίδιος ο Εμμανουήλ Χατζησάββας ισχυρίστηκε στον αέρα, διοχετεύονται σε πληροφοριοδότες και δημοσιογράφους.
Πρόκειται για ισχυρισμούς του καλεσμένου, οι οποίοι απαιτούν ανεξάρτητη διερεύνηση και δεν μπορούν να παρουσιαστούν ως δικαστικά αποδεδειγμένα γεγονότα. Ακριβώς όμως επειδή είναι τόσο βαρείς, το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο πιεστικό: θα τους ελέγξει επιτέλους κάποιος αρμόδιος;
Γιατί όταν δημόσια εκτοξεύονται τέτοιες καταγγελίες για την υπηρεσία που έχει ως αποστολή να προστατεύει την εθνική ασφάλεια της χώρας, η σιωπή δεν αποτελεί απάντηση.
«Η ΕΥΠ έχει γίνει μαγαζί»
Από τα πρώτα λεπτά της συζήτησης, ο Χατζησάββας χρησιμοποίησε βαριές εκφράσεις για τη λειτουργία της ΕΥΠ, φτάνοντας να υποστηρίξει χαρακτηριστικά ότι η Υπηρεσία «έχει γίνει μαγαζί». Παράλληλα, αναφέρθηκε εκτενώς στον πρώην διοικητή της ΕΥΠ Γιάννη Ρουμπάτη, διατυπώνοντας σειρά προσωπικών ισχυρισμών για τη δράση του και για τις επαγγελματικές δραστηριότητές του μετά την αποχώρησή του από την Υπηρεσία.
Ο Σερέτης επέμεινε στο θεσμικό ερώτημα. Πώς είναι δυνατόν άνθρωποι που έχουν βρεθεί στην κορυφή μιας υπηρεσίας πληροφοριών και συνεπώς έχουν αποκτήσει πρόσβαση σε εξαιρετικά ευαίσθητες πληροφορίες για το ελληνικό κράτος, να περνούν αργότερα στον ιδιωτικό τομέα και να αναπτύσσουν σχέσεις με πανίσχυρα ξένα οικονομικά συμφέροντα;
Στη συζήτηση έγινε συγκεκριμένη αναφορά σε επιχειρηματικές δραστηριότητες αραβικών συμφερόντων στην Ελλάδα και στην παρουσία του πρώην διοικητή σε εταιρικά σχήματα. Στο ίδιο το υλικό της συνέντευξης αναφέρεται, μεταξύ άλλων, η Scarlet Beach Α.Ε. και επένδυση περίπου 200 εκατομμυρίων ευρώ στο Πόρτο Χέλι.
Το κρίσιμο όμως δεν είναι να μετατραπεί μια δημοσιογραφική εκπομπή σε λαϊκό δικαστήριο. Το κρίσιμο είναι να απαντηθεί το αυτονόητο: ποιο είναι το θεσμικό πλαίσιο που προστατεύει τα κρατικά μυστικά όταν ένας πρώην κορυφαίος αξιωματούχος περνά στον ιδιωτικό επιχειρηματικό χώρο;
Οι υποκλοπές επιστρέφουν στο τραπέζι
Η συζήτηση δεν θα μπορούσε να μην περάσει στο τεράστιο ζήτημα των υποκλοπών. Ο Γρηγόρης Σερέτης έβαλε στο τραπέζι το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων και ζήτησε συγκεκριμένες απαντήσεις για την εμπλοκή κρατικών μηχανισμών και για το ποιος τελικά γνώριζε τι.
Ο Χατζησάββας διατύπωσε τη δική του εκδοχή με εξαιρετικά κατηγορηματικό τρόπο, αποδίδοντας πολιτικές και θεσμικές ευθύνες και υποστηρίζοντας ότι είχε στηθεί ειδικός μηχανισμός παρακολουθήσεων, του οποίου στη συνέχεια εξαφανίστηκαν τα ίχνη.
Και εδώ ακριβώς γεννιέται ένα ερώτημα που δεν μπορεί να θαφτεί κάτω από κομματικές ανακοινώσεις: Ποιος ελέγχει τους ελεγκτές; Γιατί μια δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο όταν οι μυστικές υπηρεσίες είναι αδύναμες. Κινδυνεύει εξίσου όταν είναι πανίσχυρες αλλά δεν υπάρχει πραγματικός, αποτελεσματικός και διαφανής θεσμικός έλεγχος της δράσης τους.
Προς το τέλος της συνέντευξης ήρθε ίσως το πιο εκρηκτικό σημείο. Ο Χατζησάββας μίλησε για τα λεγόμενα «αόρατα» ταμεία της ΕΥΠ, υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν χρήματα που χρησιμοποιούνται για την αμοιβή ανθρώπων που παρέχουν πληροφορίες ή υπηρεσίες.
Σύμφωνα με όσα είπε ο ίδιος, υπάρχουν διαφορετικές «ταρίφες» ανάλογα με την πληροφορία ή την εξυπηρέτηση που παρέχεται. Και τότε η συζήτηση πήγε εκεί όπου πραγματικά «άναψε φωτιά». Στους δημοσιογράφους.
Ο Χατζησάββας υποστήριξε ότι δημοσιογράφοι μπορεί να μεταφέρουν πληροφορίες στην ΕΥΠ ή, αντιστρόφως, να λαμβάνουν πληροφορίες ώστε να εμφανίζονται στη συνέχεια ως οι πρώτοι που αποκαλύπτουν μια υπόθεση στο μέσο στο οποίο εργάζονται.
Ο Σερέτης τον σταμάτησε και του έθεσε ουσιαστικά το ερώτημα χωρίς περιστροφές: δηλαδή υπάρχουν δημοσιογράφοι που συνεργάζονται με την ΕΥΠ, παραδίδοντας πληροφορίες; Η απάντηση του Χατζησάββα ήταν καταφατική.
Εδώ αρχίζουν τα πραγματικά δύσκολα. Αν υπάρχει έστω και ένα μέρος αλήθειας σε αυτή την καταγγελία, τότε δεν έχουμε απλώς ένα δημοσιογραφικό θέμα. Έχουμε ζήτημα δημοκρατίας.
Άλλο πράγμα ένας δημοσιογράφος να διαθέτει πηγές μέσα σε κρατικές υπηρεσίες – αυτό αποτελεί βασικό κομμάτι της ερευνητικής δημοσιογραφίας – και εντελώς διαφορετικό να λειτουργεί ως πληροφοριοδότης κρατικής υπηρεσίας ή να δημιουργείται ένα σύστημα αμοιβαίας εξυπηρέτησης: «δώσε μου πληροφορία για να σου δώσω δημοσιότητα» ή «δώσε μου πληροφορία για να σου δώσω πληροφορία».
Αν υφίσταται τέτοιος μηχανισμός, πρέπει να αποκαλυφθεί. Ποιοι είναι; Πόσοι είναι; Με ποιο καθεστώς συνεργάζονται; Υπάρχουν πληρωμές; Υπάρχουν παραστατικά; Υπάρχουν κωδικοί; Υπάρχουν δημοσιογράφοι που εμφανίζονται στην κοινή γνώμη ως ανεξάρτητοι ενώ ταυτόχρονα διατηρούν άλλου είδους σχέση με κρατικές υπηρεσίες;
Αυτά δεν είναι ερωτήματα «συνωμοσιολογίας». Είναι ερωτήματα θεσμικού ελέγχου. Η δημοσιογραφία δεν μπορεί να είναι παραμάγαζο κανενός. Η δουλειά του δημοσιογράφου είναι να ελέγχει την εξουσία. Όχι να αποτελεί εξάρτημά της.
Δεν μπορεί ο πολίτης να διαβάζει μια «αποκάλυψη» και να μη γνωρίζει αν πίσω από αυτή βρίσκεται πραγματικό δημοσιογραφικό ρεπορτάζ ή ένας μηχανισμός που επιλέγει ποια πληροφορία θα διαρρεύσει, σε ποιον θα διαρρεύσει και ποιον τελικά θα χτυπήσει. Γιατί τότε δεν μιλάμε για ενημέρωση. Μιλάμε για χειραγώγηση της ενημέρωσης.
Και όποιος θεωρεί υπερβολικές αυτές τις ερωτήσεις, ας απαντήσει στο απλούστερο: εφόσον οι καταγγελίες είναι ψευδείς, γιατί να μη διερευνηθούν ώστε να καταρριφθούν μία προς μία;
«Να πάρει ένας εισαγγελέας»
Ο Γρηγόρης Σερέτης έκλεισε τη συζήτηση αφήνοντας ανοιχτή την πόρτα για νέα εκπομπή, καθώς ο χρόνος δεν επαρκούσε για να αναλυθούν όλα όσα ακούστηκαν.
Και ο ίδιος ο Χατζησάββας εξέφρασε την επιθυμία να υπάρξει εισαγγελικό ενδιαφέρον για όσα είπε δημόσια. Ε, λοιπόν, αυτό είναι και το ζήτημα. Όχι να καταδικάσει το ραδιόφωνο κανέναν. Να ερευνήσει η Δικαιοσύνη.
Να κληθεί όποιος καταγγέλλει, να καταθέσει τα στοιχεία που ισχυρίζεται ότι διαθέτει. Να ελεγχθούν έγγραφα, εταιρικές σχέσεις, οικονομικές διαδρομές και ό,τι άλλο μπορεί νόμιμα να διερευνηθεί. Και εάν οι καταγγελίες δεν ευσταθούν, να αποδειχθεί καθαρά.
Εάν όμως ευσταθούν; Τότε κάποιοι θα πρέπει να εξηγήσουν πολλά. Γιατί η ΕΥΠ δεν είναι ιδιωτική εταιρεία. Δεν είναι κομματικό γραφείο. Δεν είναι γραφείο δημοσίων σχέσεων. Και ασφαλώς δεν μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό διαχείρισης δημοσιογράφων.
Η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών υπάρχει για έναν και μόνο υπέρτατο σκοπό: την προστασία της Ελλάδας και των Ελλήνων. Και γι’ αυτό ακριβώς οι καταγγελίες που ακούστηκαν στην «Κόντρα στο Σύστημα» δεν πρέπει ούτε να υιοθετηθούν άκριτα ούτε να θαφτούν.
Πρέπει να ερευνηθούν. Γιατί όπως λέει και η παλιά ρήση: «Το σκοτάδι δεν φοβάται τις φωνές. Το φως φοβάται». Και όταν μιλάμε για μυστικές υπηρεσίες, μαύρα ταμεία, υποκλοπές και δημοσιογράφους, το μόνο πραγματικό αντίδοτο είναι ένα: Άπλετο φως.
