Στην εκπομπή του Γρηγόρη Σερέτη, στον Focus FM 103,6 και στον ΜΑΧΗ FM 99,8 – τα μόνα πατριωτικά ραδιόφωνα – μίλησε η δικηγόρος Στέλλα Βαλάνη για τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από την υπόθεση των Τεμπών, τις δικαστικές διαδικασίες, τα αιτήματα των συγγενών και τα ερωτήματα που, τριάμισι χρόνια μετά την τραγωδία, εξακολουθούν να ζητούν απαντήσεις.
Μια συζήτηση σκληρή, με καταγγελίες που προκαλούν ανατριχίλα και με ένα μήνυμα που επαναλήφθηκε πολλές φορές: η έρευνα δεν πρέπει να σταματήσει σε κανένα επίπεδο και σε κανένα πρόσωπο, εφόσον προκύπτουν στοιχεία.
Η κύρια δίκη για την τραγωδία των Τεμπών βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Λάρισας, με 36 κατηγορούμενους και εκατοντάδες μάρτυρες. Από τους κατηγορούμενους, 33 αντιμετωπίζουν βαριές κακουργηματικές κατηγορίες. Και μέσα στη δικαστική αίθουσα, όπως περιέγραψε η Στέλλα Βαλάνη στον Γρηγόρη Σερέτη, οι συγγενείς και οι συνήγοροί τους επιμένουν σε νέα αιτήματα, αναζητώντας στοιχεία τα οποία, κατά την ίδια, έπρεπε να είχαν συγκεντρωθεί από την αρχική ανάκριση. «Όλα βγαίνουν ξανά από την αρχή», ήταν ουσιαστικά το μήνυμά της.
Στη συνέντευξη έγινε αναφορά σε βίντεο, οστά, κινητά τηλέφωνα, έγγραφα και άλλο αποδεικτικό υλικό, με τη Στέλλα Βαλάνη να ασκεί δριμεία κριτική στον τρόπο με τον οποίο διεξήχθη η αρχική έρευνα.
«Δεν θα φύγουμε από αυτή τη δίκη»
Ίσως η πιο δυνατή φράση της συνέντευξης ήταν η διαβεβαίωση ότι συγγενείς και δικηγόροι δεν πρόκειται να εγκαταλείψουν.
Η Στέλλα Βαλάνη υποστήριξε ότι όσοι βρίσκονται στο πλευρό των οικογενειών θα συνεχίσουν να υποβάλλουν αιτήματα και να αναζητούν στοιχεία, παρά τις δικαστικές περιπέτειες και τις πιέσεις που, όπως καταγγέλλει, αντιμετωπίζουν. «Αυτή η δίκη θα συνεχιστεί», τόνισε, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η δικαστική έρευνα πρέπει να φτάσει μέχρι τέλους. Και αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο ζήτημα των Τεμπών. Δεν αρκεί να υπάρξει μια δίκη για να ειπωθεί ότι «η Δικαιοσύνη έκανε τη δουλειά της». Η κοινωνία απαιτεί να μάθει ολόκληρη την αλήθεια. Ποιος γνώριζε; Ποιος είχε αρμοδιότητα; Ποιος υπέγραφε; Ποιος έπρεπε να ελέγξει; Ποιος δεν έλεγξε; Τι ακριβώς συνέβη μετά τη σύγκρουση; Γιατί υπήρξαν οι επεμβάσεις στον χώρο; Και κυρίως: υπάρχουν ευθύνες που δεν έχουν ακόμη αποδοθεί; Αυτά δεν είναι συνθήματα. Είναι ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν θεσμικά, με στοιχεία και δικαστικές αποφάσεις.
Οι άδειες θέσεις των κατηγορουμένων
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και η συζήτηση για την απουσία πολλών κατηγορουμένων από τη δικαστική αίθουσα. Η ίδια η ΕΡΤ είχε καταγράψει τον Μάιο ότι από τους 36 κατηγορουμένους βρίσκονταν εκείνη την ημέρα μόλις έξι, ενώ σε μεταγενέστερη συνεδρίαση αναφέρθηκαν τρεις παρόντες. Η φυσική παρουσία τους δεν είναι υποχρεωτική σε κάθε συνεδρίαση, ωστόσο το γεγονός έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από συγγενείς θυμάτων.
Στη συνέντευξη, η Βαλάνη ήταν ακόμη πιο χαρακτηριστική: «Οι θέσεις των κατηγορουμένων είναι άδειες». Και εδώ γεννιέται ένα ανθρώπινο, πέρα από το στενά νομικό, ερώτημα. Απέναντι βρίσκονται γονείς που έχασαν τα παιδιά τους. Άνθρωποι που επί τριάμισι χρόνια ξυπνούν και κοιμούνται με το ίδιο «γιατί». Δεν ζητούν χάρη. Ζητούν απαντήσεις.
57 νεκροί – και μια χώρα που δεν δικαιούται να ξεχάσει
Στα Τέμπη χάθηκαν 57 άνθρωποι. Πολλοί ήταν νέοι άνθρωποι, παιδιά που επέστρεφαν στις σχολές, στις οικογένειες, στις ζωές τους. Και πίσω από τον αριθμό «57» υπάρχουν 57 ιστορίες που κόπηκαν απότομα.
Στη συνέντευξη έγινε αναφορά στις συγκλονιστικές καταθέσεις συγγενών, στην κατάσταση ανθρώπων που τραυματίστηκαν βαριά και στα ερωτήματα γύρω από τον τρόπο με τον οποίο περισυνελέγησαν και ταυτοποιήθηκαν ανθρώπινα υπολείμματα. Αυτά είναι τα Τέμπη. Όχι ένα hashtag. Όχι μια τηλεοπτική αντιπαράθεση. Όχι μια κομματική ευκαιρία. Είναι νεκροί άνθρωποι και οικογένειες που έχουν δικαίωμα να μάθουν τι ακριβώς συνέβη.
Το «μπάζωμα» και οι πολιτικές ευθύνες
Μεγάλο μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στις παρεμβάσεις που έγιναν στον χώρο μετά τη σύγκρουση και στις ενδεχόμενες πολιτικές ευθύνες. Εδώ χρειάζεται απόλυτη ακρίβεια: η ύπαρξη πολιτικής ή ποινικής ευθύνης συγκεκριμένων προσώπων δεν μπορεί να προεξοφλείται πριν από την τελεσίδικη κρίση της Δικαιοσύνης. Υπάρχουν όμως πλέον συγκεκριμένες θεσμικές διαδικασίες.
Η Βουλή έχει ασκήσει δίωξη κατά του πρώην υφυπουργού Χρήστου Τριαντόπουλου για ενδεχόμενη παράβαση καθήκοντος σχετικά με το διάστημα 3–6 Μαρτίου 2023. Αντίστοιχη κοινοβουλευτική διαδικασία έχει κινηθεί για τον πρώην υπουργό Κώστα Αχ. Καραμανλή σχετικά με ενδεχόμενη παράβαση καθήκοντος. Αυτό είναι γεγονός. Το αν τελικά προκύπτει ενοχή, ποια πρόσωπα ευθύνονται και σε ποιο βαθμό είναι δουλειά των αρμόδιων δικαστικών οργάνων. Όμως η κοινωνία δικαιούται να απαιτεί ένα πράγμα: Καμία εξαίρεση. Καμία έκπτωση. Καμία θεσμική ασπίδα απέναντι στην έρευνα. «Γιατί δεν έγιναν όλα αυτά από την αρχή;» Αυτό είναι ίσως το πιο βασανιστικό ερώτημα της συνέντευξης.
Γιατί χρειάζεται, σύμφωνα με όσα περιγράφουν οι συνήγοροι των οικογενειών, να κατατίθενται σήμερα αιτήματα για πράξεις που θεωρούν ότι έπρεπε να είχαν γίνει αμέσως; Γιατί οι συγγενείς πρέπει να δίνουν μάχες για κάθε νέο στοιχείο; Γιατί τόσα κρίσιμα ζητήματα εξακολουθούν να απασχολούν τη δικαστική διαδικασία τριάμισι χρόνια μετά; Ακόμη και μέσα στην κύρια δίκη, το δικαστήριο έχει κληθεί να εξετάσει αιτήματα για αναβάθμιση κατηγοριών και περαιτέρω ανάκριση, με το δεύτερο να απορρίπτεται και το δικαστήριο να επιφυλάσσεται, τον Ιούλιο, για το πρώτο. Αυτό δείχνει πόσο σύνθετη και ακόμη ενεργή είναι η δικαστική μάχη.
Τα Τέμπη δεν ανήκουν σε κανένα κόμμα
Ο Γρηγόρης Σερέτης έθεσε και ένα δύσκολο ζήτημα: την κόπωση ενός μέρους της κοινωνίας και τις αντιπαραθέσεις που δημιουργήθηκαν γύρω από συγγενείς θυμάτων.
Όμως υπάρχει μία πραγματικότητα που δεν αλλάζει ανάλογα με το ποιος πολιτεύεται, ποιος διαφωνεί με ποιον ή ποιος εμφανίζεται σε ποιο τηλεοπτικό παράθυρο. Πενήντα επτά άνθρωποι πέθαναν. Η διερεύνηση των αιτιών και των ενδεχόμενων ευθυνών δεν αποτελεί ιδιοκτησία κανενός κόμματος, καμίας κυβέρνησης, καμίας αντιπολίτευσης και κανενός προσώπου. Ανήκει στην κοινωνία. Και κυρίως ανήκει στις οικογένειες που έχουν δικαίωμα στη δικαιοσύνη.
Στη συνέντευξη η Στέλλα Βαλάνη το είπε καθαρά: όσες δικογραφίες και αν σχηματιστούν και όσες δίκες και αν χρειαστούν, οι οικογένειες και οι συνήγοροί τους θα βρίσκονται εκεί. Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα. Να μην κουραστεί η κοινωνία πριν τελειώσει η Δικαιοσύνη. Να μη γίνει η λήθη ο καλύτερος συνήγορος οποιουδήποτε αποδειχθεί ότι έχει ευθύνη. Και να φτάσει η έρευνα εκεί όπου οδηγούν τα στοιχεία — ούτε χαμηλότερα, ούτε ψηλότερα για πολιτικούς λόγους. Μέχρι τέλους.
Γιατί, όπως λέει και η παλιά ρήση:
«Η αλήθεια μπορεί να αργήσει, αλλά δεν παύει να είναι αλήθεια».
Και στα Τέμπη υπάρχει ένα χρέος που δεν παραγράφεται στη συνείδηση μιας κοινωνίας: να μάθει τι συνέβη, ποιος ευθύνεται και να κριθεί ο καθένας από τη Δικαιοσύνη για τις πράξεις και τις παραλείψεις του.
